مسکو و واشنگتن در مسیر توافق نفتی؛ مهار روانی بازار سوخت آمریکا

به گزارش مجله خبری نگار، شب گذشته خبر توافق نفتی دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین برای عرضه گازوئیل روسیه به بازار آمریکا و بازار جهانی اعلام شد. هم‌زمان دولت آمریکا نیز مجوز موقت واردات این فرآورده را صادر کرد. این توافق در شرایطی مطرح شده که بازار جهانی گازوئیل با کمبود عرضه مواجه است و توان روسیه برای افزایش تولید و تأمین حجم موردنیاز نیز با محدودیت‌هایی روبه‌روست.

در حال حاضر کسری گازوئیل در بازار جهانی به حدود ۲ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ این در حالی است که حجم کل تجارت جهانی این فرآورده پیش از آغاز جنگ رمضان حدود ۵ میلیون بشکه در روز بود. به این ترتیب میزان کسری فعلی معادل بیش از ۴۰ درصد حجم تجارت روزانه گازوئیل پیش از جنگ است.

هم‌زمان با تشدید کمبود عرضه، قیمت گازوئیل در آمریکا نیز افزایش یافته و به ۶.۲ دلار به‌ازای هر گالن رسیده در حالی که این رقم پیش از جنگ حدود ۳.۷ دلار بود.

اثر روانی توافق بر بازار آمریکا

طبق اعلام دونالد ترامپ در مرحله نخست قرار است بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل به بازار آمریکا و بازار جهانی عرضه شود. حجمی که با توجه به میزان مصرف گازوئیل در آمریکا تنها پاسخگوی حدود چهار ساعت مصرف این کشور است. ترامپ همچنین از عرضه ۵۰۰ هزار تن دیگر در نوامبر ۲۰۲۶ و یک میلیون تن در مرحله بعد خبر داده و عرضه سه میلیون تن دیگر را به وضعیت پالایشگاه‌های گازوئیل روسیه مشروط کرده است.

از این رو باید میان اثر روانی اعلام توافق و تأثیر واقعی آن بر تأمین سوخت آمریکا تفاوت قائل شد.

روسیه نیز با محدودیت‌هایی در تولید و پالایش گازوئیل مواجه است و نمی‌تواند بدون محدودیت نیاز بازار آمریکا و بازار جهانی را تأمین کند؛ بنابراین اعلام این توافق به‌تنهایی به معنای رفع کمبود عرضه یا کاهش پایدار قیمت گازوئیل در آمریکا نیست و میزان اثرگذاری آن در نهایت به حجم واقعی صادرات توان تولید پالایشگاه‌های روسیه و مقصد نهایی محموله‌ها بستگی دارد.

خریداران فعلی روسیه و خطر اختلال در تأمین گازوئیل

روسیه پیش از این نیز بخشی از گازوئیل تولیدی خود را به بازار‌های جهانی صادر می‌کرد، اما پس از کاهش صادرات به اروپا مسیر فروش خود را به سمت بازار‌هایی مانند ترکیه، برزیل و برخی کشور‌های آفریقایی و آسیایی تغییر داد. سهم روسیه از تأمین گازوئیل اروپا، که پیش از جنگ اوکراین حدود ۵۰ درصد بود، در سال ۲۰۲۴ به حدود ۵ درصد کاهش یافت و این کشور برای ادامه صادرات خود به دنبال خریداران جایگزین رفت.

روسیه پیش از این معافیت نیز روزانه حدود ۱۵۰ هزار بشکه گازوئیل به بازار‌های جهانی صادر می‌کرد. با توجه به خسارت‌های وارد شده به پالایشگاه‌های روسیه بعید است توافق جدید به افزایش قابل‌توجه صادرات این کشور منجر شود یا حتی بتواند بخش کوچکی از کمبود گازوئیل در بازار جهانی را جبران کند؛ بنابراین این توافق بیش از آنکه به معنای ورود حجم جدیدی از گازوئیل به بازار باشد به روسیه اجازه می‌دهد محموله‌های خود را با معافیت از تحریم‌های آمریکا عرضه کند.

وابستگی بیشتر اروپا به مسیر‌های دریایی

افزایش احتمالی وابستگی اروپا به منابع جایگزین موضوع امنیت مسیر‌های انتقال انرژی را نیز برجسته می‌کند. در این میان تنگه هرمز و باب‌المندب از مسیر‌های مهم دریایی در زنجیره تأمین انرژی به شمار می‌روند و هرگونه اختلال در آنها می‌تواند بر زمان انتقال محموله‌ها و هزینه حمل‌ونقل اثر بگذارد.

اگر عرضه گازوئیل روسیه به آمریکا موجب تغییر مقصد محموله‌های موجود شود و هم‌زمان تولید جهانی افزایش پیدا نکند اروپا ممکن است برای تأمین سوخت موردنیاز خود به منابع دیگر از جمله خاورمیانه وابستگی بیشتری پیدا کند. در این صورت اهمیت مسیر‌های دریایی و آسیب‌پذیری زنجیره تأمین در برابر اختلال‌های احتمالی افزایش خواهد یافت.