کابوس در افق ۲۰۳۰! فرش قرمزهایی که بُن و پایه‌ای ندارند

به گزارش مجله خبری نگار، لبخند محمد بن سلمان در مراسم رونمایی از افق ۲۰۳۰ عربستان سعودی نشان می‌دهد شیخ جوان چندان خبر ندارد پشت درصد‌های بلند پروازانه اش برای رشد سینمای عربستان، به جای علامت مثبت، یک منفی قرمز قرار می‌گیرد. آن هم تنها ۴ سال مانده به روز‌های موعود بررسی عملکرد بن سلمان در رسیدن به افق ۲۰۳۰. اوضاع فقط هم مربوط به محمد بن سلمان و سعودی نیست، ماجرا به تمام کشور‌های حوزه خلیج‌فارس مربوط است و حتی اگر بخواهیم وسیع‌تر نگاه کنیم تمام سینمای کشور‌های عربی. اما داستان از چه قرار است؟ ساعت ۴ بعد از ظهر روز دوشنبه، روی سایت جشنواره دریای سرخ یک خبر قرار گرفت: «ششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم دریای سرخ به سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۷ موکول شده است.» این یعنی مهم‌ترین رویداد فرهنگی سعودی قرار نیست امسال برگزار شود. این خبر را بگذارید کنار لغو «جشنواره جوایز فیلم ۱۶» در کوکاکولا آرنا دبی. دلیلش؟ اصابت ترکش‌های موشکی به مناطقی از دبی و ابوظبی و بسته شدن مکرر حریم هوایی. «ام‌اند آ اکسپو» در ابوظبی و مسابقات فرمول یک در بحرین و عربستان هم به همین دلیل لغو شدند. همچنین دوازدهمین دوره جشنواره فیلم عربستان در ظهران. سعودی‌ها و حاشیه خلیج‌فارس‌نشین‌ها دلیل این لغو و تعطیلی رویداد‌ها را «نیاز به زمان برای برقراری شرایط لجستیکی» عنوان می‌کنند، اما واقعیت این است که تحولات جنوب عربستان، ساکنان کاخ یمامه را به این تصمیمات مجبور کرده است. سعودی‌ها بی‌سروصدا مجموع رویداد‌های موسم ریاض و جده را هم یک ماه به تعویق انداخته‌اند تا شاید تحولات ۸۵۰ کیلومتر دورتر از کاخ یمامه، قدری آرام بگیرد. اوضاعی که اگر تا یک ماه آینده تمام نشود کل آینده تحولات فرهنگی جهان دچار تغییر شده و رؤیای افق ۲۰۳۰ سعودی برای تمام کشور‌های مشترک‌المنافع در توسعه سرگرمی در عربستان به یک کابوس تبدیل خواهد شد. کابوسی که نه فقط کاخ یمامه، بلکه از قاهره تا توکیو را در بر خواهد گرفت. اما این اتفاق چطور قرار است آینده جریان سرگرمی جهان را تغییر دهد؟

یک ماه فرصت تا جلوگیری از سقوط

در بیانیه‌ای که برگزارکنندگان ششمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم دریای سرخ دوشنبه اعلام کردند، بندی وجود دارد که نشان‌دهنده اضطراب مدیران سعودی ا‌ست. «بنیاد از نوامبر ۲۰۲۶ برنامه‌های سالانه‌ای را در میدان فرهنگ در جده تاریخی آغاز خواهد کرد و آن را به‌عنوان مقصدی مداوم برای نمایش فیلم، رویداد‌های فرهنگی و برنامه‌های تخصصی صنعت فیلم تثبیت خواهد کرد.» سعودی‌ها با اضافه‌کردن این بخش به متن بیانیه تعویق می‌خواهند دو پیام را به سایر کشور‌ها اعلام کنند: ۱. مراسم فرهنگی شهر‌های عربستان قرار نیست تعطیل شود ۲. جلوگیری از تکانه‌هایی که احتمالاً به قرارداد‌هایی که میان عربستان و کشور‌های دیگر منعقد شده، سرایت کرده است.

اما چرا تعطیل‌شدن یک جشنواره برای سعودی‌ها تا این میزان اهمیت دارد و چرا تداوم تعطیلی هر رویداد فرهنگی‌ای در منطقه خلیج‌فارس اتفاق مهمی در آینده سرگرمی در جهان است. بگذارید با آمار شروع کنیم. بنا بر اعلام صندوق فرهنگی سعودی در سال ۲۰۲۴، این صندوق از زمان راه‌اندازی آن در سال ۲۰۲۱ و تا اکتبر ۲۰۲۵، بیش از ۱۵۰ کسب‌وکار و پروژه فرهنگی را در هفت منطقه عربستان سعودی تأمین مالی کرده و بیش از ۱۴۲ میلیون دلار از طریق تأمین مالی، مشوق‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها به کار گرفته است. از این مجموع، ۴۴ درصد از حمایت‌ها به بخش فیلم اختصاص داده شده است؛ یعنی نزدیک به ۶۲ میلیون دلار. اما نکته اصلی در گزاره دیگری ا‌ست که این صندوق اعلام کرده: «انتظار می‌رود این پروژه‌های حمایت‌شده بیش از ۵۳۳ میلیون دلار به تولید ناخالص داخلی عربستان سعودی کمک کنند و حدود ۶۹۰۰ شغل ایجاد کنند.» در جایی دیگر این صندوق که بازوی اصلی سرمایه‌گذاری فرهنگی در عربستان است با استناد به داده‌های مؤسسه موردور اینتلیجنس اعلام کرده: «بازار سرگرمی و تفریح عربستان سعودی در سال ۲۰۲۵، ۲.۶۵ میلیارد دلار و در سال ۲۰۲۶، ۲.۹۸ میلیارد دلار تخمین‌زده می‌شود و پیش‌بینی شده که این رقم تا سال ۲۰۳۱ با نرخ رشد مرکب سالانه ۱۲.۴ درصد در بازه زمانی ۲۰۲۶-۲۰۳۱ به ۵.۳۶ میلیارد دلار برسد.» همین گزارش می‌گوید نهاد‌های دولتی بین سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ بیش از ۵۰ میلیارد ریال سعودی (۱۳.۳۳ میلیارد دلار) را به زیرساخت‌های تفریحی اختصاص داده‌اند. حالا فرض کنید که با راکت‌های چند هزار دلاری یمنی‌ها کل یا بخشی از رویداد‌های فرهنگی لغو یا محدود شوند. نتیجه چیست؟ حداقل ضرری که تنها سعودی می‌بیند، نزدیک به ۵۰۰ میلیون دلار است. البته این تنها آسیبی است که به عربستان وارد می‌شود و ماجرا پیچیده‌تر از این حرف‌هاست.

اکوسیستم سرگرمی جهان زیر صندل یمنی

ترکی آل شیخ از ابتدای سال ۲۰۲۴ به شکل فعال شروع به انعقاد قرارداد‌های مختلف سرگرمی با کشور‌های همچون کره و ژاپن، هند، مصر، سنگاپور و آمریکا کرد. این قرارداد‌ها قرار بود باعث سرمایه‌گذاری عربستان برای تولید مشترک با سایر کشور‌ها و ارتقای کل سینمای جهان عرب شود. داستان از این قرار بود که سعودی تبدیل به هاب سینمایی منطقه می‌شد، آمریکایی‌ها تکنسین می‌آوردند و سایر کشور‌ها از نظر فنی و سرمایه‌ای مشارکت می‌کردند. به این وسیله سعودی تبدیل به پل سینمای غرب و شرق آسیا می‌شد و جشنواره دریای سرخ تجلی‌گر آن. حالا با تحولات منطقه‌ای چه بلایی به سر این ایده آمده؟ طرف آمریکایی اوضاع را برای تولیدات سرگرمی مناسب نمی‌داند. سعودی به‌عنوان منطقه در حال جنگ، به‌عنوان محیط ریسک‌پذیر شناخته شده و دیگر قرار نیست سرمایه‌ای به این کشور بیاید. ماجرا برای قطر و بحرین هم از همین قرار است. وقتی در عربستان جنگ باشد سایر کشور‌های اطراف نیز در معرض خطر قرار گرفته و سرگرمی در درجه آخر سرمایه‌گذاری مدیران قرار می‌گیرد و البته هزینه‌های تولید افزایش پیدا می‌کند. اجازه بدهید یک مثال ساده بزنیم. ویل اسمیت در سال ۲۰۲۴ برای آمدن به جشنواره دریای سرخ عربستان حدود یک میلیون دلار گرفت. حالا همین ویل اسمیت اگر بخواهد به عربستان بیاید دوباره همین رقم را می‌گیرد؟ مشخصاً خیر. او درآمدش را بر اساس ریسک تنظیم می‌کند و بر همین اساس می‌توان پیش‌بینی کرد که آن رشد ۱۲ درصدی و ثابتی که سعودی برای صنعت سرگرمی خود در نظر گرفته بود، قرار نیست ثمر داشته باشد.

شما در ترس جنگ، ما در تکاپوی جشنواره

حالا در وضعیتی که قطر، سعودی، بحرین و امارات که توسعه‌شان بند به سرمایه‌گذاری خارجی ا‌ست و جشنواره‌هایشان بدون حضور آثار درجه‌دو و سه آنها صفایی ندارد، فضا برای کشور‌هایی آماده است که صنعت سرگرمی‌شان خودبسنده است. به طور مشخص ایران و ترکیه بیشترین سود را از وضعیت نابسامان و غیرقابل پیش‌بینی‌پذیر در صنعت سرگرمی حاشیه خلیج‌فارس می‌برند. تنها با نگاه به وضعیت ایران و عربستان می‌توان موضوع را به طور کامل شرح داد. در شرایطی که ما در حال راه‌اندازی دو جشنواره بین‌المللی، یعنی فیلم کودک‌ونوجوان و فیلم کوتاه تهران هستیم، جشنواره‌ها در کشور‌های اطراف لغو می‌شوند و این یعنی اگر ایران بتواند هرچه پرقدرت‌تر این جشنواره‌ها را برگزار کند، آن فاصله‌ای که سعودی و باقی کشور‌ها با سرمایه‌گذاری کلان خواستار انجامش بودند، رفع می‌شود و از همه مهم‌تر همچنان نام سینمای کشور‌های اصیل سینمادار در رقابت با صنعت جعل‌شده در کشور‌های حاشیه‌ای باقی می‌ماند. البته اوضاع برای تحلیل همچنان در اضطراب است. باید منتظر ماند و دید آیا در پایان ۲۰۳۰ خنده کشور‌های شیخ‌نشین‌ها همچنان خشک می‌شود؟

منبع: فرهیختگان-محمدحسین سلطانی