مطالعه‌ای جنجالی در مورد عامل اصلی خطر ابتلا به بیماری آلزایمر

به گزارش مجله خبری نگار، در سال ۲۰۱۱، برجسته‌ترین و قابل اصلاح‌ترین عامل خطر برای آلزایمر، عدم فعالیت بدنی و پس از آن افسردگی و سیگار کشیدن بود.

طبق یک تحلیل مقطعی اخیر، عدم فعالیت بدنی اکنون در رتبه دوم پس از چاقی در مورد زوال عقل قرار دارد. امروزه، آلزایمر شایع‌ترین نوع زوال عقل و یکی از علل اصلی مرگ و میر در ایالات متحده است. با این حال، علیرغم تحقیقات گسترده، هیچ کس دقیقاً نمی‌داند که این بیماری چگونه شروع می‌شود یا چگونه می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد.

تحقیقات نشان دهنده یک مؤلفه ژنتیکی قوی است، اما چندین عامل محیطی نیز در حال ظهور هستند که ممکن است در این بیماری نقش داشته باشند، از جمله رژیم غذایی نامناسب، فشار خون بالا، افسردگی، سیگار کشیدن و بیماری لثه. خبر خوب این است که بیماران و پزشکان می‌توانند این عوامل را برای کاهش خطر بیماری مدیریت کنند. خبر بد این است که تأثیر این عوامل خطر سال به سال، از ایالتی به ایالت دیگر، دائماً در حال تغییر است.

برای مثال، در جدیدترین تحلیل از ایالات متحده، کم‌شنوایی به عنوان یک عامل خطر قابل اصلاح برای بیماری آلزایمر اضافه شد، اگرچه قبلاً در تخمین‌ها در نظر گرفته نشده بود.

علاوه بر این، میزان چاقی میانسالان در ایالات متحده از سال ۲۰۱۰ بیش از دو برابر شده است. در همین حال، شیوع عدم فعالیت بدنی و سیگار کشیدن در چند سال گذشته تا حدودی کاهش یافته است.

با توجه به این تغییرات عمده، محققان با استفاده از داده‌های نظرسنجی نظارت بر عوامل خطر رفتاری (BRNSS) در سال ۲۰۱۸، ارزیابی به‌روز شده‌ای از خطر بیماری آلزایمر انجام دادند.

از ۳۷۸،۶۱۵ فرد مورد بررسی، کمی بیش از یک سوم موارد آلزایمر با یکی از هشت عامل خطر مرتبط بودند. این عوامل خطر خودگزارش‌دهی شده بودند، به این معنی که معیار‌های کاملی نیستند، اما نشان‌دهنده یک روند کلی هستند.

شایع‌ترین عامل خطر شناسایی شده در تحلیل ملی، چاقی میانسالان و پس از آن عدم فعالیت بدنی و سطح پایین تحصیلات بود.

نویسنده‌ی آخرین تخمین نوشت: «نکته قابل توجه این است که به نظر می‌رسد تغییر در شیوع چاقی در میانسالی در مقایسه با سایر عوامل ارزیابی شده در این مطالعه، بزرگترین تغییر است، که احتمالاً چاقی میانسالی را به عامل خطر اصلی بیماری آلزایمر و زوال عقل مرتبط با آن، تقریباً یک دهه بعد، تبدیل کرده است.»

این اولین باری نیست که چاقی میانسالی با شروع آلزایمر مرتبط دانسته شده است.

یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ شواهدی را نشان داد که نشان می‌دهد وزن اضافی بدن ممکن است بافت عصبی را بیشتر در معرض آسیب مغزی یا از دست دادن سلول قرار دهد. به نظر می‌رسد این تغییرات در بخش‌هایی از مغز که بیشترین ارتباط را با حافظه دارند، نیز رخ می‌دهد.

این بدان معنا نیست که چاقی میانسالی علت مستقیم آلزایمر است، اما نشان می‌دهد که حفظ وزن سالم می‌تواند احتمال ابتلا به این بیماری را - حداقل تا حدی - کاهش دهد.

مطالعات مشابه همچنین نشان داده‌اند که وقتی وزن در سنین بالاتر کاهش می‌یابد، قشر مغز به اندازه‌ی موارد چاقی کوچک نمی‌شود.

فرضیه‌های متعددی در مورد چرایی این امر وجود دارد. برخی از محققان معتقدند که چاقی می‌تواند بر گردش خون در مغز تأثیر بگذارد و منجر به کاهش اکسیژن‌رسانی به مناطق خاص شود.

محققان دیگر معتقدند که چاقی می‌تواند منجر به التهاب مزمن در مغز شود که می‌تواند باعث تخریب ماده سفید و تضعیف اتصالات عصبی شود.

شناسایی افرادی که بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری آلزایمر هستند، می‌تواند روزی به دانشمندان کمک کند تا تحقیقات آینده را اصلاح کرده و گزینه‌های درمانی بهتری را در اختیار پزشکان قرار دهند.

به عنوان مثال، در یک تجزیه و تحلیل در سال ۲۰۱۸، هنگامی که محققان شرکت‌کنندگان در نظرسنجی را بر اساس جنسیت و نژاد تقسیم کردند، به برخی تفاوت‌های کلیدی در داده‌ها اشاره کردند.

موارد آلزایمر مرتبط با حداقل یکی از هشت عامل خطر قابل اصلاح، در بین مردان بیشتر از زنان شایع بود. همچنین این موارد در بین افراد مسن سیاه‌پوست، سرخپوست آمریکایی، بومی آلاسکا و اسپانیایی تبار در مقایسه با افراد سفیدپوست شایع‌تر بود.

یافته‌ها نشان می‌دهد که برخی از گروه‌های افراد بیشتر از سایرین در معرض ابتلا به آلزایمر هستند، شاید به دلیل عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی یا محیطی که دسترسی به مراقبت‌های بهداشتی، فعالیت بدنی یا غذا‌های سالم مقرون به صرفه را محدود می‌کنند.

به نظر می‌رسد فرهنگ قطعاً نقش مهمی ایفا می‌کند. گذشته از استرالیا و آمریکای لاتین، ایالات متحده یکی از معدود کشور‌هایی است که چاقی در میانسالی یک عامل خطر اصلی برای بیماری آلزایمر محسوب می‌شود.

در چین و اروپا، تحصیلات پایین و عدم فعالیت بدنی از عوامل خطر اصلی هستند. چاقی در بین سه عامل اصلی قرار ندارد.

نویسندگان این تحلیل آمریکایی معتقدند که سیاست‌گذاران و پزشکان باید تلاش‌های خود را برای پیشگیری از بیماری آلزایمر افزایش دهند و نه تنها بر چاقی میانسالان، بلکه بر عدم فعالیت بدنی و تحصیلات پایین، به ویژه در میان افرادی که در معرض خطر ابتلا به آلزایمر هستند، تمرکز کنند.

ممکن است در سایر نقاط جهان استراتژی متفاوتی لازم باشد.

این مطالعه در JAMA منتشر شده است.