اگر از داروی کاهش وزن استفاده می‌کنید مراقب افت فشار خونتان باشید

دارو‌های کاهش وزن GLP-۱ مانند سمگلوتاید که با نام‌های تجاری Ozempic و Wegovy عرضه می‌شوند، علاوه بر کاهش وزن می‌توانند فشار خون را نیز پایین بیاورند. برای بسیاری از بیماران این موضوع یک مزیت محسوب می‌شود، اما در افرادی که هم‌زمان چند داروی فشار خون مصرف می‌کنند، ممکن است باعث افت بیش از حد فشار خون، سرگیجه، بی‌ثباتی و حتی غش شود.

به گزارش مجله خبری نگار،یک متخصص قلب در مرکز پزشکی Northwestern Medicine متوجه شد برخی بیمارانی که مصرف دارو‌های GLP-۱ را آغاز کرده بودند، با علائمی مانند سرگیجه و احساس نزدیک بودن به غش مراجعه می‌کردند. بررسی‌های بیشتر نشان داد ترکیب این دارو‌ها با دارو‌های قدیمی فشار خون در برخی افراد، فشار را بیش از اندازه کاهش می‌دهد.

کشف یک الگوی جدید در میان بیماران مصرف‌کننده GLP-۱

اولین نشانه‌ها در اتاق معاینه ظاهر شد. دکتر Micah Eimer، متخصص قلب در دانشکده پزشکی Feinberg دانشگاه Northwestern، بار‌ها با بیمارانی روبه‌رو شد که پس از شروع مصرف دارو‌های جدید GLP-۱ هنگام ایستادن احساس ضعف و بی‌حالی داشتند.

یک مطالعه بزرگ پیش‌تر نشان داده بود که سمگلوتاید در برخی بیماران می‌تواند مرگ‌های قلبی‌عروقی را حدود یک‌پنجم کاهش دهد. دکتر ایمر نیز از تجویز این دارو‌ها استقبال می‌کند و خود را یکی از طرفداران آنها می‌داند.

او گفت:

«من طرفدار بزرگ دارو‌های GLP-۱ هستم. آنها بسیار مهم و تأثیرگذار هستند.»

با این حال، پس از مشاهده چندین بیمار که با سرگیجه مراجعه کردند، تصمیم گرفت این موضوع را بررسی کند. وجه مشترک میان این بیماران، مصرف هم‌زمان دارو‌های کاهش وزن GLP-۱ و چند داروی کنترل فشار خون بود.

بررسی پرونده بیش از ۴۲ هزار بیمار

برای آزمایش این فرضیه، تیم تحقیقاتی پرونده‌های پزشکی بیش از ۴۲ هزار بزرگسال را بررسی کرد. تمام این افراد هنگام شروع مصرف دارو‌های GLP-۱، دست‌کم دو داروی فشار خون مصرف می‌کردند.

هدف پژوهشگران بررسی افت فشار خون (Hypotension) بود؛ یعنی شرایطی که فشار خون بیش از حد پایین می‌آید.

آنها موارد زیر را بررسی کردند:

غش کردن

سرگیجه

زمین خوردن

اعداد فشار خون پایین‌تر از محدوده ایمن

در شش ماه نخست پس از شروع درمان، میزان این اتفاقات از ۸.۷ درصد بیماران به ۱۰.۲ درصد افزایش یافت.

این تفاوت در بررسی یک‌ساله نیز مشاهده شد، هرچند فاصله کمتر شده بود. پس از دو سال، این اختلاف تقریباً از بین رفت و دیگر از نظر آماری قابل اتکا نبود.

به این ترتیب، مشخص شد که بیشترین خطر در ماه‌های ابتدایی شروع درمان وجود دارد.

چه کسانی بیشتر در معرض افت فشار خون هستند؟

دو گروه بیشترین خطر را تجربه کردند:

افراد بالای ۶۵ سال: این گروه حدود یک‌سوم بیماران را تشکیل می‌دادند، اما بیش از نیمی از موارد افت فشار خون در آنها اتفاق افتاد.

افراد مبتلا به دیابت نوع ۲: این افراد حدود سه‌چهارم موارد را شامل می‌شدند.

چرا سالمندان آسیب‌پذیرتر هستند؟

با افزایش سن، رگ‌های خونی سفت‌تر و گاهی مسدودتر می‌شوند. به همین دلیل، کاهش ناگهانی فشار خون تأثیر شدیدتری بر بدن می‌گذارد و سیستم بدن برای بازگرداندن فشار طبیعی، کندتر عمل می‌کند.

در نتیجه، فرد سالمند ممکن است احساس سبکی سر کند؛ در حالی که یک فرد جوان‌تر ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد.

ارتباط دیابت با تنظیم فشار خون

سال‌ها افزایش قند خون می‌تواند به اعصابی که وظیفه تنظیم فشار خون را دارند آسیب بزند. در افراد مبتلا به دیابت، سازوکار‌های خودکار بدن برای حفظ وضعیت ایستاده ممکن است دیگر مانند گذشته کارآمد نباشد.

چرا افت فشار خون می‌تواند خطرناک باشد؟

افت فشار خون تنها یک احساس ناخوشایند نیست. فردی که هنگام ایستادن بیهوش می‌شود، ممکن است دچار شکستگی لگن یا ضربه به سر شود.

برای افراد سالمند، حتی یک سقوط شدید می‌تواند آغاز یک دوره طولانی کاهش توانایی جسمی باشد.

پزشکان مدت‌هاست می‌دانند که کاهش ناگهانی فشار خون می‌تواند باعث سقوط‌های خطرناک شود. یک مطالعه روی سالمندان نشان داده بود افرادی که هنگام ایستادن افت شدید فشار خون دارند، احتمال بیشتری دارد که طی یک سال آینده زمین بخورند.

از نظر دکتر ایمر، فشار خون پایین خود یک خطر مستقل است و در برخی شرایط حتی می‌تواند از فشار خون بالایی که بیمار در ابتدا داشته، مشکل‌سازتر باشد؛ زیرا این افت ممکن است بدون هشدار رخ دهد و فرد را به اورژانس بکشاند.

ارتباط دارو‌های GLP-۱ با کاهش فشار خون

کاهش وزن قابل توجه می‌تواند توضیح ساده‌ای برای این اتفاق باشد. اگر فردی حدود ۳۰ پوند (۱۴ کیلوگرم) وزن کم کند، دارو‌های فشار خونی که برای بدن سنگین‌تر تجویز شده بودند ممکن است بیش از حد اثر کنند و فشار را پایین‌تر از حد مطلوب بیاورند.

این توضیح در ابتدا منطقی به نظر می‌رسید.

حدود یک‌چهارم بیماران در طول مطالعه، دوز داروی فشار خونشان کاهش یافت یا مصرف آن را متوقف کردند؛ اقدامی که پزشکان معمولاً زمانی انجام می‌دهند که فشار خون بیش از حد پایین باشد.

اما زمانی که پژوهشگران میزان کاهش وزن هر بیمار را در محاسبات خود لحاظ کردند، خطر اضافی همچنان باقی ماند؛ بنابراین کاهش وزن به تنهایی نمی‌تواند علت کامل این موضوع باشد.

عامل پنهان هنوز مشخص نیست. احتمال دارد این دارو‌ها از طریق تأثیر بر رگ‌های خونی یا تعادل مایعات بدن، مکانیسم‌هایی داشته باشند که هنوز به‌طور کامل شناخته نشده‌اند.

خطر مصرف دارو‌های GLP-۱ بدون نظارت پزشک

یکی از نگرانی‌های اصلی دکتر ایمر، افزایش دسترسی به این دارو‌ها از طریق فروشندگان آنلاین است؛ فروشندگانی که ممکن است فشار خون بیمار را بررسی نکنند یا درباره علائم سرگیجه سؤال نپرسند.

او گفت:

«من به‌طور ویژه درباره خطر برای بیمارانی نگران هستم که دارو‌های GLP-۱ را بدون نظارت مستقیم و مداوم پزشکی دریافت می‌کنند.»

بدون نظارت پزشکی، کاهش تدریجی فشار خون ممکن است دیده نشود تا زمانی که فرد دچار سرگیجه شدید یا سقوط شود.

هر فردی که در حال کاهش وزن سریع است و هنگام ایستادن احساس می‌کند محیط اطرافش می‌چرخد، باید این موضوع را با پزشک مطرح کند و آن را نادیده نگیرد.

دارو‌های کاهش وزن GLP-۱ و افت فشار خون؛ چه چیزی تغییر خواهد کرد؟

پیش از انجام این تحقیق، گزارش‌های مربوط به سرگیجه در مصرف‌کنندگان این دارو‌ها پراکنده و بیشتر بر اساس مشاهده‌های فردی بود.

اکنون بررسی اطلاعات ده‌ها هزار بیمار، عدد مشخصی برای این خطر ارائه کرده است.

شروع مصرف دارو‌های GLP-۱ در بیمارانی که چند داروی فشار خون مصرف می‌کنند، احتمال بروز دوره‌های افت فشار خون را افزایش می‌دهد. این یافته به پزشکان امکان می‌دهد اقدامات پیشگیرانه انجام دهند.

پزشکی که بداند ماه‌های نخست بیشترین خطر را دارند، می‌تواند فشار خون بیمار را بیشتر بررسی کند و پیش از وقوع سقوط، دارو‌های دیگر را کاهش دهد.

راهکار اصلی، بررسی زودهنگام و کاهش دارو‌های غیرضروری است.

اما پرسش مهم‌تر همچنان باقی است: چرا این دارو‌ها حتی زمانی که وزن کاهش پیدا نکرده، می‌توانند فشار خون را پایین بیاورند؟ پاسخ به این سؤال ممکن است نحوه انتخاب بیماران مناسب و میزان نظارت پزشکی بر آنها را تغییر دهد.

این پژوهش در نشست سالانه انجمن غدد درون‌ریز ENDO ۲۰۲۶ ارائه شد.