جمع‌آوری هر یک میلیون فوت مکعب گاز مشعل حدود یک میلیون دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد

به گزارش مجله خبری نگار/خبرگزاری صدا و سیما، رضا خیلائی، مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران با اشاره به اینکه گاز‌های مشعل در واقع گاز‌های همراه نفت هستند که در فرآیند تولید نفت خام ایجاد می‌شوند، بیان کرد: میزان گاز همراه ارتباط مستقیم با تولید نفت خام دارد و هرچه تولید نفت افزایش یابد، حجم گاز همراه و در نتیجه گاز مشعل نیز افزایش پیدا می‌کند.

وی گفت: پیش از استقرار دولت چهاردهم حدود ۵ میلیون مترمکعب در روز از گاز‌های مشعل در مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت نفت مناطق مرکزی ایران و شرکت نفت و گاز اروندان جمع‌آوری شده بود، اما از زمان آغاز به کار دولت چهاردهم با راه‌اندازی واحد‌های جدید جمع‌آوری گاز‌های مشعل این رقم به بیش از ۹ میلیون مترمکعب در روز رسیده است.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران افزود: هم‌اکنون حدود ۸۰ میلیون مترمکعب در روز گاز همراه نفت در کشور تولید می‌شود که بخشی از آن به واحد‌های ان‌جی‌ال شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب و دیگر واحد‌های پایین‌دستی تحویل و بخشی هم به صورت گاز مشعل به‌خاطر عدم وجود فرآیند‌های فرآورشی، شیرین‌سازی، فشارافزایی و ارسال به مقاصد در واحد‌های بهره‌برداری سوزانده می‌شود. با این حال، بسته به شرایط تولید نفت خام، روزانه بین ۴۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب در روز گاز مشعل داریم که این میزان با توجه به فراز و نشیب‌های تولید نفت خام متفاوت بوده و هر سال تابع شرایط موجود، تولید می‌شود.

وی بیان کرد: برای جمع‌آوری گاز‌های مشعل، ایجاد تأسیسات ضروری است که عملاً شامل یک پالایشگاه کامل گاز می‌شود؛ به‌طوری‌که گاز دریافت‌شده پس از شیرین‌سازی و فرآورش، به محصولات قابل استفاده تبدیل شود، از آنجا که احداث پالایشگاه‌های گازی برای جمع‌آوری کامل گاز‌های مشعل بین ۷ تا ۱۰ سال زمان نیاز دارد، در کنار برنامه‌های بلندمدت، طرح‌های کوتاه‌مدت ۱۸ تا ۳۰ ماهه برای جمع‌آوری زودهنگام گاز‌های مشعل تعریف شد. طرح‌های جمع‌آوری گاز‌های مشعل به پنج برنامه بلند مدت شامل دو قرارداد در حوزه جمع‌آوری گاز‌های مشعل شرق کارون، احداث کارخانه ان‌جی‌ال ۳۲۰۰ در غرب کارون، ان‌جی‌ال ۳۱۰۰ در دهلران و ان‌جی‌ال خارک برای جمع‌آوری گاز‌های همراه بهرگان و خارک است.

خیلائی افزود: بر اساس برنامه‌های کوتاه‌مدت تعریف شده، گاز‌های مشعل از طریق مزایده به خریداران واگذار می‌شود. بخشی از قرارداد‌های این طرح هم‌زمان با استقرار دولت چهاردهم در نیمه دوم سال ۱۴۰۳ و اوایل پارسال به بهره‌برداری رسید. در قالب این برنامه، پروژه‌هایی مانند مارون ۵ در شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، ایستگاه تقویت فشار گاز دهلران و چند نقطه دیگر که گاز‌های فلر را به خریداران تحویل داده بودیم، اجرایی شد.

وی گفت: از سوی دیگر پروژه اصلاحی ایستگاه تزریق گاز هفتکل را عملیاتی کردیم که سبب جمع‌آوری و تزریق گاز‌های مشعل این منطقه پس از سال‌ها شد. در مجموع، میزان جمع‌آوری ما به حدود ۹ میلیون مترمکعب در روز رسید و مجموع ظرفیت فرآورش پیش‌بینی‌شده در برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت معادل گاز دو فاز پارس جنوبی است.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران گفت: یکی از مهم‌ترین چالش‌ها پراکندگی بیش از ۹۰ نقطه مشعل‌سوزی در هفت استان کشور بوده و از همین رو ایجاد شبکه گسترده جمع‌آوری و انتقال در چنین شرایطی هزینه‌بر است. همچنین بسیاری از این گاز‌ها ترش بوده و برای شیرین‌سازی و فشارافزایی به تجهیزات پیشرفته نیاز دارند که زمان تأمین آنها طولانی است.

خیلائی گفت: برای جمع‌آوری بخش عمده گاز‌های مشعل حدود ۶ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز است که تاکنون حدود ۴.۵ میلیارد دلار از این رقم جذب شده و همه این سرمایه‌گذاری از سوی بخش خصوصی انجام شده است. شرکت ملی نفت ایران از منابع داخلی خود هزینه‌ای در این بخش نداشته و سرمایه‌گذاران تأمین مالی را به‌عهده گرفته‌اند.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران افزود: طرح‌های جمع‌آوری گاز‌های مشعل باید از توجیه اقتصادی برخوردار باشند. به این معنا که سرمایه‌گذارانی که گاز مشعل را از شرکت ملی نفت خریداری و جمع‌آوری می‌کنند، با استحصال ترکیبات گازی و تبدیل آن به محصولات باارزش، بتوانند درآمدزایی کرده و اجرای طرح برایشان مقرون به‌صرفه باشد. دوره بهره‌برداری این طرح‌ها بسته به میزان گاز و موقعیت جغرافیایی متفاوت است و ممکن است بین دو تا ۱۰ سال متغیر باشد.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران بیان کرد: این مدل اجرایی انگیزه‌ای برای شرکت‌ها ایجاد کرد تا با شتاب بیشتری نسبت به ساخت و نصب تجهیزات اقدام کنند و طرح‌ها زودتر به بهره‌برداری برسند. روند اجرای سایر طرح‌ها نیز به همین شیوه است؛ شرکت‌های اعلام آمادگی‌کننده هم تأمین سرمایه می‌کنند و هم مجوز‌های لازم را اخذ می‌کنند. در حوزه تأمین ارز و ثبت سفارش، چالش‌ها و پیچیدگی‌هایی وجود داشت که با تشکیل کارگروه گاز‌های مشعل در وزارت نفت و با تأکید‌های رئیس‌جمهوری و حمایت‌های وزیر نفت، این موانع در بازه زمانی کوتاه‌تری برطرف شد.

وی ادامه داد: ظرفیت پایداری که در قالب برنامه‌های بلندمدت برای جمع‌آوری گاز مشعل ایجاد می‌شود، حدود یک میلیارد و ۹۰۰ میلیون فوت مکعب در روز است. بخشی از این ظرفیت مربوط به گاز‌های مشعل فعلی و بخشی نیز در طرح‌های توسعه‌ای جدید مورد استفاده قرار خواهد گرفت. با بهره‌برداری از طرح‌های توسعه جدید میدان‌های نفت و گاز، از این ظرفیت ایجادشده برای جلوگیری از گازسوزی جدید و ارسال گاز به واحد‌های فرآورشی استفاده خواهد شد تا ارزش افزوده ایجاد شود.

خیلائی افزود: این میزان ظرفیت تقریباً معادل ظرفیت یک فاز پارس جنوبی است و می‌تواند به‌طور مؤثر از طرح‌های توسعه‌ای جدید پشتیبانی کند، مانع از شکل‌گیری گازسوزی‌های تازه شود و زمینه ایجاد ارزش افزوده در زنجیره پایین‌دستی از جمله پتروشیمی‌ها را فراهم کند.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران ادامه داد: با این حال، رکورد‌های اخیر در تولید نفت خام که امسال به آن دست یافتیم، سبب شد در برخی نقاط شدت گازسوزی افزایش پیدا کند. افزایش تولید نفت به‌طور طبیعی افزایش تولید گاز همراه را در پی دارد و این موضوع ایجاب می‌کرد بازنگری مجدد در برنامه‌ها انجام شود. در همین چارچوب، برنامه‌ها بازنگری شد و نقاط بیشتری در فراخوان‌های واگذاری قرار گرفت. در واقع برای هر نقطه‌ای که گاز همراه آن سوزانده می‌شود و امکان فرآورش وجود دارد، برنامه تعریف شده است؛ اما اجرای آن منوط به ورود شرکت‌های فعال در این حوزه، انجام مذاکرات، تبدیل آن به قرارداد و آغاز عملیات اجرایی است.

وی افزود: شرکت ملی نفت ایران در حال تأمین این تجهیزات و اتصال آنها به رصدخانه ملی است تا امکان پایش برخط پروژه‌های گاز مشعل فراهم شود. سایر طرح‌های اولویت‌دار نیز از سوی متولیان مربوطه در حال تجهیز به سامانه‌های پایش و تکمیل زیرساخت‌های نظارتی هستند.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران گفت: با تشکیل کارگروه جمع‌آوری گاز‌های مشعل، تلاش شده این فرآیند‌ها تا حد امکان کوتاه شود تا قرارداد‌ها سریع‌تر امضا شوند و شرکت‌ها بتوانند برای اخذ تسهیلات بانکی، سفارش‌گذاری کالا، ساخت تجهیزات و سایر اقدامات اجرایی اقدام کنند. هرجا که نیاز به تأییدیه کارفرما بوده، شرکت ملی نفت ایران در کوتاه‌ترین زمان ممکن این تأییدیه‌ها را صادر کرده است.

وی افزود: به‌طور تقریبی، جمع‌آوری هر یک میلیون فوت مکعب گاز مشعل حدود یک میلیون دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد؛ بنابراین اگر در نقطه‌ای ۱۰ میلیون فوت مکعب گاز مشعل وجود داشته باشد، شرکت سرمایه‌گذار باید حدود ۱۰ میلیون دلار سرمایه تأمین کند. این رقم با توجه به شرایط اقتصادی، از نظر ریالی عدد قابل توجهی است. شرکت‌ها باید هم ضمانت‌نامه‌های قراردادی به کارفرما ارائه دهند و هم برای دریافت تسهیلات بانکی، ضمانت‌نامه‌های بانکی جداگانه تهیه کنند. طبیعی است که این فرآیند‌ها زمان‌بر باشد، هرچند بخش خصوصی تاکنون با وجود محدودیت‌ها، عملکرد قابل قبولی داشته و پروژه‌ها را به مرحله اجرا رسانده است.

خیلائی گفت:در کشور، مصرف گاز در بخش‌های مختلفی از جمله مصارف خانگی، صنایع جزء، صنایع عمده، فولاد، نیروگاه‌ها و پتروشیمی‌ها توزیع شده است و ظرفیت تولید نیز محدود است. در فصول سرد سال که مصرف خانگی به‌طور قابل توجهی افزایش می‌یابد و تأمین گرمایش منازل در اولویت قرار می‌گیرد، عملاً با ناترازی در بخش صنایع، نیروگاه‌ها و پتروشیمی‌ها مواجه می‌شویم. ورود گاز‌های بازیافتی به شبکه می‌تواند ظرفیت جدیدی ایجاد کند تا صنایع و به‌ویژه پتروشیمی‌هایی که در این طرح‌ها مشارکت دارند، پایداری خوراک خود را حفظ کنند.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران اعلام کرد: این موضوع به صنایع امکان می‌دهد در فصول سرد از ظرفیت‌های خالی خود که به دلیل کمبود گاز ایجاد می‌شود، استفاده کنند و علاوه بر جلوگیری از افت تولید، آورده اقتصادی بیشتری نیز برای کشور و خود واحد‌های صنعتی ایجاد شود.

وی بیان کرد: بحث جمع‌آوری گاز مشعل موضوع تازه‌ای نیست و از دهه‌های گذشته مطرح بوده است. در بسیاری از پروژه‌های توسعه‌ای که حتی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی برای افزایش تولید نفت اجرا شد، تمرکز اصلی بر تولید نفت بود و به مقوله فرآورش گاز همراه به‌صورت کامل پرداخته نشد. همین موضوع سبب شد به‌مرور زمان حجم گاز‌های مشعل به‌صورت تجمعی افزایش یابد. البته در همان مقاطع نیز کارخانه‌هایی برای جمع‌آوری گاز‌های همراه در جنوب کشور پیش‌بینی و احداث شد، اما با توجه به رشد تولید نفت و تغییر رفتار مخازن از جمله محدودیت‌های ناشی از افت فشار ظرفیت این واحد‌ها پاسخگوی حجم فزاینده گاز همراه نبود و میزان گازسوزی افزایش یافت.

خیلائی تصریح کرد: از ابتدای برنامه ششم توسعه، برنامه‌ریزی منسجمی برای ساماندهی این موضوع آغاز شد و در برنامه هفتم توسعه این تکلیف به‌صورت دقیق‌تر و بسته‌تر تعیین شد؛ به‌گونه‌ای که سالانه جمع‌آوری ۱۶ میلیارد مترمکعب گاز مشعل برای وزارت نفت تکلیف شده است که ۲ میلیارد مترمکعب آن در حوزه شرکت ملی گاز ایران و ۱۴ میلیارد مترمکعب آن در حوزه شرکت ملی نفت ایران قرار دارد. برنامه‌هایی که از قبل تدوین شده بود، در دولت چهاردهم بازآرایی و روزآمد شد تا بتوانیم تا پایان برنامه هفتم در سال ۱۴۰۷ این تکلیف ۱۶ میلیارد مترمکعبی را محقق کنیم.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران اعلام کرد: با توجه به محدودیت‌های موجود در حوزه تأمین سرمایه و ضرورت حمایت از شرکت‌های فعال در این بخش، پیش‌بینی می‌کنیم بتوانیم تا پایان دولت چهاردهم میزان گاز مشعل را به حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در روز کاهش دهیم. تحقق این عدد مستلزم پیگیری ویژه برخی پروژه‌ها و حمایت مؤثر از سرمایه‌گذاران است، اما با روندی که هم‌اکنون در پیش گرفته‌ایم، دستیابی به این هدف را امکان‌پذیر می‌دانیم. در صورت تحقق این برنامه، بخش قابل توجهی از معضل گازسوزی و تکالیف قانونی تعیین‌شده مدیریت خواهد شد.

خیلائی گفت: رئیس‌جمهوری تقریباً به‌صورت هفتگی موضوع گاز‌های همراه مشعل را پیگیری می‌کنند و نشست‌های حضوری برای پایش پیشرفت پروژه‌ها برگزار می‌شود. این پیگیری مستمر سبب تسهیل و تسریع فرآیند جمع‌آوری گاز‌های مشعل شده است. امیدواریم تا پایان دولت به سطح قابل قبولی از کاهش گازسوزی برسیم و هدررفت گاز در این حوزه به حداقل برسد.