تأملی در حماسه غدیر؛ از جشن آیینی تا جریان وسیع آگاهی بخش

به گزارش مجله خبری نگار، محمدعرفان خانی در یادداشتی نوشت: غدیر امسال با مقطع حساسی تقارن پیدا کرده و جامعه ایران بی صبرانه منتظر پاسداشت پرشکوه حماسه غدیر است. اینکه سالروز واقعه غدیر با ایام حساس مقاومت ملی ایرانیان تقارن پیدا کرده، از لطف روزگار است و فرصت مناسبی برای پیوند خیزش ملی ایرانیان با حماسه مذهبی غدیر مهیا شده است.

جامعه فرهنگی ایران نباید از ابعاد گوناگون ظرفیت وسیع حماسه غدیر و تأمل مضاعف در این ظرفیت عظیم، غفلت کند و در موقعیت حساس فعلی، نباید به راحتی از این تقارن مبارک عبور کرد. بی تردید در بطن حماسه غدیر و سیره علوی مفاهیمی نهفته که زمینه تحکیم انسجام ملی و رشد تصاعدی پشتیبانی‌های اجتماعی را فراهم می‌کند.

این نوشتار کوتاه تلاش کرده با مرور آموزه محوری حماسه غدیر یعنی ضرورت فراهم سازی زمینه یأس و ناکامی دشمنان، در زمینه وحدت آفرینی ملی و جریان سازی آگاهی بخش اجتماعی، چاره‌اندیشی و راه‌گشایی کند.

بازخوانی حماسه غدیر و لزوم ایجاد یأس و ناکامی در جبهه دشمن

جریان غدیر نقشی حیاتی در فراهم سازی زمینه‌های یأس دشمنان اسلام داشت. غدیر چارچوب مشخص و تردید ناپذیری از حکمرانی سیاسی مشروع ترسیم کرد و فرصت مشروع نمایی حکمرانی سلطنتی و خلافت موروثی را از شیفتگان قدرت سیاسی و حکام تمامیت خواه و خودکامه سلب کرد.

حماسه غدیر این واقعیت را که نظام امامت و ولایت تنها چارچوب و ساختار سیاسی مشروع است و سایر ساختار‌های سیاسی فاقد هرگونه حقانیت و مشروعیت هستند را بیش از همیشه تثبیت کرد.

غدیر نشان داد حاکمیت سیاسی از هیچ راهی جز تأسیس نظام ولایت، حقانیت و مشروعیت پیدا نمی‌کند و حتی با ابراز همگرایی حکام و خلفاء با امر دینی و اهتمام ایشان به تبعیت کامل از سایر احکام سیاسی اسلام، هیچ خبری از مشروعیت حاکمیت سیاسی نخواهد بود.

از این رو خلفاء جائر همیشه از بسط و گسترش غدیر هراس داشتند. پس از حماسه غدیر، اسلام با نظام ولایت پیوندی لایزال و تفکیک ناپذیر برقرار کرد. این پیوند به مذاق شیفتگان قدرت سیاسی خوش نیامد و حسرت توجیه دینی خلافت و حکومت مستبد و موروثی را به دل ایشان گذاشت. حماسه غدیر علاوه بر این، کفار و مشرکین را از بازگشت به قدرت سیاسی مأیوس کرد.

کفار قدرت طلبی که پس از فتح مکه به ناچار با قدرت سیاسی وداع کردند، در دوره انزوای سیاسی خود امیدوار بودند پیامبر اسلام از انتخاب جانشین اجتناب کند و آینده حکمرانی سیاسی جامعه اسلامی در وضعیت مبهم و نامعلومی قرار بگیرد تا شرایط مهیای حضور مجدد کفار در رأس قدرت سیاسی شود. اما با تدبیر غدیر، امید کفار را ناامید شد.

غدیر به واسطه ارائه نظام منسجم ولایت، تکلیف آینده سیاسی مسلمانان را برای همیشه روشن کرد و تأسیس و تداوم حاکمیت خودکامه و مستبد از جانب نهاد دین نفی شد. اینجا بود که دیگر هیچ امکانی برای انحراف مسیر حکمرانی اسلامی از ولایت گرایی به قدرت گرایی وجود نداشت و غدیر ولایت الهی را بر قدرت سیاسی برتری بخشید.

رهبر شهید انقلاب نقش واقعه غدیر در تعیین آینده حکمرانی سیاسی جهان اسلام و نفی حکومت شخص محور، مستبد را اینگونه تفسیر می‌کرد: قاعده‌ی حکومت و اقتدار و قدرت‌مداری در جامعه‌ی اسلامی، با غدیر معیّن شد و پایه‌گذاری شد؛ اهمّیّت غدیر این است.

اهمّیّت غدیر فقط این نیست که امیرالمؤمنین را معیّن کردند؛ این هم مهم است، امّا از این مهم‌تر این است که ضابطه را معیّن کردند، قاعده را معیّن کردند؛ معلوم شد که در جامعه‌ی اسلامی، حکومت سلطنتی معنا ندارد، حکومت شخصی معنا ندارد، حکومت زَر و زور معنا ندارد، حکومت اشرافی معنا ندارد، حکومت تکبّر بر مردم معنا ندارد، حکومت امتیازخواهی و زیاده‌خواهی و برای خود جمع کردن و افزودن معنا ندارد، حکومت شهوت‌رانی معنا ندارد؛ معلوم شد که در اسلام این‌جوری است. ۱۳۹۵/۰۶/۳۰

رهبر شهید انقلاب در ادامه این سخن، به نقش حماسه غدیر در فراهم سازی زمینه یأس و ناامیدی دشمنان نیز اشاره کرد و فرمود: «وقتی این قاعده وضع شد، آن‌وقت «یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم»؛ دیگر دشمن‌ها از اینکه بتوانند مسیر این دین را تغییر بدهند مأیوس میشوند؛ چون مسیر دین آن‌وقتی تغییر پیدا میکند که آن نقطه‌ی اصلی، آن هسته‌ی اصلی تغییر پیدا کند؛ یعنی هسته‌ی قدرت، هسته‌ی مدیریّت، هسته‌ی ریاست؛ اگر تغییر پیدا کند، همه‌چیز تغییر میکند؛ بله، در واقعیّت عملی، تغییراتی به وجود می‌آید و افرادی از قبیل خلفای بنی‌امیّه و بنی‌عباس سرِ کار می‌آیند به‌عنوان اسلام، حجّاج‌بن‌یوسف هم [سرِ کار]می‌آید، امّا اینها دیگر ضابطه را نمیتوانند به هم بزنند. ۱۳۹۵/۰۶/۳۰

از قضا در موقعیت فعلی نیز، ایران و جامعه اسلامی نیازمند فراهم سازی زمینه‌های یأس و ناامیدی دشمنان است. تقابل ایران و نظام سلطه به نقطه حساسی رسیده و مهار و تعدیل خصومت نظام سلطه نیز جز از طریق تثبیت انسجام ملی و یأس دشمن از تشدید شکاف‌های داخلی و فراهم‌سازی زمینه‌های غلبه و پیروزی ممکن نخواهد بود.

همانطور رهبر شهید انقلاب می‌فرمود: تنها راه برطرف کردن این دشمنی این است که ما اینها را مأیوس کنیم؛ یعنی بایستی ملّت ایران و دولت ایران و نظام جمهوری اسلامی کار را به جایی برسانند که طرف مقابل مأیوس بشود از اینکه بتواند ضربه‌ی اساسی وارد بکند. ۱۳۹۹/۰۸/۱۳

از این رو، تقویت وحدت و قدرت ملی و نزدیک شدن به نقطه‌ای که دشمن امکانی برای تشدید شکاف داخلی و زمینه‌سازی پیروزی و غلبه متصور نباشد و از اعمال خصومت و دشمنی مأیوس شود، ضرورت مضاعفی پیدا کرده است؛ که البته تقارن حماسه غدیر با بعثت ملی ایرانیان، فرصت مناسبی برای گسترش جریان وحدت آفرینی و مأیوس کردن دشمنان از نقض یکپارچگی ملی ایران فراهم کرده است.

طبق آنچه گفته شد، غدیر مظهر ایجاد یأس و ناکامی در جبهه دشمن است و با خیزش ملی ایرانیان برای ناکامی و شکست نظام سلطه، همگرایی و پیوند دارد. پیوندی که می‌تواند آغازی بر یک جریان آگاهی بخش اجتماعی در سالروز حماسه غدیر باشد.