تثبیت بازدارندگی ایران؛ واکاوی دلایل عقب‌نشینی ترامپ و هراس متحدان منطقه‌ای

به گزارش مجله خبری نگار، ترامپ در پیامی ناگهانی اعلام کرد حملات گسترده علیه ایران را به درخواست قطر، عربستان و امارات به تعویق انداخته است. سه کشور عربی که روزگاری خواستار بمباران ایران بودند، خود خواستار توقف آن شدند و دلیل این درخواست بازدارندگی ایران بود.

دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ما داشتیم برای یک حمله بسیار بزرگ فردا آماده می‌شدیم. من آن را برای مدتی به تعویق انداخته‌ام، امیدوارم شاید برای همیشه». او دلیل رسمی این تعویق را «مذاکرات جدی» و درخواست سه تن از رهبران عربی عنوان کرد: امیر قطر، ولیعهد عربستان و رئیس امارات.

البته وال استریت ژورنال این ادعا که این خواست سران کشور‌های عربی بوده را رد کرده، اما در اصل موضوع تفاوتی نیست.

پشت این اعلامیه، معمایی بزرگتر وجود داشت: چرا سه کشور عربی که روزگاری مشتاق بمباران ایران بودند، خود خواستار توقف آن شدند؟ پاسخ را باید در بازدارندگی ایران جست‌و‌جو کرد.

بازدارندگی با بانک اهداف کامل

ایران در این ۷۰ روز جنگ فهرست جدیدی از اهداف را به‌روز کرده و اعلام کرده بود. نه پایگاه‌های نظامی، که شریان‌های حیاتی زندگی در خلیج فارس. سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء تأکید کرده بود: «در صورت حمله دشمن، همه زیرساخت‌های انرژی، فناوری اطلاعات و آب‌شیرین‌کن متعلق به آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه هدف قرار خواهند گرفت».

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، این فهرست شامل میادین نفتی مشترک کویت و عربستان در مناطق «وفره» و «برگان»، نیروگاه‌های «الزور» و «الشعیبه» و تأسیسات آب‌شیرین‌کن در کویت، امارات، عربستان، قطر، بحرین و اردن و تأسیسات رژیم صهیونیستی بود. کارشناسان مؤسسه IISS تأیید کرده‌اند که ایران حملات خود را فراتر از اهداف نظامی به زیرساخت‌های اقتصادی گسترش داده است.

سی‌ان‌ان نیز در تحلیلی از «سیگنال‌های متناقض» کاخ سفید در قبال ایران، اذعان کرد «چرخه تهدید و عقب‌نشینی در سیاست خارجی ترامپ اعتماد متحدان را از بین برده و به ایران درک درستی از خطوط قرمز بازدارندگی داده است».

وحشت متحدان عرب؛ معمای شش تریلیون دلار

برای رهبران امارات، قطر و عربستان، بهای اشتباه از دست دادن زیرساخت‌هایی بود که دهه‌ها برای ساختنشان هزینه کرده بودند. به گزارش «اکونومیست» صندوق‌های ثروت ملی کشور‌های عربی خلیج فارس که مجموعاً حدود ۶ تریلیون دلار مدیریت می‌کنند، در معرض شدیدترین فشار‌های مالی تاریخ خود قرار گرفته‌اند.

سازمان مشاوره اکسنچر برآورد کرده برای ساخت خطوط لوله جایگزین و کاهش وابستگی به تنگه هرمز که اکنون عملاً در کنترل ایران است، به ۳۰ تا ۵۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری جدید نیاز است. آکسفورد اکونومیکس نیز پیش‌بینی کرده اقتصاد منطقه خلیج فارس در سال ۲۰۲۶ با ۰.۲- درصد رشد، وارد رکود خواهد شد.

بی‌بی‌سی به نقل از نیویورک تایمز گزارش داد نگرانی اصلی کشور‌های عربی خلیج فارس نحوه تلافی ایران بوده است، چراکه ایران زرادخانه عظیمی از موشک و پهپاد دارد و توانایی هدف‌قراردادن فرودگاه‌ها، تأسیسات پتروشیمی و آب‌شیرین‌کن‌ها را دارد.

حمله به امارات؛ تهدیدی که عملی شد

ایران با حمله به برخی مواضع امارات، ثابت کرد که تهدیداتش عملی شده است. سی‌بی‌اس نیوز به نقل از منابع آگاه گزارش داد متحدان عرب به واشنگتن اعلام کردند که هرگونه حمله جدید به ایران، آنها را در موقعیتی غیرقابل دفاع قرار می‌دهد.

یک مقام ارشد اماراتی به شرط فاش نشدن نامش به سی‌ان‌ان گفت: «ما به آمریکا گفتیم که دیگر زمانی برای بمباران وجود ندارد. الان وقت گفت‌و‌گو است».

در نهایت چه شد؟ بازدارندگی ایران پیروز میدان

ماجرای تعویق حمله گسترده به ایران، روایتی از تحول عمیق در موازنه قدرت خاورمیانه است. کاخ سفید خود را در موقعیتی یافت که بمباران یک کشور نه به خاطر ملاحظات حقوقی یا انسانی، که به درخواست متحدانش متوقف می‌شود. متحدانی که فهمیدند امنیتشان دیگر در قرارداد‌های نظامی با واشنگتن خلاصه نمی‌شود.

بازدارندگی‌ای که ایران ساخته بود، نه تنها دشمن را از حمله بازداشت، بلکه متحدان او را نیز به سمتی سوق داد که خود از تشدید تنش جلوگیری کنند. آنچه در ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ رخ داد، یک پیروزی نظامی نبود، بلکه یک پیروزی محاسباتی بود؛ لحظه‌ای که ثابت کرد در معادلات جدید منطقه، ایران برگ برنده‌هایی را در دست دارد.