️اهمیت ژئوپلیتیکی و اقتصادی تنگه هرمز برای ایران

به گزارش مجله خبری نگار، واکنش مقتدرانه نیرو‌های مسلح به «پروژه آزادی» ترامپ و جدیت ایران در حفظ تنگه هرمز، نشان می‌دهد که برای تهران، تداوم مدیریت بر این آبراهه اهمیت بسیاری دارد. اما چرا حفظ تنگه هرمز تا به این میزان برای کشورمان مهم است؟

با آغاز تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند سال گذشته، کمتر کسی فکرش را می‌کرد به زودی هدف عملیات «خشم حماسی» از براندازی نظام به بازگشایی آبراهه‌ای منحصر شود که پیش از جنگ باز بود.

«تنگه هرمز» که پیش از جنگ ۲۰ درصد از نفت جهان را از خود عبور می‌داد، پس از برقراری شرایط جنگی و مدیریت آن توسط ایران، به اندازه‌ای اهمیت خود را به رخ جهان و خصوصا جناح دشمن کشید که تحلیلگران غربی از آن با عنوان «بمب اتم» ایران نام می‌برند. همان طور که باب المندب را سلاح آخرالزمانی ایران می‌دانند.

مدیریت تنگه هرمز پس از برتری قدرت نظامی ایران در میدان، شرایط متفاوتی پیدا کرده است. شرایطی که خلاصه آن «برگ برنده ایران نه تنها در جنگ با آمریکا و اسرائیل که در تعریف موقعیت کشورمان در شرایط پس از جنگ است» تعریف می‌شود. دست برتری که در حال حاضر بخش اعظمی از سیاست خارجی و توان نظامی ایالات متحده را معطوف خود کرده است.

محور توازن راهبردی ایران

به موازاتی اهمیت تنگه هرمز برای غرب و البته جهان، این آبراهه برای ایران چه قبل و چه پس از جنگ مهم و حیاتی بوده است. به گفته آل ایر، سخنگوی فارسی زبان اسبق وزارت خارجه آمریکا، تنگه هرمز تبدیل به «محور توازن راهبری و نقش آفرینی ایران در معادلات منطقه‌ای» شده است.

ایر در نشریه آتلانتیک می‌نویسد: «تنگه هرمز از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان است که بخش قابل توجهی از تجارت جهانی نفت و گاز مایع از آن عبور می‌کند و هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی آن می‌تواند اثرات فوری بر بازار‌های جهانی داشته باشد.»

با تسلط ایران بر این آبراهه استراتژیک بود که آمریکا برای اولین بار در تاریخ چند دهه اخیرش، اهرم فشاری را روی خود در مواجهه با یک طرف خارجی احساس کرد. در حالی که این کشور عادت داشت در مناسبات و رویارویی‌های فی‌مابین، همواره طرف مقابل را تحت فشار قرار داده و او را پای میز مذاکره بکشاند.

ستون چهارم بازدارندگی ایران

تحلیل کارشناسان پیش از شروع جنگ تحمیلی رمضان برا این بود که قدرت دفاعی ایران بر سه محور موشکی، هسته‌ای (توان غنی‌سازی داخلی) و متحدان منطقه‌ای استوار است. اما پس از جنگ و انسداد تنگه هرمز، یک محور دیگر به محور سه‌گانه قبلی اضافه شد که گاه اهمیت آن تا حد بمب اتم نیز توصیف می‌شود.

وال‌استریت ژورنال با اشاره به این موقعیت، ایران را در کنار چین و آمریکا، در زمره کشور‌هایی قرار می‌دهد که می‌توانند گلوگاه‌های حیاتی اقتصاد جهانی را به ابزار فشار و ژئوپلیتیک تبدیل کنند؛ بنابراین تنگه هرمز اکنون و از منظر ژئوپلیتیکی، تبدیل به یکی از ستون‌های اصلی امنیت ملی ایران و همچنین محور توازن راهبری کشورمان برای نقش آفرینی در تحولات منطقه‌ای و جهانی شده است.

درواقع اهمیت تنگه هرمز اگرچه پیش از جنگ نیز برای ایران وجود داشت، اما پس از جنگ و انسداد هوشمندانه آن توسط کشورمان، این اهمیت تبدیل به یک برگ برنده راهبردی و حیاتی شده است.

دریچه‌ای برای بازگشت به اقتصاد جهانی

راهبرد کلی آمریکا و غرب در طول ۴۷ سال گذشته، کنار گذاشتن ایران از اقتصاد جهانی با وضع تحریم‌های متعدد بود. در سال‌های گذشته وقتی که آمریکا تحریمی علیه ایران وضع می‌کرد، نوع همکاری کشورهایی، چون کره جنوبی با این تحریم‌ها شوکه کنند بود!

اما پس از مدیریت ایران بر تنگه هرمز، کره جنوبی از لزوم گفت‌و‌گو با ایران می‌گوید و مقامات اروپایی به یاد بدعهدی‌های اقتصادی خود ذیل برجام می‌افتند. اخیرا فدریکا موگرینی، مسئول پیشین سیاست خارجی اروپا اعتراف کرد که ایران از عواید اقتصادی برجام بهره‌مند نشد و باید مشوق‌هایی در مساله تنگه هرمز به ایران عطا شود.

ایران پیش از شروع جنگ، ۹۰ درصد از نفت ایران خود را از این آبراهه صادر می‌کرد. همان طور که عربستان ۸۸ درصد، عراق ۹۸ درصد، امارات ۹۹ درصد و کویت همه نفت خود را از تنگه هرمز صادر می‌کردند.

پس از جنگ، اما اهمیت اقتصادی تنگه هرمز صرفا در صادرات نفت یا دیگر فراورد‌های ایران و دیگر کشور‌های منطقه نیست. اکنون این تنگه تبدیل به دریچه‌ای شده است که به زعم برخی کارشناسان ایران می‌تواند با حفظ کنترل و مدیریت آن، از این آبراهه به‌عنوان ابزاری در بازگشت به اقتصاد جهانی استفاده کند.

در یک نگاه کلی، مدیریت ایران بر تنگه هرمز اکنون به امنیت ملی، ایفای نقش منطقه‌ای، جهانی و همچنین آینده اقتصادی ایران گره خورده است. به قول یکی از تحلیلگران نشریه اکونومیست: «کنترل بر تنگه هرمز ابزار قدرتمندتری نسبت به سلاح هسته‌ای برای ایران است».