تهدید بحران هرمز برای اقتصاد کشور‌های خلیج فارس

به گزارش مجله خبری نگار، جنگ اخیر علیه ایران پرده از شکنندگی واقعی اقتصاد‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس برداشت.

تنش‌های اخیر و جنگ تحمیلی علیه ایران، پرده از ثغرات عمیق و ساختاری در اقتصاد کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس برداشته است. آنچه به عنوان مدلی موفق مبتنی بر درآمد‌های نفتی، سرمایه گذاری خارجی، لجستیک و توریسم تبلیغ می‌شد، در عمل نشان داده که در برابر فشار‌های ژئوپلیتیک، به شدت شکننده و آسیب پذیر است.

جمهوری اسلامی ایران از زمان آغاز جنگ تحمیلی، با در اختیار داشتن کلید استراتژیک تنگه هرمز، توانسته است معادلات قدرت را در منطقه به نفع خود تغییر دهد و برگ برنده‌ای را در اختیار داشته باشد که اقتصاد کشور‌های عربی جنوب خلیج فارس را با چالش‌های بی سابقه‌ای مواجه ساخته است.

هراس از هرمز؛ زنگ خطر برای اقتصاد وابسته عربی

تحلیل‌های اخیر مؤسسات معتبری همچون «کارنگی» و «استاندارد‌اند پورز» نشان می‌دهد که ادامه اختلال در تنگه هرمز، دسترسی به یک پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان را با تهدید مواجه می‌کند. اما نکته مهم اینجاست که کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس به دلیل وابستگی مفرط به این گذرگاه آبی، بیش از هر منطقه دیگری در جهان از این آسیب پذیری متأثر می‌شوند.

تنها داشتن ذخایر عظیم نفتی کافی نیست؛ آنچه این کشور‌ها فاقد آن هستند، «امنیت صادراتی» و «انعطاف پذیری لجستیکی» است. جنگ اخیر به وضوح نشان داد که این رژیم‌ها علیرغم ثروت سرشار، از داشتن یک سیستم پایدار برای انتقال انرژی و کالا در شرایط بحرانی، ناتوان هستند. به عبارت دقیق تر، ایران با کنترل هرمز، میزبان امنیت انرژی منطقه است نه کشور‌های عربی

ضربات سه گانه: کاهش رشد، تورم فزاینده و توقف اصلاحات

بر اساس گزارش صندوق بین المللی پول، تداوم درگیری‌ها نه تنها قیمت انرژی را افزایش می‌دهد، بلکه باعث کاهش نرخ رشد اقتصادی، افزایش تورم و گران‌تر شدن تأمین مالی در کشور‌های عربی جنوب خلیج فارس شده است. در چنین شرایطی، اولویت این کشور‌ها از «توسعه و سرمایه گذاری» به «بقا و مدیریت بحران» تغییر یافته است.

جالب توجه است که حتی صندوق‌های ثروت ملی چند تریلیون دلاری این کشور‌ها نیز قادر به جبران خسارت ناشی از افزایش حق بیمه، فرار سرمایه و کاهش اعتماد سرمایه گذاران نیست. آنچه رخ داده، توقف سرسام آور اصلاحات اقتصادی در عربستان، امارات و دیگر کشور‌های عضو شورای همکاری است. جنگ ثابت کرد که این اقتصاد‌های تک بعدی، فاقد «تاب آوری» لازم در برابر یک بحران چند ماهه هستند.

شکنندگی امنیت غذایی در برابر قدرت ایران

یک زنگ خطر جدی دیگر برای کشور‌های عربی، آسیب پذیری شدید امنیت غذایی آنهاست. گزارش مؤسسه بین المللی تحقیقات سیاست غذایی (IFPRI) نشان می‌دهد که نه تنها کالا‌های نهایی، بلکه تأمین سوخت، کود و خوراک دام این کشور‌ها از مسیر‌های دریایی ناامن می‌گذرد. در نتیجه، هر گونه تنش در هرمز، مستقیماً زنجیره تأمین مواد غذایی را مختل کرده و قیمت‌ها را در بازار داخلی این کشور‌ها جهش می‌دهد.

کشور‌های عربی خلیج فارس حتی پس از سال‌ها برنامه ریزی، نتوانسته‌اند یک «سیستم ذخیره سازی استراتژیک» کارآمد یا «مسیر‌های زمینی جایگزین» برای وابستگی به هرمز ایجاد کنند.

«ترانزیت اضطراری» مسقط؛ تأییدی بر شکنندگی زیرساخت‌های عربی

هر چند کشور‌های عربی تلاش می‌کنند خود را قطب لجستیک جهان معرفی کنند، اما جنگ اخیر نشان داد که تنها عمان (که سیاست متعادل تری در قبال ایران دارد) توانست تا حدودی به عنوان یک جایگزین عمل کند. در ماه مارس گذشته، فرودگاه مسقط بیش از ۱۵۰۰ پرواز فوق العاده (بیشتر از امارات و عربستان) را پذیرا شد و حجم حمل بار هوایی آن ۵۰۰ درصد افزایش یافت.

این مسئله به وضوح نشان می‌دهد که مراکز اصلی اقتصادی امارات و عربستان در صورت اختلال در هرمز، فلج می‌شوند و ناچارند برای تأمین نیاز‌های اولیه خود به دیگران پناه ببرند.

خلفان الطوقی، کارشناس اقتصادی عربی، اذعان می‌کند که کشور‌های خلیج فارس نیاز فوری به «سناریو‌های اضطراری جامع» دارند، اما واقعیت این است که هیچ جایگزین واقعی برای هرمز وجود ندارد و ایران تنها بازیگر قدرتمند این میدان است.

حسام عایش، اقتصاددان عرب، در گفت‌و‌گو با «العربی الجدید» اذعان می‌کند که جنگ «شکاف‌های راهبردی عمیقی» را در اقتصاد کشور‌های خلیج فارس نمایان ساخته است. از نظر او، این کشور‌ها به اشتباه فکر می‌کردند حمایت آمریکا و متحدان غربی، امنیت آنها را تأمین می‌کند، در حالی که در عمل، در برابر پاسخ‌های ایران، آنها را تنها گذاشتند.

آنچه از گزارش‌های اقتصادی بین المللی و اذعان تحلیلگران عربی بر می‌آید، یک حقیقت غیر قابل انکار است: قدرت ایران در کنترل تنگه هرمز، بزرگترین نقطه ضعف استراتژیک کشور‌های عربی جنوب خلیج فارس را شکل می‌دهد. این کشور‌ها در دام وابستگی مطلق به یک گذرگاه آبی گرفتار شده‌اند که ایران به راحتی می‌تواند آن را مسدود یا مختل کند. بحران اخیر به طور رسمی پایان رویای «اقتصاد مقاوم در برابر بحران» برای همسایگان جنوبی ایران را اعلام کرد و ثابت نمود که امنیت پایدار منطقه بدون احترام به قدرت و نقش محوری ایران، یک توهم بیش نیست.