یک فنجان قهوه صبحگاهی و تغییراتی که نمیدانستید!

به گزارش مجله خبری نگار/آنا،پس از تجزیه و تحلیل عادات مصرف قهوه و وضعیت سلامت روان بیش از ۴۰۰ هزار مرد و زن، آنها دریافتند که نوشیدن دو تا سه فنجان قهوه در روز ـ که مصرفی متعادل محسوب می‌شود ـ با کمترین خطر ابتلا به اضطراب و افسردگی همراه بوده است. همانطور که در ادامه گزارش «مدیکال اکسپرس» آمده اثر محافظتی مصرف قهوه در برابر اختلالات خلقی در مردان قوی‌تر از زنان بوده است. این یافته‌ها در مجله «اختلالات عاطفی» (Journal of Affective Disorders) منتشر شده است.

یافتن «نقطه بهینه» (Sweet Spot)

اختلالات سلامت روان به تدریج به یکی از بحران‌های جدی جهانی تبدیل است که کیفیت زندگی میلیون‌ها نفر را تحت تاثیر قرار می‌دهد. با ادامه گسترش این مشکل، پژوهشگران به طور فزاینده‌ای فراتر از کلینیک‌ها و نسخه‌های دارویی نگاه می‌کنند و توجه خود را به انتخاب‌های روزمره افراد مانند رژیم غذایی و نوشیدنی‌هایی که مصرف می‌کنند، به عنوان ابزار‌های بالقوه پیشگیری معطوف کرده‌اند.

قهوه توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است؛ زیرا کافئین ـ ترکیب زیست‌فعال موجود در قهوه ـ با مسدود کردن آدنوزین، ماده شیمیایی در مغز که سیگنال خستگی را ارسال می‌کند، باعث افزایش هوشیاری می‌شود.

در مقادیر کم، کافئین ممکن است با تحریک دوپامین ـ ماده‌ای شیمیایی که در لذت، انگیزه و یادگیری نقش دارد ـ به بهبود خلق‌وخو کمک کند. سطوح پایین دوپامین اغلب با خستگی، خلق پایین و نبود انگیزه مرتبط است؛ بنابراین افزایش آن می‌تواند به احساس بهتر افراد کمک کند.

برای سال‌ها، شواهد مربوط به رابطه قهوه و سلامت روان پراکنده و متناقض بوده است؛ به‌گونه‌ای که مطالعات مختلف درباره این موضوع بحث کرده‌اند که آیا قهوه اصلا مفید است یا خیر و در صورت مفید بودن، چه میزان از آن سودمند محسوب می‌شود. همچنین، بیشتر این مطالعات همه مصرف‌کنندگان قهوه ـ اعم از قهوه فوری، آسیاب‌شده و بدون کافئین ـ را یکسان در نظر گرفته‌اند.

این مطالعه با نگاهی دقیق‌تر به این ارتباط پرداخته است. نخست، اذعان کرد که همه انواع قهوه یکسان نیستند و اشکال مختلف آن ممکن است تاثیرات متفاوتی بر مغز داشته باشند. دوم، از یک مجموعه داده بزرگ برای درک بهتر ارتباط میان مصرف قهوه و خطر ابتلا به اختلالات روانی استفاده کرد.

برای این منظور، پژوهشگران به پایگاه داده «اطلاعات پزشکی یا بانک زیستی بریتانیا» (UK Biobank) ـ یکی از بزرگ‌ترین بانک‌های اطلاعات پزشکی جهان ـ مراجعه کردند که عادات غذایی ۴۶۱ هزار و ۵۸۶ مرد و زن را که در آغاز [مطالعه]از سلامت روان برخوردار بودند، به طور میانگین طی ۱۳.۴ سال دنبال کرده است.

شرکت‌کنندگان میزان مصرف قهوه خود را گزارش کردند و وضعیت سلامت روان آنها در طول زمان مورد پیگیری قرار گرفت. تا پایان مطالعه، بیش از ۱۸ هزار مورد جدید از هر یک از اختلالات خلقی و استرس ثبت شده بود که مجموعه داده‌ای غنی برای تجزیه و تحلیل فراهم کرد.

تجزیه و تحلیل‌ها نشان داد که مصرف متعادل ـ حدود دو تا سه فنجان ۲۵۰ میلی‌لیتری در روز ـ با کمترین خطر مرتبط بوده است. این الگو از یک منحنی «جی» (J) شکل پیروی می‌کرد؛ به این معنا که مزایا در سطوح متوسط به اوج می‌رسند و در دو سوی طیف کاهش می‌یابند. به عبارت دیگر، افرادی که بسیار کم یا بسیار زیاد قهوه می‌نوشیدند، به اندازه کسانی که تعادل را رعایت کرده بودند، وضعیت مطلوبی نداشتند.

در سطوح بالای مصرف، نوشیدن پنج فنجان یا بیشتر در روز با افزایش خطر اختلالات خلقی مرتبط بوده است که نشان می‌دهد مصرف بیش از حد ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.

این گروه پژوهشی همچنین بررسی کردند که آیا ژنتیک نقشی در این میان ایفا می‌کند یا خیر. آنها با تجزیه و تحلیل امتیاز‌های خطر چندژنی شرکت‌کنندگان ـ که نشان می‌دهد بدن تا چه اندازه بر اساس گونه‌های (واریانت‌های) مختلف ژنی کافئین را متابولیزه می‌کند ـ بررسی کردند که آیا سرعت متابولیسم کافئین بر نتایج تاثیر دارد یا خیر. آنها دریافتند که این تفاوت‌های زیستی در متابولیسم کافئین تغییر معناداری در این ارتباط ایجاد نکرده است.

این یافته‌ها می‌تواند به پزشکان در گفت‌و‌گو با بیماران درباره انتخاب‌های سبک زندگی و تغذیه‌ای که از سلامت روان حمایت می‌کند، کمک کند. در عین حال، قهوه راه‌حلی یکسان برای همه نیست؛ زیرا افراد در میزان حساسیت به کافئین متفاوت هستند و حتی در سطوح نسبتا پایین مصرف نیز ممکن است دچار لرزش، بی‌قراری یا تپش قلب سریع شوند.

تاثیر قهوه صبحگاهی

پژوهش دیگری که قبلا انجام شده بود، نتایج این پژوهش جدید را تایید می‌کند. این پژوهش از سوی پژوهشگران دانشگاه دولتی بیله‌فلد و دانشگاه تحقیقات دولتی واریک انگلیس پژوهشی انجام شده است. همانطور که در گزارش دیگری از وبسایت «مدیکال اکسپرس» آمده است پژوهش آنها نشان داد افرادی که مرتبا کافئین مصرف می‌کنند، معمولا پس از نوشیدن یک فنجان قهوه یا نوشیدنی کافئین‌دار دیگر، خلق و خوی بهتری دارند و این تاثیر صبح‌ها بسیار بیشتر از اواخر روز است. شرکت‌کنندگان گزارش دادند در صبح‌هایی که قهوه یا نوشیدنی کافئین‌دار دیگر مصرف کرده بودند نسبت به روز‌هایی که در همان ساعت هنوز قهوه نخورده بودند، احساس شادی و اشتیاق بیشتری داشتند.

این پژوهش شامل ۲۳۶ جوان آلمانی بود که طی چهار هفته، روزانه هفت بار از طریق پرسش‌نامه‌های کوتاه در گوشی هوشمند خود، وضعیت خلقی لحظه‌ای و مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار ۹۰ دقیقه قبل از تکمیل پرسش‌نامه را گزارش کردند. به این ترتیب، این پژوهش به مصرف کافئین در زندگی واقعی توجه داشت نه فقط در شرایط آزمایشگاهی.

این پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا قهوه اثرات متفاوتی بر افراد مختلف دارد یا خیر. «جاستین هاخنبرگر» از دانشگاه بیله‌فلد آلمان می‌گوید: «ما تا حدودی از عدم وجود تفاوت میان افراد با سطوح مختلف مصرف کافئین یا درجات مختلف علائم افسردگی، اضطراب یا مشکلات خواب شگفت‌زده شدیم. ارتباط میان مصرف کافئین و احساسات مثبت یا منفی در تمام گروه‌ها نسبتا ثابت بود».

پژوهشگران انتظار داشتند افرادی که سطوح بالاتری اضطراب دارند، پس از مصرف کافئین، تغییرات خلقی منفی مانند افزایش بی‌قراری را تجربه کنند. با این حال، هاخنبرگر تاکید می‌کند افرادی که به کافئین واکنش بدی نشان می‌دهند، ممکن است از آن پرهیز کنند و این پژوهش افرادی را شامل نمی‌شود که کاملا از کافئین اجتناب می‌کنند.

این پژوهشگران توضیح می‌دهند که تاثیر مثبت قهوه در صبح احتمالا به خاطر مسدود کردن «گیرنده‌های آدنوزین» (Adenosine receptor) از سوی کافئین است که باعث بیداری و افزایش انرژی می‌شود. مسدود شدن گیرنده‌های آدنوزین می‌تواند فعالیت دوپامین را در مناطق کلیدی مغز افزایش دهد و این افزایش در پژوهش‌ها با بهبود خلق وخو و هوشیاری بیشتر مرتبط دانسته شده است.

همچنین ممکن است این تاثیر مربوط به کاهش علائم ترک کافئین بعد از یک شب نخوردن آن باشد؛ حتی افراد با مصرف متوسط می‌توانند علائم خفیف ترک را تجربه کنند که با نخستین فنجان قهوه صبح برطرف می‌شود.

مصرف روزانه قهوه و کاهش خطر یکی از شایع‌ترین آریتمی‌های قلبی.

اما آیا تاثیر مثبت مصرف روزانه قهوه به بهبود خلق‌وخوی افراد محدود می‌شود؟ در پژوهش دیگری از سوی پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا سان‌فرانسیسکو (UC San Francisco) و دانشگاه آدلاید تاثیر نوشیدن قهوه بر بیماری فیبریلاسیون دهلیزی (ای فیب- AFib) بررسی شد. همانطور که در گزارش «ساینس دیلی» درخصوص این پژوهش آمده است سال‌ها پزشکان به افراد مبتلا به «ای فیب» و سایر بیماری‌های قلبی توصیه می‌کردند از مصرف کافئین خودداری کنند؛ چرا که تصور می‌شد می‌تواند علائم آن را تشدید کند. اما پژوهش یاد شده در بالا یافته‌ای برخلاف این باور رایج ارائه کرده است: شرکت‌کنندگانی که روزانه یک فنجان قهوه کافئین‌دار نوشیدند، ۳۹ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به «ای فیب» قرار داشتند.

چرا قهوه ممکن است برای قلب مفید باشد

دکتر «گریگوری مارکوس» (Gregory M. Marcus)، متخصص الکتروفیزیولوژی قلب در سیستم درمانی دانشگاه کالیفرنیا، سن فرانسیسکو و نویسنده ارشد این مطالعه که در تاریخ ۹ نوامبر ۲۰۲۵ در مجله انجمن پزشکی آمریکا (جاما) منتشر شد، توضیح می‌دهد: «قهوه باعث افزایش فعالیت بدنی می‌شود و می‌دانیم که فعالیت بدنی بیشتر خطر فیبریلاسیون دهلیزی را کاهش می‌دهد».

او می‌افزاید: «کافئین همچنین خاصیت ادرارآور دارد که می‌تواند به کاهش فشار خون کمک کند و در نتیجه احتمال «ای فیب» را کمتر کند. افزون بر این، چندین ترکیب موجود در قهوه دارای خواص ضدالتهابی هستند که ممکن است اثرات مثبتی بر سلامت قلب داشته باشند».

در کارآزمایی بالینی که پژوهشگران این پژوهش طراحی کردند، ۲۰۰ بیمار که به طور منظم قهوه می‌نوشیدند و سابقه فیبریلاسیون دهلیزی مداوم یا وضعیت مشابهی به نام فلاتر دهلیزی داشتند، شرکت کردند. همه آنها قرار بود تحت درمان کاردیوورژن الکتریکی (روشی برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب با شوک کنترل شده الکتریکی) قرار گیرند.

شرکت‌کنندگان به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: یک گروه موظف بود روزانه حداقل یک فنجان قهوه کافئین‌دار یا یک شات اسپرسو بنوشد و گروه دیگر باید به مدت شش ماه از قهوه و هر نوشیدنی حاوی کافئین پرهیز می‌کرد. در پایان مطالعه، گروهی که قهوه مصرف کرده بودند، ۳۹ درصد کاهش خطر در بروز مجدد حملات «ای فیب» را تجربه کردند.