از گرینلند تا تنگه هرمز؛ فصل جدید واگرایی میان اروپا و آمریکا

به گزارش مجله خبری نگار، روزنامه «العربی الجدید» در یادداشتی درباره دست رد هم‌پیمانان اروپایی آمریکا به سینه دونالد ترامپ در موضوع تنگه هرمز نوشت: گزارش‌ها حاکی از آن است که تنش میان ایالات متحده و اروپا بر سر نحوه مواجهه با ایران، ابعاد تازه‌ای یافته و به شکافی عمیق در روابط دو سوی آتلانتیک انجامیده است. این اختلافات نشان می‌دهد که بحران گرینلند صرفاً یک مناقشه گذرا نبوده، بلکه نقطه عطفی در بازتعریف روابط سنتی میان متحدان غربی به شمار می‌رود.

در همین راستا، «یون گراوسگورد»، پژوهشگر دانمارکی معتقد است تهدید‌های دونالد ترامپ درباره کنترل گرینلند، صبر اروپا را به چالش کشید و مفهوم اتحاد را در شرایطی که منطق قدرت بر همکاری غلبه یافته، زیر سؤال برد.

به گفته او، کشور‌های اروپایی این مساله را آزمونی برای دفاع از حاکمیت جمعی خود تلقی کردند.

این تحلیلگر به العربی الجدید گفت: آنچه در رسانه‌ها به «لحظه گرینلند» معروف شده است، از ژانویه (دی ماه) آغاز شد؛ زمانی که اروپا این موضوع را نه یک اختلاف جغرافیایی محدود، بلکه نمادی از توانایی ایستادگی در برابر فشار‌ها و دفاع از اصول حاکمیت دانست.

فشار چندوجهی آمریکا؛ از گرینلند تا تنگه هرمز

فشار‌های آمریکا تنها به شمال اروپا محدود نماند، بلکه هم‌زمان با افزایش تنش‌ها در تنگه هرمز، واشنگتن تلاش کرد اروپا را برای همراهی با راهبرد خود در قبال ایران، که هم‌پوشانی‌هایی با اهداف رژیم صهیونیستی دارد، تحت فشار قرار دهد.

کارستن اندرسن، پژوهشگر حوزه جنگ و صلح این وضعیت را نوعی «باج‌گیری راهبردی دوگانه» توصیف می‌کند؛ به این معنا که تهدید حاکمیت اروپا در گرینلند با درخواست مشارکت در جنگی همراه شد که اروپا آن را در راستای منافع خود نمی‌داند.

در ادامه این روند، دونالد ترامپ با انتقاد علنی از متحدان اروپایی در چارچوب ناتو، برخی از آنها را به «ترس» و «شانه خالی کردن از مسئولیت» متهم کرد.

صادق سلیمانی، پژوهشگر دانشگاه آرهوس در گفت‌و‌گو با العربی الجدید می‌گوید: این اظهارات ترامپ تنها یک واکنش احساسی نبود، بلکه پیامد‌های راهبردی مهمی دارد.

وی توضیح می‌دهد: چنین ادبیاتی، بنیان اعتماد متقابل در ناتو را که از دوران جنگ سرد شکل گرفته، تضعیف می‌کند و تردید‌ها درباره تعهدات امنیتی آمریکا را افزایش می‌دهد. این وضعیت همچنین بحث‌ها درباره ضرورت ایجاد توان دفاعی مستقل در اروپا را تقویت کرده و انسجام داخلی این ائتلاف را با چالش روبه‌رو کرده است.

پاسخ اروپا؛ مقاومت سیاسی و اقتصادی

در مقابل، کشور‌های اروپایی با نوعی همبستگی کم‌سابقه به این فشار‌ها پاسخ داده‌اند.

تحلیلگران معتقدند اروپا دریافته است که عقب‌نشینی در موضوع گرینلند می‌تواند به تضعیف موقعیت آن در سایر پرونده‌ها، به‌ویژه در خلیج فارس، منجر شود.

بر این اساس، واکنش اروپا دو وجه داشته است: از یک سو، مخالفت سیاسی با ورود به جنگ و از سوی دیگر، استفاده از ابزار‌های اقتصادی برای اعمال فشار متقابل بر آمریکا.

تنگه هرمز؛ میدان آزمون استقلال اروپا

در این میان، بحران تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عرصه‌های این تقابل، به محک واقعی برای سنجش «استقلال راهبردی اروپا» تبدیل شده است. در حالی که واشنگتن بر تشدید تنش تأکید دارد، اروپا رویکردی مبتنی بر کاهش تنش و راه‌حل‌های دیپلماتیک را در پیش گرفته است.

هیلیا راتز، پژوهشگر حقوق بین‌الملل، بر این باور است که تداخل اهداف آمریکا و رژیم صهیونیستی، تردید‌های اروپا نسبت به نیت‌های واشنگتن را افزایش داده و این نگرانی را تقویت کرده است که ورود به جنگ، بیش از آنکه در خدمت منافع اروپا باشد، در راستای اهداف دیگران قرار دارد.

از منظر اقتصادی، هرگونه اختلال در تنگه هرمز می‌تواند به شوک در بازار انرژی و افزایش قیمت‌ها منجر شود؛ موضوعی که برای اقتصاد‌های اروپایی در شرایط تورم و رکود، بسیار پرهزینه خواهد بود.

العربی الجدید می‌نویسد: همچنین تجربه جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ و پیامد‌های آن، یکی از عوامل مهم در احتیاط اروپا نسبت به ورود به درگیری‌های جدید در خاورمیانه محسوب می‌شود. افزون بر این، افکار عمومی در کشور‌های اروپایی نیز به‌طور گسترده با مداخلات نظامی مخالف است.

افول اعتماد و تغییر مسیر اروپا

در مجموع، آنچه به «لحظه گرینلند» معروف شده، نشانه‌ای از فرسایش اعتماد میان اروپا و آمریکا است؛ روندی که فراتر از یک دولت خاص و بیانگر تغییرات عمیق‌تر در سیاست‌های غربی است.

به نظر می‌رسد اروپا به‌تدریج در حال حرکت به سمت استقلال بیشتر در حوزه‌های دفاعی، انرژی و اقتصاد است و تلاش می‌کند نقش خود را از یک بازیگر تابع به یک قدرت مستقل در مدیریت بحران‌های بین‌المللی تغییر دهد.

در این میان، تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین میدان‌های آزمون این تحول تبدیل شده است؛ جایی که تقابل میان فشار‌های آمریکا و تمایل اروپا به استقلال، به‌وضوح قابل مشاهده است.