دانشمندان از تغییرات چشمگیر بدن در دوران یائسگی خبر داده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، یائسگی می‌تواند با تغییرات چشمگیری در چندین سیستم بدن - از بافت استخوان گرفته تا عملکرد کبد و کلیه - همراه باشد. این نتیجه‌ای است که محققانی که بیش از ۳۰۰ میلیون غربالگری سلامت زنان را در ایالات متحده و اسرائیل تجزیه و تحلیل کردند، به آن دست یافتند. تغییرات در پارامتر‌های هورمونی فردی بیش از ۱۰ سال قبل از آخرین دوره قاعدگی تشخیص داده شد. این یافته‌ها دیدگاه جدیدی در مورد این گذار ارائه می‌دهد که معمولاً در درجه اول با قطع قاعدگی و گرگرفتگی همراه است. ایزوستیا به بررسی آنچه دانشمندان کشف کرده‌اند، چرا اولین تغییرات هورمونی می‌توانند مدت‌ها قبل از یائسگی ظاهر شوند و چه سؤالاتی همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند، می‌پردازد.

یائسگی نه تنها بر سیستم تولید مثل تأثیر می‌گذارد

طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی، یائسگی طبیعی برای اکثر زنان بین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ می‌دهد. این اتفاق پس از ۱۲ ماه متوالی عدم قاعدگی رخ می‌دهد، مگر اینکه دلایل فیزیولوژیکی یا پاتولوژیک دیگری وجود داشته باشد. دوره گذار قبلی می‌تواند چندین سال طول بکشد.

تظاهرات آن متفاوت است. برخی از زنان ناراحتی کمی را تجربه می‌کنند یا اصلاً ناراحتی ندارند، در حالی که برخی دیگر دچار گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلالات خواب، اضطراب و نوسانات خلقی می‌شوند. خشکی واژن و مقاربت دردناک نیز محتمل است. اما یائسگی با تغییرات کمتر قابل توجهی نیز همراه است: کاهش تراکم استخوان، تغییر در ترکیب بدن و افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی.

یک مطالعه جدید به طور خاص بر جنبه‌های فیزیولوژیکی این گذار تمرکز دارد. دانشمندان به چگونگی تغییر پارامتر‌های عینی بدن نسبت به آخرین دوره قاعدگی علاقه‌مند بودند. این رویکرد امکان مطالعه فرآیند‌هایی را فراهم می‌کند که لزوماً با علائم بارز همراه نیستند.

یائسگی ناشی از تخلیه فولیکول‌های تخمدان است که به دنبال آن تغییراتی در سطح هورمون‌های جنسی ایجاد می‌شود. با این حال، عواقب این تغییر ساختار فراتر از عملکرد تولید مثلی است. حساسیت به استروژن به توضیح این موضوع کمک می‌کند که چرا بافت‌ها و سیستم‌های مختلف به طور همزمان واکنش نشان می‌دهند.

چرا محققان به ۳۰۰ میلیون نتیجه آزمایش نیاز داشتند؟

تیم یوری آلون از مجموعه داده‌های پزشکی ایالات متحده و اسرائیل، که دوره زمانی ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۴ را پوشش می‌داد، استفاده کرد. در مجموع، آنها شامل بیش از ۳۰۰ میلیون نتیجه معاینه از بیش از یک میلیون زن بودند.

مشکل اصلی انتخاب یک نقطه مرجع بود. مقایسه داده‌ها صرفاً بر اساس سن، تغییرات را هموار می‌کند: همسالان می‌توانستند آخرین قاعدگی خود را در سال‌های مختلف داشته باشند. بنابراین، تیم مسیر‌های میانگین را نسبت به این رویداد بازسازی کرد. این اصل شبیه به تار کردن یک تصویر نجومی است: پردازش ریاضی به بازیابی جزئیات پنهان شده توسط میانگین‌گیری ساده کمک می‌کند.

این یک مشاهده‌ی چند دهه‌ای از هر شرکت‌کننده نبود. این روش یک تصویر کلی را از مجموعه داده‌های بزرگ بازسازی می‌کند و تاریخ یائسگی را برای یک زن خاص پیش‌بینی نمی‌کند.

نتایج هر دو نمونه، روند‌های مشابهی را در جهت تغییر نشان داد. این موضوع، این نتیجه‌گیری را تقویت می‌کند که الگوی مشاهده‌شده محدود به جمعیت مورد مطالعه نیست. با این حال، مقیاس داده‌ها، محدودیت‌های خود روش را نفی نمی‌کند.

چیزی که دانشمندان آن را «صخره فیزیولوژیکی» نامیده‌اند

در نمونه آمریکایی، تغییرات آماری معنی‌داری در ۵۲ مورد از ۹۰ پارامتر مورد مطالعه مشاهده شد. این پارامتر‌ها شامل هورمون‌های جنسی، سلامت استخوان، عملکرد کبد و کلیه، شیمی خون و لیپید‌ها (چربی‌ها و مواد شبه‌چربی) بودند.

در نمودار‌های بازسازی‌شده، این گذار شبیه یک پله بود: حوالی آخرین دوره قاعدگی، شاخص‌ها با شدت بیشتری نسبت به آنچه با یک تغییر سنی ملایم انتظار می‌رود، تغییر کردند. نویسندگان این ویژگی را «صخره فیزیولوژیکی» نامیدند.

محققان الگوی مشابهی را در تجزیه و تحلیل مشابه داده‌های مردان پیدا نکردند. این موضوع از این فرضیه پشتیبانی می‌کند که گذار مشاهده شده با یائسگی مرتبط است و تنها با افزایش سن قابل توضیح نیست.

میا شامبرگ، فیزیولوژیست دانشگاه سان‌شاین کوست، به Medical Xpress گفت: «این مطالعه بینش‌های جدیدی در مورد تغییرات یائسگی فراتر از عملکرد تولید مثلی ارائه می‌دهد.»

او تخمین زد که بسیاری از سیستم‌ها افزایش قابل توجهی در عملکرد نشان دادند که فراتر از پویایی‌های مرتبط با سن مشاهده شده در گروه مقایسه مردان بود.

با این حال، تغییر شدید در میانگین مقادیر به این معنی نیست که هر زن به طور همزمان به این بیماری مبتلا خواهد شد. الگوی آماری یک گروه را توصیف می‌کند. تظاهرات فردی این گذار می‌تواند به طور قابل توجهی متفاوت باشد و تغییرات در مقادیر آزمایشگاهی نیاز به ارزیابی بالینی جداگانه دارد.

چرا استخوان‌ها و جگر به طور خاص حساس بودند؟

بارزترین تغییرات در سیستم‌هایی مشاهده شد که ارتباط نزدیکی با عملکرد استروژن داشتند. شاومبرگ عمدتاً بر بافت استخوان و کبد تمرکز داشت. شاخص‌های سیستم‌هایی که ارتباط ضعیف‌تری با استروژن داشتند، چنین تغییرات قابل توجهی را نشان ندادند.

او توضیح داد: «سیستم‌هایی که بیشترین تغییرات در آنها مشاهده شد، مانند بافت استخوان یا کبد، به استروژن‌ها بسیار حساس هستند.»

این الگو به توضیح این موضوع کمک می‌کند که چرا یائسگی می‌تواند به طور همزمان بر چندین جنبه از سلامت تأثیر بگذارد. قطع قاعدگی بارزترین نشانه این گذار است، اما تغییرات هورمونی بر فرآیند‌هایی نیز تأثیر می‌گذارند که یک زن نمی‌تواند مستقیماً آنها را درک کند.

با این حال، این تغییرات همیشه نشان دهنده وخامت اوضاع نبودند. در مطالعه اصلی، نویسندگان به سطح آهن، هموگلوبین و گلبول‌های قرمز خون اشاره کردند: تغییرات در این سطوح با کاهش خطر کم‌خونی مطابقت داشت. یک توضیح احتمالی، توقف خونریزی منظم قاعدگی است.

بنابراین، کلمه "شکستگی" نباید به عنوان یک توصیف جهانی از فرآیند‌های مخرب درک شود. تحقیقات نشان می‌دهد که شاخص‌های مختلف، پاسخ‌های متفاوتی به گذار فیزیولوژیکی یکسان نشان می‌دهند.

تغییرات هورمونی ۱۲ تا ۱۵ سال قبل از آخرین قاعدگی تشخیص داده شدند

یافته دیگر مربوط به زمان تغییرات هورمونی است. طبق بازسازی، کاهش سریع هورمون آنتی مولرین تقریباً ۱۵ سال قبل از آخرین دوره قاعدگی مشاهده شد. افزایش هورمون محرک فولیکول تقریباً ۱۴ سال قبل و کاهش استرادیول تقریباً ۱۲ سال قبل شتاب گرفت.

این نتایج، بازه زمانی قابل توجه تغییرات بیولوژیکی مرتبط با یائسگی در آینده را گسترش می‌دهد. تغییرات هورمونی مدت‌ها قبل از قطع قاعدگی تشخیص داده شدند و ممکن است مقدم بر تغییرات چشمگیرتر در سایر پارامتر‌ها باشند.

شاومبرگ معتقد است که الگوی شناسایی‌شده زمینه را برای بررسی امکان پیش‌بینی زودهنگام تغییرات سیستمی فراهم می‌کند. با این حال، شکاف قابل توجهی بین کشف یک الگو و ایجاد یک پیش‌بینی شخصی‌سازی‌شده قابل اعتماد وجود دارد.

این مطالعه نتیجه‌گیری نمی‌کند که یائسگی «۱۵ سال» قبل از آخرین دوره قاعدگی برای همه زنان آغاز می‌شود. این مطالعه بر مسیر‌های هورمونی فردی تمرکز دارد، نه شروع علائم یا تشخیص. علاوه بر این، یک نتیجه آزمایش واحد به ما اجازه نمی‌دهد تعداد دقیق سال‌های باقی مانده تا پایان قاعدگی را محاسبه کنیم.

این مطالعه شواهد بیشتری را برای در نظر گرفتن یائسگی به عنوان یک گذار فیزیولوژیکی سیستمیک ارائه می‌دهد. ارزیابی این دوره نباید محدود به گرگرفتگی باشد؛ خواب، تندرستی و سلامت استخوان نیز مهم هستند.

با این حال، این مطالعه گذشته‌نگر است و داده‌های یائسگی تا حدودی بر اساس پاسخ‌های خودگزارش‌شده‌ی شرکت‌کنندگان است. بنابراین، دقت الگوی زمانی بازسازی‌شده و قابلیت کاربرد آن در افراد مختلف نیاز به تأیید بیشتر دارد.

اقدامات حمایتی عملی در حال حاضر در دستورالعمل‌های پزشکی مشخص شده‌اند. سرویس سلامت همگانی (NHS) توصیه می‌کند که فعالیت بدنی منظم، از جمله تمرینات وزنه‌برداری و قدرتی، داشتن یک رژیم غذایی متعادل حاوی کلسیم و حفظ یک برنامه خواب سالم را حفظ کنید. ترک سیگار نیز توصیه می‌شود.

سازمان بهداشت جهانی توصیه می‌کند برای علائمی که در زندگی روزمره اختلال ایجاد می‌کنند، گزینه‌های پشتیبانی موجود را با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی در میان بگذارید. یائسگی به خودی خود یک بیماری نیست، اما چالش‌های مرتبط با آن را نباید بدون حمایت تحمل کرد.

یک تحلیل جدید، توالی احتمالی این گذار را روشن می‌کند: تغییرات هورمونی اولیه، و به دنبال آن تغییرات چشمگیرتر در طیف وسیعی از شاخص‌ها در حوالی آخرین دوره قاعدگی. سوال بعدی برای محققان این است که آیا این داده‌ها می‌توانند به شناسایی زنان در معرض خطر بیشتر کمک کنند و مداخلاتی را انتخاب کنند که سلامت آنها را بهبود بخشد، نه فقط مقادیر آزمایشگاهی.