درخواست تامل برانگیز کیت بلانشت از تماشگرانش در اجرای تئاتر زنده

به گزارش مجله خبری نگار،این اتفاق آنقدر تکرار شده که این بار یکی از مشهورترین بازیگران جهان مستقیما از تماشاگران خواست گوشی هایشان را کنار بگذارند. کیت بلانشت پس از اجرای نمایش الکترا/پرسونا در تئاتر ملی لندن، رو به تماشاگران کرد و از کسانی که هنگام اجرای نمایش فیلم می‌گرفتند خواست این کار را متوقف کنند. او گفت مکان‌هایی در جهان وجود دارد که می‌توان در آنها واقعا در کنار یکدیگر و در لحظه حاضر بود و فیلم گرفتن از اجرای نمایش این تجربه را برای گروه‌های بعدی خراب می‌کند. ماجرا فقط درباره رعایت قوانین تئاتر نیست؛ یک سؤال روانشناختی مهم پشت این اتفاق وجود دارد:

چرا بعضی آدم‌ها حتی وقتی در یک تجربه واقعی و مهم حضور دارند، نمی‌توانند از ثبت کردن آن دست بکشند؟

وقتی ثبت کردن جای تجربه کردن را می‌گیرد

گوشی هوشمند فقط وسیله ارتباطی نیست. برای بسیاری از افراد، به ابزاری برای ثبت، اشتراک گذاری و دریافت واکنش دیگران تبدیل شده است. وقتی فرد در یک کنسرت، تئاتر یا حتی یک مهمانی مدام دوربین گوشی را بالا می‌برد، بخشی از توجه او دیگر روی تجربه اصلی نیست. مغز باید همزمان اتفاقی را که در حال رخ دادن است پردازش کند، کادر تصویر را تنظیم کند، ضبط را کنترل کند و گاهی هم به این فکر کند که این تصویر بعدا کجا منتشر خواهد شد.

در چنین شرایطی، فرد ممکن است از نظر فیزیکی در سالن حضور داشته باشد، اما بخشی از توجهش جای دیگری باشد. این همان چیزی است که در روانشناسی شناختی می‌توان آن را با مفهوم توجه تقسیم شده توضیح داد؛ وقتی منابع محدود توجه میان چند محرک و فعالیت تقسیم می‌شوند، کیفیت پردازش تجربه اصلی می‌تواند کاهش پیدا کند.

چرا مغز اصرار دارد لحظه را ثبت کند؟

یکی از دلایل مهم می‌تواند ترس از دست دادن تجربه یا ترس از دست دادن (FOMO) باشد. فرد ممکن است ناخودآگاه احساس کند اگر فیلم نگیرد، چیزی را از دست خواهد داد؛ اگر عکس نگذارد، دیگران از تجربه او باخبر نمی‌شوند یا اگر لحظه را ثبت نکند، بعدا نمی‌تواند آن را به یاد بیاورد.

از طرف دیگر، شبکه‌های اجتماعی تجربه شخصی را به محتوای قابل نمایش تبدیل کرده‌اند. یعنی گاهی به جای اینکه سؤال کنیم من الان چه احساسی دارم؟، ذهن به سمت سؤال دیگری می‌رود: چطور می‌توانم این لحظه را ثبت کنم؟

همین تغییر کوچک می‌تواند رابطه ما با تجربه را تغییر دهد.

یک paradox عجیب؛ برای اینکه لحظه را نگه داریم، آن را از دست می‌دهیم

عجیب‌ترین بخش ماجرا همین است. ما گوشی را بالا می‌آوریم تا یک لحظه مهم را از دست ندهیم، اما ممکن است همان لحظه را کمتر تجربه کنیم. وقتی فرد تمام مدت از اجرای یک نمایش فیلم می‌گیرد، بعدا یک فایل ویدئویی دارد؛ اما لزوما همان کیفیتی از حضور، توجه و درگیری عاطفی را که می‌توانست در لحظه داشته باشد تجربه نکرده است.

در واقع، ثبت کردن همیشه به معنای به خاطر سپردن بهتر نیست. گاهی تلاش برای نگه داشتن یک تجربه، خودش تبدیل به مانعی برای تجربه کردن آن می‌شود.

چرا درخواست کیت بلانشت مهم است؟

بلانشت فقط درباره مزاحمت نور صفحه نمایش صحبت نکرد. مسئله‌ای که او مطرح کرد، ارزش حضور بود. نمایش الکترا/پرسونا در تئاتر ملی لندن اجرا می‌شود و بلانشت در کنار نینا هوس در آن بازی می‌کند. این نمایش ترکیبی از تراژدی «الکترا» اثر سوفوکل و «پرسونا» اثر اینگمار برگمان است و اجرا‌های آن تا ۱۰ اکتبر ادامه دارد.

تئاتر برخلاف فیلم، یک تجربه کاملا زنده است. بازیگر و تماشاگر در یک زمان و مکان مشترک قرار دارند و واکنش‌های تماشاگر بخشی از فضای اجراست. به همین دلیل، فیلم گرفتن از صحنه فقط یک فعالیت شخصی نیست؛ می‌تواند روی تجربه دیگران هم اثر بگذارد.

گوشی ما چه زمانی از ابزار به مزاحم تبدیل می‌شود؟

لازم نیست برای اینکه بفهمیم رابطه مان با گوشی سالم است یا نه، به دنبال یک تشخیص روانشناختی باشیم. گاهی کافی است از خودمان چند سؤال ساده بپرسیم:

آیا وقتی اتفاق مهمی می‌افتد، اولین واکنش من گرفتن گوشی است؟

آیا قبل از اینکه واقعا از یک مکان یا رویداد لذت ببرم، به این فکر می‌کنم که چه عکسی از آن منتشر کنم؟

آیا اگر نتوانم یک لحظه را ثبت کنم، احساس می‌کنم چیزی را از دست داده‌ام؟

آیا هنگام تماشای فیلم، تئاتر یا حتی صحبت با یک دوست، مرتب سراغ تلفن می‌روم؟

و مهمتر از همه: اگر هیچ کس قرار نبود این لحظه را در شبکه‌های اجتماعی ببیند، باز هم این قدر برای ثبت کردنش تلاش می‌کردم؟

گاهی پاسخ همین سؤال می‌تواند رابطه ما با گوشی را روشن کند.

نگاه روانشناختی

آنچه در ماجرای کیت بلانشت جالب است، فقط رفتار تماشاگران تئاتر نیست. این اتفاق تصویری کوچک از یک تغییر بزرگ‌تر در زندگی روزمره ماست.

ما در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که مرز میان تجربه کردن و مستند کردن تجربه بسیار باریک شده است. غذا می‌خوریم و عکس می‌گیریم. به سفر می‌رویم و استوری می‌گذاریم. کنسرت می‌رویم و فیلم می‌گیریم با دوستانمان هستیم، اما گاهی بیشتر از چهره آنها، صفحه گوشی را نگاه می‌کنیم.

مسئله این نیست که ثبت خاطرات بد است. ثبت کردن می‌تواند لذت بخش و حتی ارزشمند باشد. مسئله از جایی شروع می‌شود که ثبت کردن جای حضور را بگیرد.

گاهی لازم است گوشی را پایین بیاوریم و از خودمان بپرسیم:اگر این لحظه قرار نیست برای کسی جز خود من باقی بماند، آیا باز هم می‌توانم واقعا آن را زندگی کنم؟