استاد حوزه: سکوت در منطق مقاومت هرگز به معنای بی‌عملی نیست

به گزارش مجله خبری نگار، حجت الاسلام و المسلمین سید محمد جواد جلالی ضمن اشاره بر مفهوم مقاومت اظهار کرد: مقاومت صرفاً به معنای جنگ نیست؛ مقاومت در حقیقت به معنای بردباری، ایستادگی آگاهانه و دفاع از جبهه حق و همچنین پاسداری از ارزش‌های الهی است.

معاون بین الملل انجمن امامت در خصوص ابعاد مقاومت افزود: در واقع، جنگیدن تنها یکی از شیوه‌های مقاومت به شمار می‌آید. در مقاومت، انسان می‌آموزد که چگونه از ارزش‌ها و آنچه به این ارزش‌ها مربوط است پاسداری و حفاظت کند.

وی افزود: از این‌رو، گاهی مقاومت در میدان جنگ و جهاد معنا پیدا می‌کند و گاهی در عدم تقابل سیاسی، و گاه نیز در سکوت و صبر آگاهانه جلوه‌گر می‌شود.

جلالی در خصوص مفهوم سکوت اظهار کرد: باید توجه داشت که سکوت در منطق مقاومت هرگز به معنای بی‌عملی نیست. یعنی چنین نیست که فرد در برابر حق سکوت کند و هیچ موضعی نداشته باشد.

معاون بین الملل انجمن امامت ضمن اشاره بر دوره خانه‌نشینی امام علی (ع) تصریح کرد: برای نمونه، در زندگی امیرالمؤمنین (ع) نیز دوره‌ای که به ۲۵ سال خانه‌نشینی مشهور است، وجود دارد. مقصود این نیست که ایشان از جریان حق دست کشیده بودند؛ بلکه به این معناست که حضرت از صحنه رسمی حکومت کنار گذاشته شده بودند.

جلالی سکوت امیرالمؤمنین را در راستای تقابل با انحراف دانست و گفت: امیرالمؤمنین (ع) در آن دوران، برای تقابل با انحراف، مرزی و آستانه‌ای در نظر گرفته بودند تا این تقابل به فروپاشی کیان اسلامی منجر نشود. بنابراین، خودداری از رساندن دفاع از حق به مرحله‌ای که اساس جامعه اسلامی را از هم بپاشد، به هیچ‌وجه به معنای سکوتی نبود که نشانه همراهی با باطل باشد.

وی تصریح کرد: ایشان در موقعیت‌های گوناگون، در محافل نخبگانی، در مکاتبه با بزرگان و حاکمان، و هر جا که زمینه‌ای فراهم می‌شد که بیان حق به انشقاق امت اسلامی منتهی نگردد، حقیقت را آشکار می‌کردند تا حق پوشیده نماند و مسیر حق روشن بماند.

جلالی مقاومت را صبر و پایداری آگاهانه دانست و گفت: این نوع رفتار تنها یکی از جلوه‌های مقاومت است، پس مقاومت فقط به معنای جنگیدن، فریاد زدن، یا ایجاد انشقاق نیست؛ بلکه مقاومت در اصل، صبر و پایداری آگاهانه است.

معاون بین الملل انجمن امامت تصریح کرد: این صبر آگاهانه گاه در جهاد تحقق پیدا می‌کند و گاه در سکوتی سنجیده و هدفمند. پس چه در جهاد و چه در سکوت، عنصر اصلی مقاومت، آگاهی است. بنابراین، سکوت منفعلانه و صبر منفعلانه در منطق مقاومت جایگاهی ندارد.

وی با بیان این موضوع که در مسئله غدیر دست‌کم دو نکته اساسی وجود دارد گفت: غدیر به انسان معیار می‌دهد. اگر کسی بخواهد اهل مقاومت باشد، بر حق پایداری کند، و بتواند تکلیف خود را تشخیص دهد، پیش از هر چیز باید حق را بشناسد. بدون شناخت حق، مقاومت معنا و جهت روشنی نخواهد داشت.

جلالی افزود: از این‌رو، غدیر در قدم اول، مسئله معرفت حق را روشن می‌کند. در واقع، نخستین گام برای مقاومت، شناخت جبهه حق و معیار حقانیت است، و غدیر این معیار را در اختیار ما قرار می‌دهد.

معاون بین الملل انجمن امامت غدیر را صحنه‌ای از رویارویی حق و باطل دانست و گفت: غدیر فقط یک اعلام ساده نبود، بلکه در بستر آن، انواع توطئه‌ها و تقابل‌ها نیز آشکار شد. از تلاش برای پنهان ماندن حقیقت گرفته تا کوشش‌های پیاپی برای جلوگیری از برگزاری و تثبیت آیین‌های مربوط به جبهه حق، و حتی شکل‌گیری جبهه باطل در همان فضا؛ جبهه‌ای که با استهزا، تمسخر و سبک شمردن جبهه حق به میدان آمد.

وی تصریح کرد: افزون بر این، جریان‌هایی همچون طراحی برای ترور پیامبر خدا در همان ایام، نشان می‌دهد که هرگاه انسانی حق را بشناسد و بخواهد بر اساس آن حق استقامت و پایداری داشته باشد، ناگزیر با انواع توطئه‌ها، نقشه‌ها و دشمنی‌ها روبه‌رو خواهد شد.

جلالی درباره دشمنان راه استقامت افزود: در این مسیر، تنها دشمنان آشکار حضور ندارند، بلکه گاهی گروه‌های نادان و جاهل نیز وجود دارند که در عین ناآگاهی، در خدمت جبهه باطل قرار می‌گیرند و در پیشبرد اهداف آن نقش ایفا می‌کنند. بنابراین، غدیر نشانه‌شناسی و روش‌شناسی مقاومت را در اختیار انسان قرار می‌دهد.

معاون بین الملل انجمن امامت بابیان این موضوع که ما در سیره امیرالمؤمنین، سه نوع مقاومت را مشاهده می‌کنیم، گفت: یک مقاومت قبل از دوران رسیدن به امامت ایشان بود که دوران جهاد و دوران همراهی با ولی بود؛ یعنی مقاومت به معنای پایداری بر ولی.

وی تصریح کرد کرد: ایشان بر ولی خود چنان استواری به خرج می‌دادند که در برخی از جنگ‌ها جان پیامبر مرهون جان‌فشانی‌های امیرالمؤمنین بود؛ پس یک جایی پایداری بر ولی و ایستادن در جهاد و در رکاب ولی است.

جلالی ضمن اشاره بر شرایط دوران قبل از حکومت امیرالمؤمنین اظهار کرد: امیرالمؤمنین قبل از دوران حکومت و در دوران امامتشان، صبر راهبردی دارند؛ صبری که ضمن آگاهی‌بخشی نسبت به جریان حق، توجه به عمومات و مصالح جامعه مسلمین را دارند و مصالح جامعه مسلمین را حتی فدای امام نمی‌کنند.

معاون بین الملل انجمن امامت افزود: آنجا نظام اسلامی را مقدم بر این می‌بینند که حق امام الان فعلیت پیدا بکند در حکومت و صلاح را در این می‌بینند که نظام اسلامی که مبتنی بر ادعای اسلام هست، فعلاً پایدار بماند.

وی در خصوص شرایط دوران امام حسین (ع) گفت: ما بعد‌ها در نوع شیوه رفتار امام حسین داریم که جایی که اسلام دارد می‌میرد، آنجا دیگر نظام اسلامی و نظامی که ادعای اسلامی هم دارد، فدا می‌شود و آنجا به جنگ با نظام اسلامی می‌رود. اما اینجا امیرالمؤمنین تشخیصشان این بود که حفظ نظام اسلامی تا جایی است که می‌تواند به گسترش اسلام کمک بکند.

جلالی ضمن اشاره بر دوران امامت امام علی (ع) افزود: در دوره دیگر، وقتی امیرالمؤمنین (ع) امام می‌شوند، می‌بینید که ایشان خودشان فرمانده می‌شوند در جنگ‌ها و بسیاری از جنگ‌ها را ایشان راهبری می‌کنند. دوره جهاد را آنجا باز در ادبیات مقاومت برای ایشان داریم. ضمن اینکه به عنوان رهبر جامعه اسلامی، صبر بر آگاهی‌بخشی به جامعه و ناملایمات مسلمانان را هم آنجا داریم.

معاون بین الملل انجمن امامت در خصوص مقابله امام علی (ع) با فتنه‌ها اظهار کرد: یک نوع دیگر از مقاومت ایشان، مقاومتی است که در دوران حکومت در مقابله با فتنه‌ها به خرج دادند. آن مقاومتی که بر فتنه‌ها تا جایی که لازم بود صبر کرده و سعی می‌کردند بر آگاهی‌بخشی و هدایت کردن اصحاب.

وی تصریح کرد: اگر کار به جایی می‌رسید که تصمیم بر این می‌شد که باید با اینها مقابله بکنند، آنجا هم مماشات نمی‌کردند. یعنی در راه خدا ملامت ملامت‌کننده‌ای را قبول نمی‌کردند؛ چه در صبرشان، آنجا که می‌گفتند بجنگید، و چه در جنگشان، آنجا که می‌گفتند شما صلح کنید.

جلالی توجه به عدالت اجتماعی را یکی از ویژگی‌های اخلاقی امام علی (ع) دانست و گفت: در راستای تحقق عدالت اجتماعی، ایشان مسئلهٔ عدم تبعیض بین افراد مختلف را دنبال می‌کردند. از برادرشان گرفته تا قریشی و غیرقریشی، همه را در برابر بیت‌المال به یک اندازه مسئول می‌دانستند و جنس برخوردشان بین اینها فرق نمی‌کرد.

معاون بین الملل انجمن امامت افزود: امام علی (ع) برای تحقق آن عدالت اجتماعی، مسئله شفافیت مدنظرشان بود. این مسئله شفافیت مبتنی بر قوانینی بود که در نامه‌های امیرالمؤمنین (ع) به حکام به عنوان کسانی که در ایران بودند یا در مناطق مختلف مسئولیت داشتند دیده می‌شود.

وی در خصوص مسئله شفافیت در اخلاق امیرالمؤمنین افزود: امیرالمؤمنین گاهی برای حاکمان و مسئولان نامه می‌نوشتند و تذکر می‌دادند. یا اگر کسی ظلمی می‌کرد، بر سر سفره نامبارکی می‌نشست، یا در رفت‌وآمد با اصحاب رانت و اصحاب ثروت بود، پیگیری می‌کردند.

جلالی ضمن اشاره بر چالش‌های امام در راستای تحقق شفافیت گفت: امام در این راه دشمنان بسیار جدی داشتند. بسیاری از اینها به واسطه همین عدم پذیرش تبعیض، پیمان‌های دیگری با کسان دیگر بستند و بر علیه امیرالمؤمنین شوریدند. پایه بسیاری از این مخالفت‌ها، جنس پایداری و مقاومت امیرالمؤمنین در مسئلهٔ مالی و در عدالت اجتماعی بود.

وی در خصوص مقاومت اجتماعی در سیره امام علی (ع) افزود: برای مسئله مقاومت اجتماعی در سیره امیرالمومنین (ع) چند شاخصه را می‌توان در نظر گرفت که مسئله اول آگاهی بخشی و همراهی جامعه است. اگر جامعه‌ای با امام همراه نباشد، آن جامعه در یافتن پاسخ سؤالات پیرامون مسئله عدالت اجتماعی، ادبیات مقاومت، ادبیات صلح و ادبیات جمع دچار مشکل می‌شوند.

معاون بین الملل انجمن امامت ضمن اشاره بر فتنه‌های اخیر اظهار کرد: در جریانات فتنه‌های اخیر جامعه، رهبر شهید انقلاب یکی از پایه‌های اساسی عمل خود را سخنرانی‌های پیاپی و آگاهی بخشی به جامعه و دستور دادن به نخبگان جامعه و فعالیت آنان در راستای آگاهی بخشی و روشنگری در سطح جامعه بود.

وی ضمن تاکید بر اهمیت مسئولیت پذیری اجتماعی توسط نخبگان افزود: مسئولیت پذیری اجتماعی به این معنا است که نخبگان جامعه و هر آن کسی که در جامعه مخاطبی دارد که می‌شود بر آن تاثیر گذاشت، همه باید در میدان باشند. این یکی از شاخصه‌هایی بود که حضرت امیرالمومنین (ع) نیز به آن توجه زیادی داشتند. امیرالمؤمنین در جریان‌های مختلفی مثل جریان استنسار یا در جریان استشهاد که در مسجد کوفه اتفاق افتاد؛ نخبگان را در مسجد کوفه به شهادت می‌گیرند.

معاون بین الملل انجمن امامت در خصوص توجه امام علی (ع) به تأثیرات قشر نخبگان بر جامعه افزود: امام علی (ع) همواره بر حضور قشر نخبگانی در تمام عمر تأکید کرده و برای تمام آنها مسئولیت اجتماعی در نظر گرفته شده بود. جریان مقاومت علوی همواره همراه با اخلاق مداری بود؛ در واقع، مقاومت علوی با جریان‌های نفاق که فاقد اخلاق بوده و به خشونت متوسل می‌شدند، مرزبندی دقیق دارد.

جلالی اظهار کرد: امیرالمومنین در مواجهه با باطل حتماً وقتی به راس فتنه می‌رسید مماشات نمی‌کردند؛ اما گاهی برخی افراد از روی ناآگاهی دست به اقدام می‌زنند، همانطور در اغتشاشات دی ماه برخی افرادی از روی ناآگاهی تحت تاثیر هجمه‌های رسانه‌ای قرار گرفتند و رهبر شهید هم در بیاناتشان بر پشیمانی و فریب خوردن آنها اشاره کردند این اوج اخلاق مداری در ادبیات پایداری است.

وی مسئله صبر و استقامت در ادبیات پایداری را مورد توجه قرار داد و گفت: گاهی مقاومت به معنای پاسداشت حق یا حفاظت از حق است که برای یک دوره به طول می‌انجامد؛ اما گاهی صبر و استقامت به یک پارادایم برمی‌گردد همانطور که رهبر شهید ما در چهل و اندی سال در دوران رهبری و قبل از آن بر مواضع خود استوار و پایدار ایستاده بودند و برای آن تلاش می‌کردند. بعد از شهادت ایشان مشخص شد که این امور محقق شده است؛ یعنی پایداری بر مواضع حق تقریبا چند دهه طول کشید تا به نتیجه برسد لذا این صبر و پایداری جز شاخصه‌های ادبیات مقاومت امیرالمومنین (ع) است.