آتلانتیک: قدرت چانه‌زنی ایران فراتر از میدان نبرد است

به گزارش مجله خبری نگار، نشریه آمریکایی آتلانتیک در گزارشی تحلیلی به بررسی وضعیت جنگ ایران و آمریکا و چشم‌انداز مذاکرات میان دو طرف پرداخته و نوشته است جمهوری اسلامی ایران نزدیک به پنج دهه خود را برای چنین رویارویی‌ای آماده کرده، در حالی که دونالد ترامپ انتظار داشت این جنگ ظرف مدت کوتاهی به نتیجه برسد.

به نوشته آتلانتیک، آمریکا در دوران ترامپ به کشوری تبدیل شده که میان دو رویکرد انزواگرایی و مداخله‌جویی در نوسان است و همزمان بخش مهمی از ظرفیت‌های دیپلماتیک خود را نیز تضعیف کرده است. در مقابل، جمهوری اسلامی ایران از ابتدای شکل‌گیری، هویت سیاسی و ایدئولوژیک خود را بر مبنای مقاومت در برابر آمریکا تعریف کرده و به همین دلیل، تقابل با واشنگتن صرفاً یک انتخاب سیاسی نیست، بلکه بخشی از ماهیت و هویت نظام سیاسی ایران به شمار می‌رود.

این گزارش تأکید می‌کند همین تفاوت بنیادین باعث شده دو طرف در نقطه‌ای قرار بگیرند که دستیابی به توافقی جامع برای هر دو بسیار دشوار باشد. به اعتقاد نویسنده، واشنگتن برای خروج از هزینه‌های سنگین جنگ و مدیریت تبعات اقتصادی و سیاسی آن به توافق نیاز دارد، اما تهران همچنان حفظ تقابل با آمریکا را بخشی از هویت و راهبرد خود می‌داند.

آتلانتیک می‌نویسد ترامپ برای آنکه بتواند جنگ را موفقیت‌آمیز جلوه دهد، ناچار است در هر توافق احتمالی امتیازاتی بسیار بیشتر از قبل دریافت کند. در سوی دیگر، ایران نیز پس از تحمل خسارت‌های جنگی و از دست دادن بخشی از فرماندهان و مدیران ارشد خود، حاضر نیست بدون دریافت امتیازات قابل توجه پای توافقی جدید برود. همین مسئله موجب شده فضای مذاکرات به یک بازی حاصل‌جمع صفر تبدیل شود؛ وضعیتی که در آن هرگونه امتیازدهی از سوی یک طرف به منزله شکست تلقی می‌شود.

در بخش دیگری از گزارش، آتلانتیک به شیوه مذاکراتی ایران پرداخته و با استناد به خاطرات عباس عراقچی می‌نویسد دیپلماسی ایرانی بر پایه صبر، چانه‌زنی مستمر و فرسایشی بنا شده است. به باور نویسنده، ایران در مذاکرات تلاش می‌کند زمان را به سود خود مدیریت کند و طرف مقابل را خسته سازد. این در حالی است که ترامپ طی سال‌های گذشته نشان داده در مقاطع مختلف از روند‌های طولانی دیپلماتیک خسته شده و به سمت گزینه‌های نظامی حرکت کرده است.

تنگه هرمز؛ برگ برنده تهران

یکی از محور‌های اصلی گزارش، نقش تنگه هرمز در معادلات جدید منطقه است. آتلانتیک معتقد است هرگونه توافق اولیه میان دو کشور نیازمند بازگشایی کامل مسیر‌های کشتیرانی و پایان محاصره دریایی خواهد بود. با این حال، تهران اکنون تنگه هرمز را به یکی از مهم‌ترین ابزار‌های فشار خود تبدیل کرده است.

به نوشته این نشریه، ایران معتقد است تضمین اجرای هر توافقی نه در اسناد و تعهدات کتبی، بلکه در اهرم‌های عملی و میدانی نهفته است. از این رو، کنترل بر تنگه هرمز برای تهران تنها یک ابزار اقتصادی نیست، بلکه یک تضمین راهبردی برای جلوگیری از نقض توافقات احتمالی به شمار می‌رود.

گزارش می‌افزاید بازگشایی تنگه هرمز می‌تواند دو نتیجه متفاوت داشته باشد؛ از یک سو زمینه را برای آغاز مذاکرات جدید فراهم کند و از سوی دیگر صرفاً به وقفه‌ای موقت در درگیری‌ها تبدیل شود. کاهش قیمت نفت، افزایش درآمد‌های ایران و فرصت بازسازی توان نظامی از جمله پیامد‌هایی است که آتلانتیک برای این سناریو برمی‌شمارد.

پرونده هسته‌ای؛ دشوارترین گره مذاکرات

آتلانتیک بخش مهمی از گزارش خود را به موضوع برنامه هسته‌ای ایران اختصاص داده و آن را پیچیده‌ترین موضوع در هر مذاکره احتمالی دانسته است. به نوشته این نشریه، دولت ترامپ همچنان خواهان توقف کامل غنی‌سازی، حذف ذخایر اورانیوم غنی‌شده و دریافت تضمین‌های گسترده درباره عدم حرکت ایران به سمت سلاح هسته‌ای است. اما از نگاه تهران، تجربه کشور‌هایی مانند عراق، لیبی و اوکراین نشان داده کنار گذاشتن ابزار‌های بازدارندگی می‌تواند امنیت ملی را به خطر بیندازد.

این گزارش با اشاره به دیدگاه برخی مقام‌های سابق ایرانی می‌نویسد تهران همچنان دانش فنی و ظرفیت لازم برای توسعه سریع برنامه هسته‌ای را حفظ کرده است. همچنین زیرساخت‌های موشکی و تأسیسات زیرزمینی ایران همچنان بخشی از قدرت بازدارندگی این کشور محسوب می‌شوند.

دو گزینه پیشنهادی واشنگتن و پاسخ تهران

آتلانتیک در ادامه می‌نویسد دولت ترامپ دو مسیر را پیش روی ایران قرار داده است؛ نخست، کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای، محور مقاومت و سیاست تقابل با آمریکا در ازای دریافت سرمایه‌گذاری‌های گسترده خارجی و گشایش اقتصادی، و دوم، ادامه وضع موجود همراه با تحریم‌های شدید و فشار‌های اقتصادی.

با این حال، این نشریه معتقد است جمهوری اسلامی تاکنون نشان داده حاضر نیست اصول و مبانی ایدئولوژیک خود را در برابر منافع اقتصادی معامله کند. به نوشته آتلانتیک، تجربه پایان جنگ ایران و عراق و همچنین توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ نشان می‌دهد تهران تنها در شرایطی حاضر به مصالحه شده که تغییری در هویت سیاسی و انقلابی نظام مطالبه نشده باشد.

آتلانتیک در پایان نتیجه می‌گیرد که حتی اگر جنگ متوقف شود و مذاکرات جدیدی آغاز گردد، اختلافات بنیادین میان ایران و آمریکا پابرجا خواهد ماند. از نگاه این نشریه، موضوعاتی مانند برنامه هسته‌ای، توان موشکی، محور مقاومت و نقش تنگه هرمز همچنان بخش جدایی‌ناپذیر از راهبرد جمهوری اسلامی هستند و تا زمانی که این ساختار سیاسی پابرجاست، بعید است واشنگتن بتواند به توافقی دست یابد که همه اهدافش را محقق کند.

این گزارش تأکید می‌کند ترامپ شاید بتواند درگیری نظامی را متوقف کند، اما پایان دادن به رویارویی راهبردی و ایدئولوژیک میان تهران و واشنگتن، به مراتب دشوارتر از پایان یک جنگ نظامی است.