جلایی‌پور: خیابان نشان داد جامعه ایران به فروپاشی نزدیک نیست

به گزارش مجله خبری نگار، جامعه ایرانی در چندین شب گذشته، تبدیل به پشتیبان دیپلماسی و میدان شد و نشان داد برخلاف تصور، جامعه ایرانی نه در آستانه فروپاشی که در موقعیت بقا قرار دارد، محمدرضا جلایی‌پور، جامعه‌شناس سیاسی در گفت‌وگویی که داشته به تشریح ابعاد مختلف خیابان و چرایی جاماندن روشنفکران از جامعه ایران پرداخته که در ادامه مشروح آن را از نظر می‌گذرانید.

تکثر، واقعیت خیابان است

جلایی‌پور در پاسخ به این سؤال که جامعه متکثر ایرانی حاضر در خیابان را باید چگونه تحلیل کرد، گفت: «فروپاشی‌باوری (چه اجتماعی، چه سیاسی و چه اقتصادی) و انگاره «دیگه تمومه ماجرا» مبتنی بر شناخت تجربه‌بنیاد از جامعه و حکومت ایران نبود. یکی از واقعیت‌های جامعه ایران تکثر آن و فقدان «اکثریت سیاسی» است. با این حال در همین جامعه متکثر و چندپاره از نظر گرایش سیاسی، اکثریتی بزرگ کاملاً ضد تجاوز به ایران و پای کار دفاع میهنی است. در خیابان هم برای اولین‌بار در تاریخ ایران و جهان شاهد دو ماه تجمع‌های حفاظت از ایران در صد‌ها شهر کشوریم که نقشی تعیین‌کننده در ناممکن کردن چند هدف کلیدی متجاوزان داشت.»

نوع بازنمایی خیابان مهم است

جلایی‌پور در توضیح اینکه نظام سیاسی می‌بایست از ظرفیت ایجاد شده در خیابان چگونه استفاده کند، گفت: «تریبون میادین و بازنمایی‌اش در صداوسیما لازم است بسیار بیش از اکنون تکثرپذیر و فراگیر شود. هنر و ادبیات، نماد‌های همبستگی‌ساز فراگیر (از جمله نماد کوله‌پشتی به یاد کودکان میناب، ترانه‌های ملی، سخنرانان ملی به ویژه از میان هنرمندان و ورزشکاران و طیف وسیع‌تری از نیرو‌های سیاسی)، جلب مشارکت نهاد‌های مدنی و پرهیز از مزاحمت صوتی در ساعات خواب شهروندان یا تضعیف دیپلماسی و هر آنچه احساس مصادره خیابان به سود یک گروه سیاسی ایجاد می‌کند یا به بخشی از جمعیت احساس به رسمیت‌شناخته‌نشدن می‌دهد، می‌تواند به این هدف کمک کند.»

خیابان، پشتوانه میدان و دیپلماسی

جلایی‌پور در توضیح اینکه وظیفه سیاستمداران در حال حاضر چیست نیز گفت: «این‌که خیابان پشتوانه میدان و دیپلماسی و تقویت همه مؤلفه‌های قدرت ملی شود و این‌که طیف فراگیرتر و متکثرتری بتوانند در خیابان در محافظت از ایران مشارکت کنند، از جمله بستگی به مشارکت‌جویی و نقش‌آفرینی فعالانه‌تر و مؤثرتر تعداد بیشتری از چهره‌های هنری و فرهنگی و سیاسی با گرایش‌های متنوع دارد. هنوز بخش بزرگی از چهره‌های شاخص هنری و فرهنگی، گویی نتوانسته‌اند از اسارت خطا‌های تحلیلی خلاص شوند و در این هنگامه ملی با ارتفاع‌گیری ملی نقش فضاسازتری ایفا کنند. برعکس نگرانی از فحش خوردن در بخشی از چهره‌ها، تجربه تأثیر امثال محسن چاوشی و علی قمصری و عبدالکریم سروش و بسیاری از آنچه در کمپین «به نام ایران» تجربه کردیم، نشان می‌دهد اتفاقاً کنش مؤثرتر هنرمندان و روشنفکران در شرایط کنونی مورد استقبال و تحسین هم قرار می‌گیرد.»

جامعه ایران، قدرت بقا دارد

روشنفکران در این اتفاق عظیم مردمی از جامعه جاماندند، جلایی‌پور در توضیح چرایی این اتفاق گفت: «به نظرم جز خطا‌های تحلیلی و راهبردی و فقدان آمادگی برای اصلاح پاره‌ای انگاره‌ها بر اساس تجارب و واقعیت‌ها (از جمله این‌که جنگ نشان داد نه جامعه ایران و نه حکومت «ضعیف» و نزدیک به فروپاشی نیست و «قدرت بقا»‌ی قابل اعتنایی دارد)، بخشی از ماجرا هم عارضه مشاهده از دور است. مثلاً اگر ناظران همت کنند و چندین شب و به نحو مشارکتی تجمع‌های خیابانی، میادین متنوع را تجربه کنند، متوجه می‌شوند پاره‌ای از کلیشه‌هایی که ذکر می‌شود دقیق نیست. مثلاً از نزدیک خواهند دید حتی مداحان میان‌دار در بخشی از میادین چند نوع‌اند (نزدیک به پایداری، نزدیک به قالیباف و نزدیک به میانه و غلبه با میانه‌تر‌ها است)؛ زنان اکثریت جمعیت و لیدر هستند؛ نوعی حس عاملیت جمعی در اقشار محروم در دفاع از ایران در حال شکل‌گیری است و شهروندان مذهبی و سنتی‌تر در همین میادین در حال تمرین پذیرش دیگری و زبان و مناسک ملی‌ترند؛ ولی متأسفانه صداوسیما اصلاً این تنوع را بازنمایی نمی‌کند.»

منبع: فرهیختگان-زهرا طیبی