راهکار‌هایی عملی برای مدیریت مصرف اخبار و محافظت از سلامت روان کودکان

به گزارش مجله خبری نگار،جریان مداوم اطلاعات، به ویژه در زمان جنگ و حوادث ناگوار، می‌تواند به منبعی از فشار روانی و اضطراب تبدیل شود. این امر زمانی بحرانی‌تر می‌شود که پای کودکان در میان باشد، موجوداتی که به دلیل حساسیت روانی بالا و ناتوانی در پردازش اطلاعات پیچیده، بیش از بزرگسالان در معرض آسیب‌های ناشی از اخبار خشونت‌آمیز قرار دارند. دکتر سید ناصری حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین‌الملل کودکان، راهکار‌هایی عملی برای مدیریت مصرف اخبار و ایجاد تعادل میان آگاهی و سلامت روان کودکان ارائه می‌دهد.

چالش مدیریت اطلاعات در دنیای معاصر و راهکار پیشنهادی

در شرایط کنونی، کنترل میزان دسترسی کودکان به اخبار جنگ، یکی از بنیادی‌ترین و اساسی‌ترین اقدامات برای کاهش اثرات منفی است. کودکان به دلیل حساسیت بالای روانی و نداشتن توانایی کافی برای پردازش اطلاعات پیچیده، ممکن است با مشاهده یا شنیدن اخبار خشونت‌آمیز دچار ترس و اضطراب شوند. ذهن آنها به تدریج زیر بار انبوهی از اطلاعات هیجانی قرار می‌گیرد و فرصت کافی برای آرام شدن و بازگشت به تعادل پیدا نمی‌کند. بنابراین، والدین باید رویکردی فعالانه در این زمینه داشته باشند.

اقدامات والدین در راستای صیانت از کودکان

سید ناصری به والدین پیشنهاد داد در راستای صیانت از کودکان خود در برابر جنگ نکات زیر را رعایت کنند:

محدودیت زمانی: باید زمان تماشای تلویزیون و استفاده از رسانه‌ها را برای کودکان محدود کرد. بهتر است کودکان در ساعات مشخصی از روز به اخبار دسترسی داشته باشند و این زمان‌ها در طول روز پراکنده نباشد. این امر به کاهش میزان استرس ناشی از اخبار جنگ کمک می‌کند. به عنوان مثال، به جای اینکه تمام روز اخبار در پس‌زمینه روشن باشد، می‌توان زمان مشخصی را برای مشاهده اخبار تعیین کرد.

نظارت بر محتوای رسانه‌ای: بسیار مهم است که والدین بر محتوایی که کودکان مشاهده می‌کنند، نظارت داشته باشند. این شامل تلویزیون، اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و حتی مکالمات خانوادگی درباره اخبار جنگ می‌شود. والدین باید سعی کنند اخبار را در زمان‌هایی که کودکان در خانه نیستند یا در فعالیت‌های دیگر مشغولند، دنبال کنند تا از مواجهه ناخواسته آنها با محتوای آسیب‌زا جلوگیری شود.

فیلتر کردن منابع خبری: استفاده از منابع خبری مناسب برای سن کودک و فیلتر نمودن اخبار ناخواسته از طریق اپلیکیشن‌ها و نرم‌افزار‌های مناسب می‌تواند مفید باشد. برخی از نرم‌افزار‌ها قادرند محتوای خشن را مسدود کنند و این موضوع به حفاظت از کودکان در برابر اخبار خشونت‌آمیز کمک شایانی می‌کند.

رابطه رژیم خبری با موضوع حفاظت از کودکان

این فعال حقوق کودک در ادامه اظهار داشت: در سال‌های اخیر روانشناسان و متخصصان سلامت روان به اهمیت مدیریت مصرف اخبار توجه بیشتری نشان داده‌اند. یکی از پیشنهاد‌هایی که در این زمینه مطرح شده، رژیم خبری است، رویکردی که تلاش می‌کند میان نیاز به آگاهی از اخبار و حفظ سلامت روان تعادل ایجاد کند. مفهوم رژیم خبری در اینجا دقیقاً مشابه مفهوم رژیم غذایی است.

همان‌طور که مصرف بی‌رویه غذا‌های ناسالم می‌تواند به بدن آسیب بزند، مصرف بی‌وقفه و کنترل‌نشده اطلاعات نیز می‌تواند ذهن را فرسوده کند. این مفهوم به ویژه برای کودکان اهمیت دوچندان دارد، زیرا آنها هنوز در حال شکل‌گیری هستند و ذهنشان آسیب‌پذیرتر است.

ایجاد یک رژیم خبری سالم برای کودکان، به معنای انتخاب هوشمندانه محتوا، محدود کردن زمان مواجهه و نظارت مستمر والدین است تا از سلامت روان آنها محافظت شود.

ستون‌های بنیادین رژیم خبری ۲۰/۲۰

این حقوقدان در ادامه در مورد چگونگی اجرای عملی این رژیم، به ویژه برای خانواده‌ها و کودکان، توضیح داد و گفت: اجرای این رژیم نیاز به آگاهی و تلاش مستمر دارد. برای خانواده‌ها، اولین گام، ایجاد یک توافق جمعی در مورد زمان‌های مشخص مشاهده اخبار است. مثلاً می‌توان تعیین کرد که اخبار صبحگاهی پس از صرف صبحانه و اخبار شامگاهی قبل از شام دیده شود. در این زمان‌های مشخص، همه اعضای خانواده، از جمله کودکان با توجه به سنشان و با نظارت والدین، به اخبار گوش می‌دهند یا آن را مشاهده می‌کنند. نکته کلیدی این است که این زمان‌ها باید محدود و متمرکز باشند. یعنی در آن بیست دقیقه، تمرکز بر دریافت اطلاعات اصلی و مهم باشد و از ورود به بحث‌های حاشیه‌ای یا کلیک کردن روی لینک‌های مشکوک پرهیز شود.

بخش دوم، یعنی عاملیت، به خصوص برای کودکان اهمیت بسیار زیادی دارد. وقتی کودکان احساس کنند که در زندگی خود نقش فعال دارند و می‌توانند تصمیم بگیرند و تأثیرگذار باشند، اضطرابشان کمتر می‌شود. فعالیت‌هایی مانند یادگیری یک مهارت جدید مانند نواختن یک ساز، نقاشی، یا حتی یادگیری یک زبان جدید، انجام پروژه‌های کوچک خلاقانه مانند، ساخت کاردستی، برنامه‌ریزی برای یک تفریح خانوادگی، ورزش منظم، مطالعه کتاب‌های داستانی یا غیرداستانی مناسب سنشان، یا حتی بازی‌های فکری و گروهی با دوستان و خانواده، همگی به تقویت حس عاملیت کمک می‌کنند. این فعالیت‌ها به کودکان یادآوری می‌کنند که زندگی فراتر از اخبار نگران‌کننده جنگ است و حوزه‌هایی وجود دارند که کنترل و تأثیرگذاری در آنها ممکن است.

اعتبار و اثرگذاری اخبار برای کودکان

دکتر سید ناصری این بخش را بسیار حیاتی دانست و گفت: در زمان بحران، شبکه‌های اجتماعی به بستری برای انتشار سریع شایعات و اطلاعات غلط تبدیل می‌شوند. این اطلاعات نه تنها نادرست هستند، بلکه اغلب بار هیجانی بالایی داشته و می‌توانند ترس و سردرگمی را تشدید کنند. بنابراین، توصیه اکید این است که دریافت اخبار را به منابع معتبر و رسمی محدود کنیم. این منابع شامل خبرگزاری‌های شناخته‌شده، وب‌سایت‌های رسمی سازمان‌های دولتی و بین‌المللی مرتبط، و رسانه‌هایی است که سابقه طولانی در ارائه اطلاعات دقیق و بی‌طرف دارند.

در مورد کودکان، این موضوع حتی مهم‌تر است، برای همین باید اطمینان حاصل کنیم که محتوای رسانه‌ای که در اختیارشان قرار می‌گیرد، از منابع معتبر و متناسب با سن آنها باشد. حتی اگر خودمان اخبار را دنبال می‌کنیم، باید مراقب باشیم که اخبار را از منابع موثق دریافت کنیم و از بازنشر اطلاعات تأیید نشده خودداری کنیم.

پیامد‌های غفلت از سلامت روان کودکان

این استاد دانشگاه غفلت از سلامت روان کودکان در مواجهه با اخبار جنگ را فراتر از یک آسیب فردی دانست و افزود: این امر تبعات گسترده‌ای بر آینده اجتماعی و توسعه پایدار یک کشور خواهد داشت. کودکانی که به طور مداوم در معرض اخبار ترسناک، تصاویر خشونت‌آمیز و حس ناامنی قرار می‌گیرند، ممکن است در بزرگسالی با چالش‌های جدی مانند؛ اضطراب مزمن، افسردگی، کاهش اعتماد به نفس، دشواری در برقراری روابط بین فردی، کاهش همدلی و حتی گرایش به خشونت رو‌به‌رو شوند. این آسیب‌ها به تدریج بنیان‌های همبستگی اجتماعی، مشارکت مدنی و اخلاق عمومی را در جامعه تضعیف می‌کنند. در بلندمدت، این امر می‌تواند منجر به بروز ناهنجاری‌های اجتماعی بیشتر، افزایش نرخ جرم و جنایت، و افول سرمایه اجتماعی شود.

حفظ سلامت روان کودکان، یک وظیفه مشترک بین والدین، دولت‌ها، رسانه‌ها و کل جامعه است. اگر جامعه‌ای خواهان نسل آینده‌ای سالم، خلاق، همدل و توانمند است، باید از همین امروز سرمایه‌گذاری جدی بر سلامت روان فرزندانش انجام دهد. در جهانی که تصاویر و اخبار تلخ به سرعت منتشر می‌شوند، مراقبت از روان حساس کودکان، وظیفه‌ای انسانی و حقوقی است که غفلت از آن، خسارتی جبران‌ناپذیر بر پیکره اجتماع وارد خواهد ساخت.