جنگ ایران و آغاز پایان دلار؟

به گزارش مجله خبری نگار، وبگاه تحلیلی «ساوت فرانت»، در گزارشی (۲۸ مارس)، به قلم اوریل آراخو، دکترای انسانشناسی، دانشمند علوم اجتماعی متخصص در درگیری‌های قومی و مذهبی با تحقیقات گسترده در زمینه پویایی‌های ژئوپلیتیک و تعاملات فرهنگی، روند تسریع «دلار-زدایی» از تجارت جهانی را، همزمان و هم‌راستا با جنگ آمریکایی-صهیونی-عربی علیه ایران، مورد تحلیل قرار داده است که واجد نکات مهمی درباره تبعات جنگ تحمیلی به ایران بر سیستم سرمایه‌داری جهانی است.

فرسایش مدت‌ها پیشبینی شده سلطه دلار اکنون در حال وقوع است. آخرین تحولات پیرامون بریکس پی و پیشنهاد بانک مرکزی هند (RBI) برای پیوند دادن ارز‌های دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) در میان کشور‌های بریکس، نشان‌دهنده تغییری قاطع به سوی چندقطبی مالی است. زمانبندی واقعاً آشکارکننده است: همانطور که آخرین جنگ واشنگتن در ایران، بار دیگر غیرقابل پیشبینی بودن و پیامد‌های بیثباتکننده مداخلهگری نوسانی آمریکا را آشکار میسازد، اقتصاد‌های بزرگ جنوب جهانی در حال حرکت به سمت محافظت در برابر پیامد‌های آن هستند و در نتیجه جست‌و‌جو برای جایگزین‌های سلطه دلار را تسریع میبخشند.

بریکس پی، سیستمی که برای تسهیل تراکنش‌های فرامرزی خارج از زیرساخت مبتنی بر دلار طراحی شده، ظاهراً میتواند تا پایان امسال عملیاتی شود. کارشناسان بر معماری ترکیبی متشکل از پلتفرم‌های دیجیتال، تسویهحساب‌های ارز محلی و مکانیسم‌های تسویه مبتنی بر بلاکچین تأکید دارند.

باید به خاطر داشت که تلاش‌ها برای دور زدن دلار تازگی ندارد. از مبادلات ارزی دوجانبه گرفته تا گسترش بانک توسعه جدید، کشور‌های بریکس سال‌هاست که بی‌سر و صدا در حال ساخت جایگزین‌هایی بودهاند، چنانکه من پیش‌تر اشاره کرده‌ام. آنچه اکنون متفاوت است، همگرایی آمادگی فناورانه و ضرورت ژئوپلیتیکی است. پیشنهاد هند (RBI) برای پیوند ارز‌های دیجیتال بریکس از این جهت برجسته است.

چنین سیستمی به اقتصاد‌های نوظهور اجازه می‌دهد تا تجارت را مستقیماً با ارز‌های خود تسویه کنند و در نتیجه هزینه‌های تراکنش را کاهش داده، ریسک‌های ارزی را به حداقل برسانند و وابستگی ساختاری به دلار را تضعیف کنند. برای هند، مزایا روشن است: خودمختاری پولی بیشتر و نقشی قوی‌تر در شکل‌دهی به معماری مالی جهانی.

درست است که موضع هند در درون بریکس گاهی از سوی منتقدان به صورت مردد، اگر نه دوپهلو، ترسیم شده است. مناقشه جاری در ایران این برداشت را از جهتی تقویت کرده است: دهلی نو بار دیگر خود را در حال حرکت در شبکه پیچید‌های از روابط مییابد و همزمان وابستگی انرژی به ایران را با پیوند‌های اقتصادی با کشور‌های حاشیه خلیج فارس و تعامل گستردهتر با غرب متوازن می‌کند. همه اینها اهمیت پیشنهاد ارز دیجیتال هند را نفی نمیکند. برعکس، آن را جالب‌تر میکند.

در حالی که برخی تحلیلگران بر تقسیمات درون بریکس بر سر جنگ ایران تأکید می‌کنند، به گفته الیور استوئنکل (همکار ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بین‌الملل)، غرب نیز به همان اندازه دچار تفرقه است. ناتو و گروه هفت برای ارائه یک جبهه متحد با مشکل مواجه شده‌اند و شکاف‌هایی را آشکار می‌سازند که به دلایلی اغلب در گفتمان جریان اصلی رسانه‌ها نادیده گرفته می‌شود.

در هر صورت، تصمیم فاجعه‌بار دولت ترامپ برای پیوستن به عملیات اسرائیل علیه ایران، پیامد‌هایی به همراه دارد که بسیار فراتر از خاورمیانه است. این یک محاسبه اشتباه عظیم راهبردی با بازتاب‌های جهانی است که زنجیره‌های تأمین، بازار‌های انرژی و همسویی‌های سیاسی، به ویژه در سراسر جنوب جهانی را تحت تأثیر قرار میدهد. پیامد‌های اقتصادی به شدت توسط کشور‌های در حال توسعه احساس میشود که از قبل با فشار‌های تورمی و نوسانات ارزی دست و پنجه نرم میکنند.

این بخشی از زمینه کلی پشت فشار برای ایجاد سیستم‌های پرداخت جایگزین است. این همچنین پاسخی مستقیم به آسیبپذیری‌های سیستمی است که توسط شوک‌های ژئوپلیتیکی آشکار شدهاند. جای تعجب نیست که بریکس در حال تسریع تلاش‌ها برای ایجاد مکانیسم‌هایی است که در برابر اختلالات خارجی محافظت ایجاد کند. مفهوم یک سیستم تسویه دیجیتال برای ارز‌های محلی که بسیار مورد بحث بوده، در این استراتژی گستردهتر جای میگیرد.

تحلیلگران برزیلی برجسته کردهاند که بریکس پی قصد ندارد یکشبه جایگزین دلار شود، اما در هر صورت جایگزینی عملی برای تسویهحساب‌های بینالمللی فراهم میکند. این تمایز حیاتی است: بریکس که یک بلوک ایدئولوژیک یا ضدغربی نیست، هدف عملگرایانه آن اختلال ناگهانی نیست، بلکه تنوع تدریجی است. بنابراین، با فعال کردن تراکنش‌ها به ارز‌های محلی و ادغام پلتفرم‌های دیجیتال، کشور‌های بریکس میتوانند به تدریج آسیبپذیری خود را در برابر سیستم‌های مبتنی بر دلار کاهش دهند.

منتقدان اغلب این ابتکارات را بیش از حد جاهطلبانه یا از نظر فنی غیرعملی میدانند. با این حال، چنین بدبینی‌هایی به طور فزاینده‌ای قدیمی به نظر می‌رسند. زیرساخت‌های پرداخت دیجیتال به سرعت پیشرفت کرده‌اند و چندین کشور بریکس در حال آزمایش یا پیاده‌سازی ارز‌های دیجیتال بانک مرکزی هستند. قابلیت همکاری پیشنهاد شده توسط هند می‌تواند به عنوان حلقه گمشده عمل کند و آزمایش‌های منفرد را به یک شبکه منسجم تبدیل نماید.

برای تصریح باید گفت، سلطه دلار برای مدت طولانی نه تنها توسط بنیان‌های اقتصادی، بلکه توسط اهرم ژئوپلیتیکی حفظ شده است. رژیم‌های تحریمی، کنترل بر شبکه‌های پرداخت و محوریت نهاد‌های مالی آمریکا این موقعیت را تقویت کرده‌اند. با این حال، همین ابزار‌ها اکنون کشور‌ها را به سمت جستجوی جایگزین‌ها سوق می‌دهند.

مناقشه ایران این پویایی را به وضوح نشان میدهد: با افزایش تنش‌ها و سیاسی شدن کانال‌های مالی، انگیزه برای دور زدن سیستم‌های سنتی افزایش می‌یابد.

‌

می‌توان گفت که تا به امروز، بریکس در تبدیل جاه‌طلبی‌های خود به نتایج عینی نسبتاً محتاط بوده است. اختلافات داخلی، چالش‌های لجستیکی و فشار‌های خارجی همگی نقشی داشته‌اند. اما شرایط کنونی حاکی از یک تغییر است: هم‌گرایی بریکس پِی، یکپارچه‌سازی ارز‌های دیجیتال بانک مرکزی و مکانیسم‌های تسویه دیجیتال، تا حدی نشان‌دهنده تلاشی هماهنگ برای بازآفرینی چشم‌انداز مالی جهانی است.

این به آن معنا نیست که دلارزدایی یک شبه اتفاق میافتد. دلار همچنان عمیقاً در نظم جهانی ما ریشه دوانده است، که به اصطلاح توسط نقدینگی و اینرسی نهادی پشتیبانی می‌شود. با این حال، اعتماد در حال فرسایش است.

واشنگتن با تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی و به کارگیری ابزار‌های اقتصادی به عنوان سلاح، ناخواسته همان تنوع‌بخشی را تشویق کرده است که به دنبال جلوگیری از آن است. به طور خلاصه، ظهور بریکس پی و ابتکارات مرتبط، به طور بالقوه نقطه عطفی را رقم میزند. اینکه آیا این امر به یک سیستم جایگزین کامل یا یک نظم مالی پراکنده‌تر منجر می‌شود، باید دید. در هر صورت، دوران سلطه بی‌چون‌وچرای دلار رو به پایان است، همزمان با لحظه‌ی افول تک‌قطبی آمریکا – طنز ماجرا این‌جاست که ترامپ سهم زیادی در همه اینها دارد

بازنشر گزارش‌ها و مقالات رسانه‌های خارجی از باب اطلاع‌رسانی است و به معنی تایید تمامی محتوای بازنشرشده نیست.

منبع: مشرق