شبکه اجتماعی چگونه باعث افسردگی و پیری در نوجوانان می‌شود؟

به گزارش مجله خبری نگار،سال‌ها هیچ پاسخ روشنی برای این پرسش وجود نداشت. اکنون یک مطالعه جدید از استرالیا پاسخی ارائه کرده که در مقایسه با بسیاری از هشدار‌هایی که تاکنون شنیده‌ایم، محتاطانه‌تر، آرام‌تر، دقیق‌تر است.

مطالعه‌ای ۱۰ ساله درباره نوجوانان

پژوهشگران مؤسسه تحقیقات کودکان مرداک و دانشگاه دیکین، نزدیک به ۱۲۰۰ نوجوان ساکن ملبورن را بیش از ۱۰ سال تحت بررسی قرار دادند.

این نوجوانان از سن هشت یا ۹ سالگی وارد مطالعه «گذار از کودکی به بزرگسالی» شدند و هر سال به مجموعه‌ای از پرسش‌های مشابه پاسخ دادند.

آنها هر سال اعلام می‌کردند چه مدت در شبکه‌های اجتماعی وقت می‌گذرانند و از نظر روحی چه احساسی دارند.

سپس پژوهشگران بررسی کردند آیا استفاده سنگین از شبکه‌های اجتماعی در یک سال، در سال بعد به مشکلات بیشتر سلامت روان منجر می‌شود یا خیر.

به‌تدریج، صفحه‌نمایش‌ها بخش بزرگ‌تری از زندگی روزانه نوجوانان را به خود اختصاص دادند. در سنین ۱۷ و ۱۸ سالگی، حدود نیمی از دختران روزانه بیش از دو ساعت از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کردند. بیشتر پسران نیز در همین وضعیت قرار داشتند.

ارتباط شبکه‌های اجتماعی با افسردگی نوجوانان

مهم‌ترین یافته این پژوهش به افسردگی مربوط می‌شد.

نوجوانانی که روزانه بیش از دو ساعت در شبکه‌های اجتماعی حضور داشتند، نسبت به افرادی که کمتر از یک ساعت از این پلتفرم‌ها استفاده می‌کردند، احتمال بیشتری داشت که یک سال بعد احساس غم، ناامیدی یا افت روحی را تجربه کنند.

با این حال، شدت این اثر چندان زیاد نبود. از هر ۱۰۰ نوجوانی که استفاده سنگین داشتند، حدود پنج نفر بیشتر از کاربران کم‌مصرف دچار احساس شدید ناراحتی می‌شدند.

شاخص رفاه روانی نیز افت خفیفی را نشان داد. در مقابل، اضطراب و رفتار‌های خودآسیب‌رسان تغییر محسوسی نداشتند.

اما میانگین‌ها یک نکته مهم را پنهان کرده بودند. زمانی که پژوهشگران داده‌های دختران و پسران را جداگانه بررسی کردند، مشخص شد میزان خطر در دختران تقریباً دو برابر است.

دخترانی که بیش از دو ساعت در روز آنلاین بودند، به‌وضوح احساس ناخوشایندتری داشتند. حتی استفاده روزانه یک تا دو ساعت نیز آثار منفی قابل مشاهده‌ای نشان می‌داد. اما در مورد پسران، نتایج تقریباً بدون تغییر باقی ماند.

تأثیر شبکه‌های اجتماعی در اوایل نوجوانی

سن نوجوانان حتی از مدت‌زمان استفاده نیز اهمیت بیشتری داشت.

شدیدترین آثار در دختران ۱۲ و ۱۳ ساله مشاهده شد؛ درست در آغاز دوره نوجوانی.

در این گروه، استفاده سنگین از شبکه‌های اجتماعی با افزایش حدود ۱۲ مورد اضافی احساس ناراحتی یا نارضایتی در میان هر ۱۰۰ دختر همراه بود.

دختران بزرگ‌تر تقریباً با نیمی از این خطر مواجه بودند. حتی استفاده متوسط نیز بر رفاه روانی دختران کم‌سن‌تر اثر منفی داشت.

اوایل نوجوانی؛ دوره‌ای حساس

دکتر ناندی ویجایاکومار از مؤسسه تحقیقات کودکان مرداک و دانشگاه دیکین گفت:

«اوایل نوجوانی دوره‌ای برجسته است که در آن، سطوح بالاتر استفاده از شبکه‌های اجتماعی با افزایش خطر مشکلات سلامت روان در یک سال بعد ارتباط دارد.»

چرا نوجوانان کم‌سن آسیب‌پذیرتر هستند؟

در این سنین، چند عامل به‌طور هم‌زمان رخ می‌دهد. دختران معمولاً یک تا دو سال زودتر از پسران وارد بلوغ می‌شوند و بخش‌هایی از مغز که مسئول مدیریت احساسات شدید هستند، همچنان در حال رشدند.

همه این اتفاقات درست زمانی رخ می‌دهد که آنها نخستین حساب‌های کاربری خود را ایجاد می‌کنند و با مقایسه‌های اجتماعی، تعارض‌ها، محتوای نامهربان یا آزاردهنده مواجه می‌شوند.

در همین دوره، دختران نسبت به پسران گزارش‌های بیشتری از افسردگی و اضطراب ارائه می‌کنند؛ الگویی که دهه‌هاست مشاهده شده است.

مطالعه‌ای در بریتانیا نیز به نتایج مشابهی رسید. دختران ۱۱ تا ۱۳ ساله‌ای که بیشتر از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کردند، یک سال بعد رضایت کمتری از زندگی داشتند، در حالی که در نوجوانان بزرگ‌تر چنین تغییری مشاهده نشد.

بهترین زمان برای مداخله چه زمانی است؟

ممکن است افزایش پنج مورد در هر ۱۰۰ نفر ناچیز به نظر برسد. اما زمانی که این رقم را در میان میلیون‌ها نوجوان در نظر بگیریم، حتی خطرات کوچک نیز تعداد زیادی از جوانان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

پژوهشگران به‌جای استفاده از امتیاز‌های انتزاعی، موارد واقعی را محاسبه کردند. این موضوع باعث می‌شود نتایج برای سیاست‌گذاران کاربردی‌تر باشد، زیرا می‌توانند تخمین بزنند یک قانون جدید واقعاً به چه تعداد نوجوان کمک خواهد کرد.

دکتر ویجایاکومار گفت:

«اگرچه افزایش خطر در مطالعه ما اندک بود، اما حتی اثرات کوچک نیز زمانی که تعداد زیادی از جوانان در معرض آن قرار می‌گیرند، می‌توانند پیامد‌های مهمی برای سلامت عمومی داشته باشند.»

او افزود:

«به همین دلیل، اوایل نوجوانی ممکن است مهم‌ترین زمان برای مداخله باشد.»

شبکه‌های اجتماعی کاملاً بی‌ضرر نیستند

نتایج این پژوهش در بحبوحه بحث‌های گسترده درباره قوانین مرتبط با شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است. استرالیا اخیراً نخستین قانون جهان برای محدود کردن استفاده نوجوانان کم‌سن از شبکه‌های اجتماعی را تصویب کرده و یافته‌های این مطالعه ارتباط مستقیمی با این تصمیم دارند.

پروفسور سوزان سایر از مؤسسه تحقیقات کودکان مرداک گفت:

«نگرانی‌ها درباره تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان نوجوانان، بحث‌های اجتماعی و سیاسی گسترده‌ای را در جهان ایجاد کرده و محرک تصویب نخستین قانون شبکه‌های اجتماعی استرالیا بوده است.»

او افزود:

«با وجود همه این مباحث، شواهد مستحکم درباره تأثیرات جمعیتی همچنان محدود بوده‌اند و همین موضوع یافته‌های ما را به‌ویژه مهم می‌کند.»

بسیاری از نوجوانان معتقدند شبکه‌های اجتماعی به آنها کمک می‌کند احساس ارتباط بیشتری داشته باشند و خود را بهتر بیان کنند. این مطالعه نیز این جنبه مثبت را نادیده نگرفته است.

پروفسور سایر گفت:

«نتایج ما نشان نمی‌دهد شبکه‌های اجتماعی برای همه افراد مضر هستند، اما نمی‌توان گفت کاملاً بدون آسیب‌اند.»

«این یافته‌ها ضرورت تعیین محدودیت‌های متناسب با سن، اجرای برنامه‌های آموزشی و سواد رسانه‌ای بهتر، ارائه راهنمایی شفاف‌تر به والدین را تقویت می‌کنند.»

آنچه هنوز نمی‌دانیم

نوجوانان معمولاً مدت‌زمان استفاده خود از صفحه‌نمایش را کمتر از واقعیت تخمین می‌زنند. همچنین داده‌های این مطالعه از سال ۲۰۱۴ آغاز شده‌اند؛ پیش از آن‌که برخی از اپلیکیشن‌های امروزی شیوه استفاده کاربران را تغییر دهند.

علاوه بر این، پژوهش فقط تعداد ساعات استفاده را اندازه‌گیری کرده و به نوع فعالیت آنلاین نوجوانان نپرداخته است؛ بنابراین مشخص نیست تماشای محتوای دیگران با انتشار محتوا یا گفت‌و‌گو تفاوتی در پیامد‌ها ایجاد می‌کند یا خیر.

همچنین همه کاربران با استفاده بیش از دو ساعت در یک گروه قرار گرفته‌اند که ممکن است تفاوت‌های میان پرمصرف‌ترین کاربران را پنهان کرده باشد.

چگونه استفاده از شبکه‌های اجتماعی را بهبود دهیم؟

در مجموع، پیام این پژوهش ما را از وحشت و نگرانی افراطی دور کرده، به سمت مراقبت آگاهانه هدایت می‌کند.

به گفته نویسندگان، بیشترین دستاورد‌ها احتمالاً از محافظت بهتر از نوجوانان کم‌سن، به‌ویژه دختران، در این دوره کوتاه، اما حساس رشد حاصل خواهد شد.

این رویکرد می‌تواند شامل تعیین محدودیت‌های منطقی زمانی، آموزش بهتر درباره زندگی آنلاین، حمایت بیشتر از والدین باشد؛ نه اجرای یک قانون یکسان برای همه.

شواهد موجود اگرچه محدود هستند، اما نقطه شروع روشنی را نشان می‌دهند.

نتایج این مطالعه در نشریه Medical Journal of Australia منتشر شده است.

نتیجه‌گیری

این پژوهش نشان می‌دهد خطرات سلامت روان ناشی از شبکه‌های اجتماعی واقعی، اما محدود هستند. دختران، به‌ویژه در اوایل نوجوانی، بیش از دیگران در معرض این آثار قرار دارند. اتخاذ رویکردی متعادل، آموزش مناسب، همراهی والدین می‌تواند به کاهش این خطرات کمک کند. 

منبع: فوت وفن