آیا مدل «نوردیک» می‌تواند ناتو را نجات دهد؟

به گزارش مجله خبری نگار، مجله فارن افرز در گزارشی نوشت: در ماه اوت، به درخواست فنلاند، دولت سوئد جنگنده‌ها و یک ناو جنگی را برای کمک به گشت‌زنی در حریم هوایی شرق فنلاند و خلیج فنلاند در برابر ورود‌های هوایی روسیه و پهپاد‌هایی که از عملیات اوکراین منحرف می‌شوند، مستقر کرد. نکته مهم این بود که دارایی‌های سوئدی تحت فرماندهی فنلاند و مطابق قواعد درگیری فنلاند عمل می‌کردند. این اقدام تازه‌ترین نمونه از جهش کیفی فنلاند و سوئد به عنوان دو عضو جدید ناتو در هماهنگی دفاعی بود.

کشور‌های حوزه نوردیک (دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد و همچنین قلمرو‌های خودمختار الند، گرینلند، سوالبار و فاروئه) در چهار سال گذشته همکاری منطقه‌ای خود را به‌طور چشمگیری گسترش داده‌اند. در این میان دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد اکنون یک راهبرد دفاعی بلندمدت، یک منطقه ترانزیت فرامرزی، رزمایش‌های مشترک مکرر و سطحی بی‌سابقه از یکپارچگی فرماندهی دارند. در عمل، این دولت‌ها در حال شکل‌دادن به خوشه منطقه‌ای بازدارندگی خودشان هستند: گروهی هم‌فکر از دولت‌ها که همکاری نظامی را تعمیق می‌بخشند تا بازدارندگی را تقویت کنند و در صورت نیاز، از دفاع جمعی گسترده‌تر ناتو نیز پشتیبانی کنند.

مدل نوردیک نمونه‌ای از راه‌حل‌های انطباقی را نشان می‌دهد که ممکن است ناتو را در دوران بی‌ثباتی حفظ کند. اشتهای مسکو برای ریسک در حال افزایش است. هم‌زمان، دولت ترامپ متحدان اروپایی را تحت فشار می‌گذارد تا مسئولیت اصلی دفاع از قاره را بر عهده بگیرند؛ بنابراین اروپایی‌ها باید با این وضعیت کنار بیایند.

برای تقویت بازدارندگی و توان نظامی، کشور‌های عضو در امتداد خط مقدم گسترده ناتو به‌ویژه در مناطق بالتیک و دریای سیاه باید گروه‌های منطقه‌ای خود و شبکه‌ای قوی از مشارکت‌های دوجانبه و «چندجانبه کوچک» با همسایگان خود ایجاد کنند. منطقه‌گرایی همچنان موضوعی نامحبوب در میان بیشتر رهبران سیاسی اتحاد است؛ ناتو پس از همه، اتحادی دفاعی-جمعی است که بر امنیت تفکیک‌ناپذیر بنا شده است. اما تلاش‌های منطقه‌ای در سطح نظامی هم ناتو را کارآمدتر می‌کند و هم چشم‌انداز آمریکا برای ناتویی اروپایی‌تر را پیش می‌برد.

گروه‌های بازدارندگی به سبک نوردیک، ساختار‌هایی برد ـ برد هستند. با این حال، واشنگتن با رویکرد بی‌ثبات و گاه تهاجمی خود نسبت به گرینلند و شمال آتلانتیک، خطر تضعیف همان متحدانی را ایجاد کرده است که دقیقا همان چیزی را تحویل می‌دهند که آمریکا می‌خواهد. ایالات متحده باید از توافق گرینلند که اخیرا امضا شد، به‌عنوان نقطه بازنشانی استفاده کند تا تلاش‌های دفاعی نوردیک را بپذیرد و برای دیگر متحدان نیز انگیزه ایجاد کند که از این الگو پیروی کنند.

پس از حملات روسیه به اوکراین در ۲۰۱۴ بود که برخی کشور‌های نوردیک شروع کردند به همکاری به‌عنوان یک ضرورت امنیتی. فنلاند و سوئد مشارکت نظامی بی‌حدومرز را آغاز کردند که برنامه‌ریزی مشترک زمان جنگ را نیز در بر می‌گرفت و نروژ، با وجود پایبندی به رویکرد «ناتو اول»، به‌تدریج همکاری عملیاتی با دو همسایه غیرعضو ناتو در شرایط بحرانی را پذیرفت. اکنون تقسیم کاری در حال شکل‌گیری است؛ فنلاند عملیات زمینی منطقه را فرماندهی می‌کند، نروژ میزبان ستاد منطقه‌ای عملیات هوایی است و سوئد در حال تبدیل‌شدن به قطب لجستیک و منطقه ترانزیت برای عملیات نظامی مشترک در شمال اروپاست. دانمارک نیز میزبان ستاد منطقه‌ای عملیات ویژه است. گروه بازدارندگی نوردیک در چارچوب دفاع جمعی ناتو نیز به‌خوبی عمل می‌کند. متحدان بزرگ‌تر ناتو از جمله فرانسه، آلمان، انگلیس و ایالات متحده به‌طور معمول در فضای نوردیک در کنار شرکای منطقه‌ای عملیات و رزمایش انجام می‌دهند و شکاف‌های توانایی در حوزه‌هایی مانند اطلاعات، شناسایی و نظارت را پر می‌کنند. نتیجه، افزایش توان نظامی در «منطقه عملیات مشترک شمال‌غرب» ناتو است که شمال آتلانتیک و مسیر‌های دریایی حیاتی، زیرساخت‌های حیاتی زیردریایی و مناطق قطبی و نوردیک مجاور نقاط اصلی استراتژیک روسیه را در بر می‌گیرد.

این گروه‌های بازدارندگی به‌خوبی می‌توانند آینده وضعیت خط مقدم ناتو باشند. علاوه بر منطقه عملیات مشترک شمال‌غرب، ناتو دو برنامه منطقه‌ای دیگر نیز دارد؛ «مرکز» که کشور‌های بالتیک و اروپای مرکزی را پوشش می‌دهد و «جنوب‌شرق» که ترکیه و بالکان را در بر می‌گیرد و هرکدام منطقه عملیات و شبکه مرکز فرماندهی خود را دارند. دولت‌های این دو منطقه باید از الگوی نوردیک پیروی کنند و ابتکار تقویت پیوند‌های چندجانبه کوچک خود را در چارچوب ناتو به دست بگیرند.

اما بالتیک از یک لایه چندجانبه کوچک جامع‌تر شبیه «همکاری دفاعی نوردیک» سود خواهد برد. در عمل، این رویه می‌تواند به معنای هماهنگ‌سازی برنامه‌های دفاعی ملی، انجام رزمایش‌های مشترک و اشتراک ذخایر موشکی برای سامانه‌های پدافند هوایی باشد. همچنین می‌تواند ادغام پرتابگر‌های هیمارس برای توان آتش مشترک، یکپارچه‌سازی بهتر مشارکت‌های ملی در خط دفاعی بالتیک و بهره‌برداری مشترک از شناور‌های بدون سرنشین برای نظارت بر دریا و زیرساخت‌های زیرآبی را در بر بگیرد. هدف این است که سه ارتش بتوانند تا حد امکان یکپارچه با هم بجنگند و قدرت ترکیبی‌ای بیش از مجموع اجزای خود ایجاد کنند. چنین قالبی، اگر محقق شود، باید لهستان را نیز در بر بگیرد؛ قدرت نظامی نوظهور اروپایی که در حال حاضر نقش محدودی در دفاع بالتیک دارد. گرچه ورشو مشارکت دفاعی نسبتا قوی با لیتوانی دارد که شامل رزمایش‌های مشترک و کارگروه‌ها می‌شود، دو همسایه پیش از این نتوانسته‌اند یک منطقه تمرین مشترک در شکاف سوواوکی شامل کریدور استراتژیک کلیدی و خط تامین آسیب‌پذیر که کشور‌های بالتیک را به اروپای قاره‌ای متصل می‌کند، ایجاد کنند.

امیدبخش‌ترین حوزه برای گسترش همکاری چندجانبه کوچک، حوزه دریایی است. در ژوئیه ۲۰۲۴، بلغارستان، رومانی و ترکیه یک عملیات مشترک مین‌زدایی را آغاز کردند که به ایجاد یک ماموریت مشترک برای حفاظت از زیرساخت‌های انرژی، شبکه‌های مخابراتی و خطوط لوله زیردریایی تحت مالکیت و بهره‌برداری این سه متحد انجامید. این نیروی دریایی نوپا می‌تواند بیشتر توسعه یابد تا اقدامات جاه‌طلبانه‌تر در دریای سیاه را پوشش دهد، از نظارت دریایی تا حفاظت از تمامیت ارضی، همان‌گونه که نیروی ویژه دریایی فنلاند-سوئد در دریای بالتیک عمل می‌کند.

نیروی هوایی نیز حوزه‌ای بالقوه پربار برای همکاری به سبک نوردیک است، به‌ویژه وقتی ارتش‌های منطقه توانایی‌های خود را افزایش می‌دهند. بلغارستان منتظر اف-۱۶ است، رومانی در آستانه دریافت اف-۳۵ است و ترکیه که هم‌اکنون قدرت هوایی توانمندی است، به دنبال بازگشت به برنامه اف-۳۵ است. در اواخر دهه ۲۰۰۰، نیرو‌های هوایی نوردیک آموزش هفتگی فرامرزی را آغاز کردند که راه را برای همکاری امروز هموار کرد. رزمایش‌های ادامه‌دار میان متحدان دریای سیاه گام اول منطقی برای تقویت قابلیت هم‌کاری خواهد بود.

این دلایل نشان می‌دهد که واشنگتن باید کشور‌های نوردیک را متحدانی نمونه بداند و پیشرفت‌های آنها در همکاری منطقه‌ای را تایید کند. با این حال، رویکرد دولت ترامپ به منطقه در بهترین حالت ناهمگون بوده است. از یکسو، مقامات آمریکایی تلاش‌های نوردیک برای تقویت هزینه‌های نظامی را ستوده‌اند به طوری‌که دانمارک، فنلاند، نروژ و سوئد همه بالای سه درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف هزینه‌های نظامی کرده‌اند یا در مسیر رسیدن به آن تا سال ۲۰۲۹ قرار دارند و متعهد به هدف پنج درصد تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۵ شده‌اند. از سوی دیگر، دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا بار‌ها درباره تصاحب گرینلند خیال‌پردازی کرده است؛ سناریویی کابوس‌وار برای کشور‌های حوزه نوردیک که همبستگی متقابل‌شان را در برابر روابطشان با ایالات متحده قرار می‌دهد.

توافق گرینلند که واشنگتن، کپنهاگ و نوک (مرکز گرینلند) در سپتامبر امضا کردند باید دولت ترامپ را تشویق کند نقش بزرگتر و سازنده‌تری در امنیت منطقه شمالگان ایفا کند. تاکنون واشنگتن هزینه نظامی را کلید اصلی توانمندساز ناتو ۳.۰ تلقی کرده است، اما یک اتحاد به رهبری اروپا به متحدانی نیاز دارد که بتوانند توانایی‌های رو به رشد خود را تا حد امکان کارآمد و یکپارچه به کار گیرند. اگر ایالات متحده شبکه چندجانبه کوچک به سبک نوردیک را در دیگر بخش‌های حیاتی تشویق و پشتیبانی کند، ناتو ۳.۰ را توانمندتر، کارآمدتر و مسلط‌تر خواهد کرد.