خاطره‌ای خواندنی از کارگردان معروف درمورد تجربه شخصی اش از موشک باران

به گزارش مجله خبری نگار، این اظهارات کامران ملکی در برنامه «روایت جنگ در دل جنگ» است که شنبه دوم خرداد در آستانه سالروز آزادسازی خرمشهر با نمایش و نشست نقد بررسی مستند «پل آزادی» ساخته زنده‌یاد مهدی مدنی در سالن سیف‌الله داد سازمان سینمایی برگزار شد.

کامران ملکی که اجرای برنامه را بر عهده داشت در ابتدا گفت: همکاران سازمان سینمایی با همکاری فیلمخانه ملی ایران و دفتر امور ایثارگران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، «روایت جنگ در دل جنگ» را مدنظر قرار داده‌اند که عنوان پسندیده‌ای در این روز‌ها است. با تماشای فیلم «پل آزادی» فراز‌هایی از کتاب انسان و ایمان به خاطرم آمد که در خصوص موضوع علم و ایمان در آن صحبت شده است.

وی با بیان اینکه «پل آزادی» ترکیبی از تخصص و ایمان است، ادامه داد: در دورانی که کشور مورد هجوم قرار گرفته بود و خرمشهر زیر حملات دشمن قرار داشت هر فردی تلاش می‌کرد تا کاری را صورت دهد.

وی افزود: زمانی ابراهیم حاتمی‌کیا نقل می‌کرد که به هنگام اولین موشک باران بعثی‌ها، حوالی خیابان آزادی در میدان انقلاب، جوانی که چهره او به رزمنده‌ها شباهت نداشت، مشغول جمع کردن شیشه‌ای شکسته از خیابان بود چراکه عقیده داشت این شیشه‌ها باعث پنچر شدن لاستیک آمبولانس‌ها خواهد شد. در واقع در این شرایط هر فردی تلاش می‌کند تا برای کمک به هم‌وطن و کشور کاری انجام دهد.

ملکی بیان کرد: در این شرایط فیلم‌سازان چهره‌های شاخصی بودند؛ افرادی که داوطلبانه در مناطق جنگ حاضر شدند و حماسه آفریدند. زنده یاد مهدی مدنی کارگردان مستند «پل آزادی»، سال‌ها در خارج از کشور زندگی می‌کرد و به هنگام این رخداد وارد کشور شد و به جبهه جنگ رفت. «پل آزادی» فیلمی است که باید حتما دیده شود و بحث‌های بسیاری می‌تواند حول آن شکل بگیرد.

وی خاطرنشان کرد: محمد داودی سینماگری بسیار شناخته شده است و در زمان جنگ، به صورت داوطلبانه در مناطق جنگی حاضر شد و طی آن مقطع آثار ارزشمندی را مقابل دوربین برده است. کار‌های شاخص داودی در سینما از او شمایلی اسطوره‌ای ساخته است. به نظر می‌رسد در دوران جنگ تحمیلی اول گروه سازنده «پل آزادی» بدون هیچ ترس و واهمه‌ای فعالیت خود را صورت داده‌اند.

نقش ویژه شهید خرازی در ستاد تبلیغات جنگ

در ادامه این نشست محمد داودی فیلمبردار این مستند ضمن گرامی‌داشت یاد و خاطره شهدای کشور و یاد کردن از شهید علی لاریجانی و شهید کمال خرازی، گفت: اگر حمایت‌های علی لاریجانی نبود، شهید آوینی نمی‌توانست مجموعه مستند «روایت فتح» را تا این اندازه گسترش دهد. شهید کمال خرازی نیز به عنوان مسئول ستاد تبلیغات جنگ، اهمیت بسیار زیادی در دوران دفاع مقدس داشت و متاسفانه کم‌تر به این موضوع توجه شده است. او تنها در شمایل یک مدیر ستادی ظاهر نشد و در بسیاری از اتفاق‌های دوران دفاع مقدس نقشی ویژه را ایفا کرد.

وی با بیان اینکه در دوران جنگ گرایش‌های شخصی باعث شد تا فیلم‌سازان در این دوران فعالیت‌هایی را صورت دهند، بیان داشت: در چهار سال اخیر تحقیق‌هایی را درباره خرمشهر از دوران اشغال تا آزادی انجام داده‌ام و مطابق آن، بسیاری از ارتشی‌ها عقیده دارند که با توجه به آرایش نیرو‌های بعثی، وقوع جنگ را پیش‌بینی کرده بودند و این موضوع در مناطقی مانند شلمچه باعث شد تا گزارش‌هایی توسط افراد نظامی در این خصوص نوشته شود. با این وجود در حوزه فرهنگ و رسانه نوعی غافلگیری اتفاق افتاد و گویا کسی نمی‌دانست باید چه کاری را صورت دهد. آن زمان پیام رهبر شهید باعث ایجاد پویشی شد و ما برای ضبط این پیام به خدمت ایشان رسیدم و با پخش آن پیام، کمی فضای کشور آرام شد.

مردم تشنه دیدن وقایع جنگ بودند

داودی با بیان اینکه در آن زمان مدیران کشور مسئولیت‌های سنگینی برعهده داشتند، ادامه داد: قرار بر این شد تا فیلمسازانی که توانایی حضور در جبهه را دارند، عازم منطقه شوند. در آن زمان شهید آوینی، مرحوم مهرزاد مینویی و آقایان بهروز افخمی، محمدحسین حقیقی، احمد مرادپور وارد مرکز آبادان شده بودند و هم‌زمان، من نیز وارد مرکز رادیویی اهواز شدم. در آن مقطع مردم تشنه دیدن وقایع جاری در جبهه‌های جنگ بودند. از سویی دیگر، نظام ارتش بعثی دارای تشکیلات فیلمبرداری بودند و مانور رسانه‌ای گسترده‌ای را صورت دادند.

فیلمبردار «پل آزادی» افزود: پیش از اشغال خرمشهر، تصور بر این بود که بعثی‌ها قصد اشغال اهواز را دارند و به همین دلیل شهید چمران و رهبر شهید در این شهر مستقر شدند. در آن مقطع مردم دارای حس ناباوری نسبت به فضای رسانه‌ای کشور بودند چراکه عراقی‌ها جنگ روانی گسترده‌ای را برنامه‌ریزی کرده بودند.

داودی با اشاره به اهمیت فعالیت رسانه‌ای در دوران جنگ تحمیلی اول خاطرنشان کرد: تنها درعرض حدود دو هفته مرکز رادیویی اهواز به یک مرکز تلویزیونی تبدیل شد، اما با این وجود امکان تولید و پخش برای آن فراهم نبود به همین دلیل خارج از قواعد مرسوم تلاش می‌کردیم برای ضبط گزارش‌های خبری، راش‌های بیشتری را گردآوری کنیم. فیلم‌هایی که در تهران ظاهر شده و برای پخش قسمت‌هایی از آن تصمیم گرفته می‌شد.

وی ادامه داد: در دو روز حدود هشتاد دقیقه از درگیری‌های مربوط به مقاومت در خرمشهر را تصویربرداری کردیم که گروه‌های بسیاری در آن تصاویر حضور دارند. از هشتاد دقیقه‌ای که تصویر کردیم تنها سه دقیقه پخش شد و به دلیل فیلمبرداری به شیوه یونیورسال، مابقی از بین رفت و زمانی که متوجه این موضوع شدیم به تهران بازگشتیم، اما پاسخ این بود که این پروتکل تعریف شده توسط سازمان است.

داودی در ادامه با اشاره به اهمیت حضور زنده یاد اکبر عالمی در صدا و سیمای دوران جنگ گفت: در سال اول جنگ محوریت اصلی فعالیت رسانه‌ای بر عهده صدا و سیما بود. در آن مقطع اکبر عالمی به دلیل از دست رفتن آن فیلم ۸۰ دقیقه‌ای بسیار ناراحت بود و چیزی باقی نمانده بود که اشک بریزد. عالمی فردی موثر در آن زمان به شمار می‌رفت و توانست این مشکل را حل کند. این اتفاق باعث شد تا از ماه دوم جنگ تمام همکاران بخش خبر به جای فناوری ریورسال با نگاتیو فعالیت کند. از آن پس همه نگاتیو‌ها آرشیو شدند و هم‌اکنون در سازمان صدا و سیما وجود دارد.

اعتقاد زنده یاد مدنی به مشاهده‌گری در جنگ

وی یادآور شد: برای عملیات بیت‌المقدس بیش از ۳۰ گروه فیلمبرداری وارد شهر شدند. هنگام ساخت مستند‌های جنگی، کارگردان نقش مهمی در هنگام فیلمبرداری نمی‌توانست برعهده داشته باشد و مهدی مدنی عقیده داشت که من در آن زمان بیش از هر چیز مشاهده‌گر بودم. از مرحله دوم و سوم تا پیش از آزادی خرمشهر، تنها گروه ما و تعدادی از بچه‌های اهواز مشغول کار بودند. زمانی که به حماسه خرمشهر نزدیک شدیم، تعدادی گروه نیز از تهران به ما اضافه شدند و زمانی که هنوز فرآیند مربوط به ساخت کاملا به پایان نرسیده بود، این اثر به صورت راش از تلویزیون پخش شد.

داودی در خصوص چگونگی شکل‌گیری مستند «پل آزادی» گفت: مهدی مدنی با تماشای همان اثر در خصوص خرمشهر، تصمیم گرفت تا پل آزادی را کارگردانی کند.

پل آزادی؛ حاصل تلاش جمعی فیلمبرداران و فیلمسازان جنگ

در ادامه این نشست، محمد حسین حقیقی مدیر واحد جنگ تلویزیون در دوران دفاع مقدس و تهیه‌کننده «پل آزادی» در ارتباطی تلفنی گفت: این فیلم از جمله آثاری است که در مجموعه «جنگ جنگ تا پیروزی» که شامل ۱۳ مجموعه مستند بود شکل گرفت و ساخته شد. در آن زمان برای هر عملیات از واحد‌های مختلف نیرو‌هایی دعوت می‌شد. پس از عملیات طریق القدس با هماهنگی نیرو‌های نظامی مستقر در اهواز تصمیم گرفتیم تا گروه‌هایی سازمان‌دهی شوند و فعالیت‌هایی صورت گیرد. در آن زمان دوستان واحد‌های مختلف سازمان با توجه به هماهنگی با نیرو‌های نظامی در قرارگاه‌های عملیاتی حضور پیدا می‌کردند و در نقاط مشخصی کار خود را به انجام می‌رساندند.

حقیقی ادامه داد: همکارانی که همکاری داشتند، می‌توانستند با استفاده از پوزتیو‌های این مجموعه فیلم‌های خود را آماده کنند و شهید آوینی نیز از جمله همان فیلمسازان بود. زمانی که عملیات آزادی خرمشهر برنامه ریزی شده بود، سید محمد بهشتی مسئولیت گروه‌ها را برعهده داشتند. پس از این عملیات و زمانی که تمام فیلم‌ها جمع‌آوری شد این مجموعه تحویل زنده یاد مهدی مدنی شد که خود نیز در منطقه حضور داشتند.

وی ادامه داد: «پل آزادی» محصول تلاش او بود که توانست با استفاده از حاصل کار فیلمبردارانی نظیر فرهاد صبا و محمد داودی این مستند را آماده کند.

علاقه رهبر شهید به مستند پل آزادی

تهیه‌کننده «پل آزادی» با اشاره به اکران این مستند، خاطرنشان کرد: در اولین سالگرد آزادسازی خرمشهر، نسخه ۳۵میلیمتری این مستند رونمایی شد؛ اثری که محصول تلاش فیلم‌برداران بسیاری است. پس از این اتفاق، رهبر شهید ما را به نهاد ریاست جمهوری دعوت کردند. ایشان علاقه بسیاری به تماشای این فیلم داشتند. رهبر شهید در دوران‌های مربوط به ریاست جمهوری و رهبری خود همواره جلساتی منظم را برای تماشای فیلم برگزار می‌کردند.

حقیقی در پایان گفت: «پل آزادی» محصول تلاش جمع زیادی از دوستان مخصوصا آقای بهشتی به عنوان مسئول قرارگاه، زنده یاد مهدی مدنی به عنوان کارگردان و محمد داودی و فرهاد صبا به عنوان فیلمبردار است. اثری که یکی از بهترین فیلم‌های تاریخ مستند سینمای ایران است؛ اما متاسفانه آنطور که شایسته است از مهدی مدنی (کارگردان اثر) تقدیر نشد. ذکر این نکته نیز ضروری است که بچه‌های واحد جنگ تلویزیون در آن زمان بسیار خالصانه فعالیت می‌کردند و حتی بسیاری از اوقات به خانه نمی‌رفتند و به هنگام مجروحیت نیز سراغی از بیمارستان نمی‌گرفتند.

سپس کامران ملکی عضو شورای مرکزی انجمن منتقدان سینما گفت: در زمان جنگ تحمیلی اول، روایت‌های سینماگران هم‌پای روایتگری نظامیان از آن دوران محسوب می‌شود و نشان می‌دهد که آنها به صورت سنجیده در تمامی ابعاد جنگ حضور داشتند. «پل آزادی» به گونه‌ای است که گویی نوعی روایتگری داستانی را می‌توان از خلال آن ردیابی کرد.

در ادامه داودی در خصوص اهمیت پرداختن به موضوع خرمشهر اظهار کرد: موضوع آزادسازی خرمشهر بسیار مسئله مهمی است و در سال‌های اخیر و هنگام تحقیق در رابطه با این دوران به موارد شگفت انگیز بسیاری برخورد کرده‌ام که از جمله ناگفته‌های زمان دفاع مقدس محسوب می‌شوند.

داودی در بخش پایانی صحبت‌های خود عنوان کرد: راش‌های به جا مانده از دوران دفاع مقدس دارای اهمیت بسیار زیادی هستند. در زمانه حاضر حتی با گوشی‌های همراه می‌توان تصویر‌هایی را ضبط کرد، اما در زمان دفاع مقدس شرایط به گونه‌ای دیگر بوده است و تلاش‌های مرحوم اکبر عالمی باعث شد تا امروز راش‌های بسیاری از آن زمان در آرشیو تلویزیون موجود باشند. امیدوارم شرایطی فراهم شود تا از این تصاویر به صورت بهینه استفاده شود.

این فیلمبردار پیشکسوت با اشاره به اهمیت ارتباط میان فیلم‌سازان نسل‌های گذشته و جدید در قالب ایجاد قرارگاه فرهنگی خاطرنشان کرد: امیدوارم فضایی ایجاد شود تا فیلم‌سازان نسل‌های گذشته و جدید در کنار یکدیگر جمع شده و نوعی تبادل تجربه صورت گیرد. در واقع ایجاد یک قرارگاه فرهنگی که در آن افرادی از نسل‌های مختلف حضور داشته باشند، علاوه بر به تصویر کشیدن موضوع‌هایی همچون قدرت مدیریت در جنگ، می‌تواند باعث ایجاد هم‌اندیشی میان فیلم‌سازان شده و کار‌های مربوط به ساخت فیلم‌های مستند به صورتی علمی‌تر پیگیری شود.

روایت جنگ در دل جنگ هم‌اکنون در حال تحقق است

در پایان این نشست رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی در سخنانی ضمن تقدیر از خدمات محمد داودی گفت: وجود افرادی همچون ایشان برای کشور سرمایه ملی محسوب می‌شود. آقای داودی تجربه یگانه و ویژه‌ای را به همراه دارند که حیف است نسل‌های مختلف نتوانند از این تجربه استفاده کنند.

وی افزود: میان وقایع مربوط به جنگ ۱۲ روزه، رمضان و همچنین اتفاقی که در خرمشهر رخ داد، وجوه اشتراک و البته افتراق وجود دارد که در این خصوص نیاز است تا دیدار‌هایی صورت گرفته و امکان‌هایی برای گفت‌و‌گو فراهم شود. به هر ترتیب، باید نسل جوان در جریان این تجربه گران‌بها قرار گیرد.

فریدزاده با بیان اینکه مقاطعی در تاریخ وجود دارد که آذرخش‌وار ملتی تبدیل به ملت می‌شود، بیان داشت: در این میان حسی مشترک پدید آمده و تولد و زایشی صورت می‌گیرد که می‌توان این نقاط عطف را از تاریخ استخراج کرد. در تاریخ معاصر ما قطعا یکی از نقاط عطف، فتح خرمشهر است که به تعبیر رهبر شهید بعثتی اتفاق می‌افتد.

رئیس سازمان سینمایی با بیان اینکه در حال عبور از دالان تاریخ هستیم و روایت جنگ در دل جنگ هم‌اکنون در حال تحقق است، ادامه داد:‌ای‌کاش این تجارب ثبت و ضبط شود و اتفاق‌های رخ داده برای آیندگان باقی بماند. باید از نسل گذشته بیاموزیم و به دلیل وقایعی که پشت سر گذاشته‌اند در محضر آنها زانوی ادب بر زمین بگذاریم. قطعا اگر این اتفاق صورت می‌گرفت در ثبت وقایع اخیر جلوتر بودیم. البته هنوز هم دیر نیست و همچنان در دل روایت قرار داریم. با وجود شما و بزرگانی همچون شما که سایه تان بر سر فرهنگ و هنر این سرزمین مستندام باشد امیدواریم اتفاق‌های خوبی برای مردمان این مرز و بوم رقم بخورد.

در پایان این برنامه با حضوررائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی و علی اکبرعلیزاده، مشاور وزیر و مدیر امور ایثارگران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از محمد داوودی فیلمبردار مستند «پل آزادی» با اهدای لوح تقدیر قدردانی شد.