فارن افرز: پایان صلح ابراهیم

به گزارش مجله خبری نگار، فارن افرز در مقاله‌ای با بیان اینکه کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس و اسرائیل چشم‌انداز‌های متفاوتی برای «خاورمیانه جدید» دارند، نوشت: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که در ۲۸ فوریه آغاز شد، کشور‌های حوزه خلیج فارس را در موقعیتی غیرمنتظره قرار داد. آنها که از ابتدا با این جنگ مخالف بودند و توصیه می‌کردند واشنگتن به جای حمله، با تهران مذاکره کند، چون نتوانستند از حملات تلافی‌جویانه ایران در امان بمانند. تهران صرفا به دلیل میزبانی پایگاه‌های آمریکایی و همکاری نظامی با واشنگتن، همه کشور‌های خلیج فارس را هدف قرار داد و به فرودگاه‌ها، بنادر، تاسیسات نفتی و نمک‌زدایی آنها آسیب زد. عملاً تنگه هرمز بسته شد و صادرات نفتی بحرین، کویت و قطر به طور کامل متوقف گردید. این واقعه اعتبار منطقه به عنوان پناهگاهی امن برای تجارت جهانی را خدشه‌دار کرد.

برای یک دهه، کشور‌های خلیج فارس امنیت خود را بر سه پایه استوار کرده بودند: بی‌طرفی ظاهری در رویارویی با ایران، روابط عمیق دفاعی با آمریکا، و حفظ خط ارتباطی با تهران. اما این سه استراتژی حالا به طور کامل شکست خورده است. آنها همچنین این فرض آمریکا و اسرائیل را رد می‌کنند که می‌توانند در معماری امنیتی مبتنی بر برتری نظامی اسرائیل ادغام شوند.

جنگ نشان داد که آرزو‌های اسرائیل برای سلطه منطقه‌ای، کشور‌های خلیج فارس را مستقیما در معرض خطر حملات ایران قرار می‌دهد. اسرائیل بیش از حد مایل به جنگ پیشگیرانه و نادیده گرفتن منافع همسایگان است و همین امر، مقامات خلیج فارس را مصمم به یافتن راه‌های جایگزین برای حفاظت از خود کرده است.

رویکرد کشور‌های خلیج فارس در این جنگ، به سه دسته تقسیم شد. عمان با وجود حملات به بندر دقم، رویکردی خویشتن‌دارانه در پیش گرفت و به رهبر جدید ایران تبریک گفت. در مقابل، امارات که بیشترین آسیب را دیده، به این نتیجه رسید که تلاش‌های پیشین برای تعامل با تهران بیهوده بوده است. این کشور ورود ایرانیان را ممنوع کرد، آمادگی خود را برای مشارکت در تامین امنیت تنگه هرمز اعلام نمود و بر تعمیق روابط با آمریکا و اسرائیل تاکید کرد. بحرین هم با امارات همسو شد، در حالی که کویت، قطر و عربستان سعودی رویکردی میانی اتخاذ کردند. این واگرایی ریشه در اختلافات دیرینه در درک تهدید و رقابت‌های درون‌منطقه‌ای دارد.

تغییر عمده دیگر، کنار گذاشتن ایده عادی سازی روابط با اسرائیل به عنوان محور اصلی امنیت است. کشور‌های خلیج فارس اسرائیل را دستکم به اندازه ایران تهدید می‌دانند. نسل‌کشی اسرائیل در غزه، جایگاه این رژیم را در افکار عمومی عرب به شدت تنزل داده است. وزیر خارجه عمان پیش از جنگ گفت: «اسرائیل منبع اصلی ناامنی در منطقه است.» بسیاری از شهروندان خلیج فارس، سلطه‌طلبی اسرائیل را ناسازگار با حاکمیت خود می‌دانند و تمایلی به پیوستن به نظم منطقه‌ای تحت رهبری اسرائیل ندارند.

با وجود آسیب‌پذیری، کشور‌های خلیج فارس نمی‌توانند به طور کامل به آمریکا تکیه کنند. آنها واشنگتن را به دلیل رابطه نزدیک با اسرائیل، بی‌توجهی به منافع خلیج فارس، ناتوانی در مهار ایران و سابقه ضعیف در حفاظت از آنها، به عنوان تنها ضامن بلندمدت نمی‌بینند. در نتیجه، آنها شرکای امنیتی خود را متنوع کرده‌اند: سرمایه‌گذاری مشترک با ترکیه در تولید پهپاد، توافق دفاعی با پاکستان، خرید جنگنده از ترکیه، سیستم‌های دفاع موشکی از کره جنوبی، پهپاد از اوکراین و موشک‌های ضد پهپاد از اتکلیس. اروپا هم خود را شریکی قابل اعتماد معرفی کرده است.

در نهایت، کشور‌های خلیج فارس به این نتیجه رسیده‌اند که تکیه بر تضمین‌های خارجی حاکمیت واقعی بر امنیت خود را اعطا نمی‌کند. آنها نیازمند تقویت همکاری‌های دفاعی درون‌منطقه‌ای (به اشتراک گذاری داده‌های راداری، هماهنگی پدافند هوایی و تجمیع فناوری ضد پهپاد) هستند. شورای همکاری خلیج فارس یک فرماندهی نظامی واحد دارد، اما رقابت‌ها مانع ادغام واقعی شده است. شرکت‌های دفاعی داخلی مانند صنایع نظامی عربستان (با هدف بومی‌سازی ۵۰ درصد هزینه‌های نظامی تا ۲۰۳۰) و هلدینگ تکنولوژی پیشرفته و دفاعی در امارات (تولیدکننده مهمات هدایت‌شونده) در حال رشدند، اما هنوز کمبود شدید موشک‌های رهگیر وجود دارد.

آنچه کشور‌های خلیج فارس می‌خواهند، نظم امنیتی است که منافع آنها را جدی بگیرد، نه اینکه تابع جاه‌طلبی‌های اسرائیل باشد. شکاف میان چشم‌انداز نتانیاهو از خاورمیانه جدید و آرزو‌های کشور‌های عربی، بسیار گسترده از آن است که پر شود.