تصمیم‌های مالی در حالت بقا: وقتی مغز به جای ثروت، دنبال امنیت می‌گردد

به گزارش مجله خبری نگار،فاطمه شفیع‌خانی روز جمعه در گفت‌و‌گو با خبرنگاردرباره تاثیر اضطراب و احساس ناامنی بر رفتار‌های اقتصادی افراد، اظهار کرد: زمانی که ذهن انسان در وضعیت اضطراب قرار می‌گیرد، شیوه تصمیم‌گیری او نیز تغییر می‌کند و دیگر مانند شرایط عادی عمل نمی‌کند.

وی افزود: بسیاری از افراد تصور می‌کنند مشکل اصلی در چنین شرایطی فقط کمبود منابع مالی است در حالی که مساله مهم‌تر نحوه ادراک ذهن از محیط پیرامون است، وقتی مغز احساس کند جهان ناامن‌تر شده، واکنش‌های روانی و رفتاری نیز دچار تغییر می‌شود.

شفیع‌خانی تصریح کرد: در شرایط ناامن یا بحرانی، ذهن به طور طبیعی به سمت حالت بقا حرکت می‌کند، در این وضعیت تمرکز اصلی ذهن بر حفظ امنیت و کاهش خطر است نه بر برنامه‌ریزی‌های بلندمدت یا تصمیم‌های سنجیده اقتصادی.

روانشناس اجتماعی ادامه داد: وقتی ذهن در چنین حالتی قرار می‌گیرد، تصمیم‌ها اغلب واکنشی‌تر و تکانه‌ای‌تر می‌شوند، یعنی افراد ممکن است بدون تحلیل کافی یا با تاثیر گرفتن از ترس و نگرانی لحظه‌ای تصمیم بگیرند.

وی افزود: این وضعیت معمولا خود را در ۲ نوع رفتار مالی متفاوت نشان می‌دهد، برخی افراد ممکن است به سمت پس‌انداز افراطی بروند؛ به‌گونه‌ای که حتی از انجام هزینه‌های ضروری نیز اجتناب می‌کنند، زیرا دائم نگران آینده و کمبود منابع هستند، در مقابل، گروهی دیگر ممکن است برای کاهش اضطراب و فشار روانی به خرج‌های هیجانی روی بیاورند که این افراد با خرید‌های ناگهانی یا هزینه‌های غیرضروری تلاش می‌کنند احساس کنترل یا آرامش موقتی پیدا کنند.

شفیع‌خانی تاکید کرد: ذهن مضطرب معمولا میان این دو قطب در نوسان است؛ یعنی فرد ممکن است در مقاطعی به شدت محتاط و در مقاطعی کاملا هیجانی عمل کند و این نوسان‌ها بخشی از واکنش طبیعی مغز در مواجهه با احساس ناامنی است.

این روانشناس اجتماعی با اشاره به شرایط بحرانی مانند جنگ، بحران‌های اقتصادی یا بی‌ثباتی اجتماعی گفت: در چنین موقعیت‌هایی این واکنش‌ها تا حد زیادی طبیعی هستند، زیرا مغز انسان در درجه اول برای حفظ بقا طراحی شده است و به بیان ساده، مغز تلاش می‌کند فرد را زنده نگه دارد، نه لزوما ثروتمند.

وی ادامه داد: با این حال، طبیعی بودن این واکنش‌ها به این معنا نیست که همیشه برای زندگی اقتصادی فرد مفید هستند و اگر افراد نسبت به وضعیت روانی خود آگاه نباشند، ممکن است این سبک تصمیم‌گیری به مرور زمان پیامد‌های منفی ایجاد کند.

شفیع‌خانی گفت: وقتی تصمیم‌های مالی صرفا از ترس یا اضطراب ناشی شوند، احتمال خطا افزایش می‌یابد، برای مثال ممکن است فرد فرصت‌های منطقی را از دست بدهد یا برعکس، درگیر هزینه‌هایی شود که بعد‌ها از آنها پشیمان شود.

به گفته این کارشناس، یکی از مهم‌ترین گام‌ها در چنین شرایطی توجه به مدیریت روان است، بسیاری از افراد تلاش می‌کنند صرفا با تغییر رفتار‌های مالی مشکل را حل کنند در حالی که ریشه بسیاری از این رفتار‌ها در وضعیت روانی آنها قرار دارد.

این روانشناس اجتماعی توضیح داد: وقتی ذهن آرام‌تر باشد، قدرت تحلیل و تصمیم‌گیری نیز افزایش پیدا می‌کند، در واقع تنظیم هیجان‌ها و کاهش اضطراب می‌تواند زمینه را برای انتخاب‌های مالی منطقی‌تر فراهم کند.

شفیع‌خانی توصیه کرد: در شرایط ناامن یا پرتنش، افراد پیش از هر تصمیم اقتصادی لحظه‌ای مکث کنند و از خود بپرسند که منش این تصمیم چیست، پرسیدن یک سوال ساده می‌تواند بسیار راهگشا باشد؛ اینکه این تصمیم از ترس می‌آید یا از آگاهی؟ و همین مکث کوتاه گاهی کمک می‌کند فرد از واکنش‌های هیجانی فاصله بگیرد و با دیدی منطقی‌تر تصمیم بگیرد.

این روانشناس اجتماعی بیان کرد: افزایش آگاهی نسبت به این فرآیند‌های روانی می‌تواند به افراد کمک کند تا حتی در شرایط سخت و پراضطراب نیز تصمیم‌های متعادل‌تری بگیرند و از آسیب‌های احتمالی در حوزه مالی جلوگیری کنند.