منافع پایدار ایران در شانگ‌های چیست؟

به گزارش مجله خبری نگار،در بیستمین سالگرد تاسیس سازمان شانگهای، اعضای رسمی و ناظر این سازمان در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان گردهم آمدند. جمهوری اسلامی ایران که تا کنون به عنوان عضو ناظر در سازمان همکاری شانگ‌های حضور داشت، از روز جمعه ۲۶ شهریور و در بیست ویکمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگ‌های به عضویت کامل این سازمان درآمد. این رخداد تحلیل‌های متفاوتی را به دنبال داشت. در این میان اما؛ مهم‌ترین پرسش پیش روی ناظران منطقه‌ای و اقتصادی این است که مزیت ملموس و پایدار اقتصادی این سازمان برای کشورمان چیست و آیا این سازمان می‌تواند در حوزه مسایل منطقه‌ای و بین المللی یاریگر اقتصاد و سیاست کشورمان باشد. در این خصوص با توجه به عضویت دو قدرت بزرگ اقتصادی جهان یعنی چین و هند این دیدگاه محل تامل است که آیا می‌تواند در دل سازمان شانگ‌های همگرایی اقتصادی را پیش برد. به خصوص اینکه امروز قدرتی مثل چین با آمریکا دچار چالش‌های جدی اقتصادی و سیاسی شده است. در همین خصوص و در گفتگو با دکتر "نوذر شفیعی" استاد روابط بین الملل و سخنگوی اسبق کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، عایدات اقتصادی و سیاسی کشورمان را از عضویت در سازمان شانگ‌های جویا شده ایم.

دلایل عضو دایمی شدن ایران در سازمان شانگ‌های

شفیعی با اشاره به این که چه اتفاق و پیش زمینه‌ای باعث شد تا ایران بعد از ۱۵ سال به عضویت دائمی این سازمان در آید؛ اظهار داشت: دراین خصوص چند دلیل مطرح است که مهم‌ترین آن موضوع زمان مطرح است. ۱۵ سال عضویت ناظر و تقاضا برای تبدیل عضویت به شکل رسمی این پیام را در درون اش داشت که ایران علاقه مندی جدی برای فعالیت در این سازمان دارد. در واقع امر وقتی قدرت‌هایی نظیر چین و روسیه این انگیزه را در ایران دیدند که به دنبال ایفای نقشی فعال و مثبت است ناخواسته به تبدیل کردن عضویت ایران به صورت دائم موافقت نشان دادند.

وی گفت: مساله دوم که مرتبط با همان عنصر زمان است این بود که اگر سازمان شانگ‌های بیش از این از عضویت رسمی ایران سخت گیری می‌کرد؛ این گفتمان در سپهر سیاست ایران شکل می‌گرفت که چه ضرورتی با توجه به عدم استقبال از عضویت وجود دارد که ادامه این موضوع میل و سمت گیری به سوی کشور‌های غربی را در داخل ایران تقویت می‌کرد. امری که باید در نظر داشت دو قدرت بزرگ این سازمان یعنی روسیه و چین به نوعی خواهان آن نیستند و سعی دارند ایران را در کنار و همراه خودشان داشته باشند.

این استاد روابط بین الملل در ادامه سخنان خود بیان کرد: نکته سوم این است که بعضی از بهانه‌هایی که به اعتبار آن سازمان شانگ‌های عضویت رسمی ایران را نمی‌پذیرفت کم رنگ شده است. بر فرض مثال این سازمان مساله تحریم‌ها را در گذشته مطرح می‌ساخت. امروز با قطعنامه ۲۲۳۱ و از سوی دیگر با نشانه‌های مثبت که از وین و بازگشت به مذاکرات برجامی مخابره می‌شود این ذهنیت و دیدگاه در میان سران بزرگ و تاثیرگذار سازمان شانگ‌های شکل گرفت که مساله تحریم‌های یکجانبه‌ای که از سوی آمریکا اعمال شد در حال برداشته شدن است. ضمن اینکه باید توجه داشت حقوق و تعهدات در سازمان یک امر زمان بر است. امروز ایران به عضویت رسمی سازمان شانگ‌های درآمده است، اما حداقل یک بازه زمانی دو الی سه ساله در فرایند حقوق و تعهدات در داخل سازمان طول می‌کشد. از این جهت این سناریو و گزینه مطرح است که موضوع تحریم‌های ایران تا این مدت حل و فصل شود.

وی در نهایت گفت: موضوع دیگر تنش در روابط چین و روسیه با آمریکاست. آمریکا در ناحیه غرب اقیانوس آرام با توافق نامه مشترک استرالیا و بریتانیا، چین را در تنگنا و فشار قرار داده است. در حوزه شرق روسیه همین اتفاق به شکل دیگری است. گسترش ناتو به سمت شرق و دربرگرفتن اواکراین موضوعی جدی است که باعث نگرانی جدی روسیه شده است. این موضوع به نوبه خود باعث شده که دو قدرت چین و روسیه به یارگیری بپردازند. در این میان ایران با توجه به جایگاه جعرافیایی و سیاسی اش جاذبه بالایی نزد دولتمردان روسیه و چین دارد.

تاثیر این عضویت بر مراوادات اقتصادی

شفیعی در پاسخ به این سوال که حضور ایران در سازمان شانگ‌های چه میزان می‌تواند در گسترش مراودات اقتصادی نظیر تکمیل و نهایی شدن خط لوله صلح گاز که قرار است گاز ایران را از طریق پاکستان به هند وصل کند؛ موثر واقع شود، توضیح داد: فلسفه کارکردی سازمان‌ها در طول تاریخ تبدیل تهدیدات به فرصت هاست. به بیانی دیگر تنازع و رقابت به سمت همکاری و تعامل سوق می‌یابد. روابط کشور‌ها در دورن سازمان از قاعده حاصل جمع جبری صفر به حاصل جمع جبری مضاعف تبدیل می‌کند. از این نظر با عضویت ایران در شانگ‌های فرصت‌های مختلفی نصیب ایران و اعضای این سازمان می‌شود. در این میان موانعی که بر سر احداث خط لوله صلح وجود دارد هنوز پابرجاست. هند نگران این است که با عبور خط لوله گاز از پاکستان، برگ برنده‌ای همیشگی در جهت تحت فشار قرار دادن در دست داشته باشند. از سوی دیگر مخالفت آمریکا با این پروژه هم به قوت خود باقی است. آمریکا در چارچوب پروژه راه ابریشم جدید دنبال فعال کردن خط لوله تاپی هستند. با این حال باید منتظر ماند که تحولات ژئوپلیتیکی نظیر کاهش اختلاف هند و پاکستان و مهم‌تر از همه روابط دهلی با واشنگتن چه سرنوشتی به خود گیرد که این امر می‌تواند در فعال شدن این خط لوله موثر واقع شود.

آینده سیاسی عضویت ایران در سازمان شانگ‌های

عضویت ایران در سازمان شانگ‌های که در دورن خود ۸ کشور دیگر را جای دارد برد و امتیازی مهم به لحاظ امنیتی برای کشورمان است. با افزایش همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی در درون سازمان، ناخواسته کشور‌ها به چشم دوست و شریک به همدیگر نگاه می‌کنند.
این استاد روابط بین الملل درباره مزایای سیاسی عضویت ایران در سازمان شانگ‌های با توجه به حضور دو عضو دائم شواری امنیت سازمان ملل یعنی چین و روسیه گفت: سه مزیت سیاسی می‌توان در این خصوص متصور شد. در وهله نخست باید گفت که با عضویت یک کشور در درون یک سازمان، میزان تهدیدات اعضا علیه همدیگر کاهش پیدا می‌کند. از این جهت به لحاظ سیاسی و امنیتی باید گفت که عضویت ایران در سازمان شانگ‌های که در دورن خود ۸ کشور دیگر را جای دارد برد و امتیازی مهم به لحاظ امنیتی برای کشورمان است. به تعبیری روشن‌تر با افزایش همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی در درون سازمان، ناخواسته کشور‌ها به چشم دوست و شریک به همدیگر نگاه می‌کنند.

وی ادامه داد: مساله بعدی این است که امروز نظام بین الملل به شکل منطقه گرایی مدیریت می‌شود. همه کشور‌ها در قالب سازمان‌های منطقه‌ای حرکت می‌کنند، اتحادیه اروپا در قاره سبز، آسه آن در شرق آسیا، نفتا در آمریکای شمالی. از این جهت عضویت ایران در سازمان شانگ‌های به نوعی پیوستن در قالب منطقه گرایی است که باعث ارتقای نقش و جایگاه اقتصادی و سیاسی کشورمان در محیط بزرگ سازمان شانگ‌های می‌شود.

این تحلیلگر مسایل سیاست خارجی در پایان گفت: مساله دیگر این است که سازمان شانگ‌های میزبان سه قدرت بزرگ جهانی یعنی چین، روسیه و هند است که دو قدرت از این سه قدرت عضو شورای امنیت سازمان ملل است. قرائن و شواهد جدی وجود دارد که آینده نظام بین المللی به سمت دو قطبی چین و آمریکا در حرکت است. در این بستر عضویت در سازمان شانگ‌های به نوعی تضمین کننده منافع اقتصادی و سیاسی کشور در آینده نظام بین المللی است. به خصوص اینکه امروز هم چین و ایران از نظام تحریم‌های آمریکا متضرر شده اند و به نوعی ایجاد بستری مطمئن در خنثی سازی تحریم‌های آمریکا هستند.