اولین دروغ سخت است، اما دومی آسان‌تر؛ چرا وجدان ما به دروغ عادت می‌کند؟

به گزارش مجله خبری نگار، معلم ریاضی می‌گوید هرکس یک برگه دربیاورد تا امتحان را شروع کنید که شما بلند می‌شوید و می‌گویید: «اجازه؟ ما که امروز امتحان نداشتیم.»

لبخند‌های بزرگی که همکلاسی‌ها می‌زنند و پشت هم تائیدتان می‌کنند باعث می‌شود به خودتان بگویید: «حالا یه دروغ کوچیک که به نفع همه باشه چه ایرادی داره مگه؟»

روز بعدی امتحان عربی و بزرگ‌تر که شدید در محل کار به کارفرما و در خانه به...

قبل از اینکه به چرخه دروغ‌های کوچک عادت کنید این حدیث از امام حسن عسگرى علیه السلام را بخوانید: «تمام ناپاکی‌ها در خانه‌اى نهاده شده و کلـید آن دروغـگویى اسـت.» (۱)

همه ما از بچگی شنیده‌ایم که دروغ گفتن اشتباه است. اما اگر ذهن توجیه‌سازی داشته باشیم در مواجه این حدیث می‌گوید با دروغ‌های کوچک که چیزی در وجود ما عوض نمی‌شود یا به جایی از دنیا برنمی‌خورد، اما صبر کنید!

پژوهشگران فهمیده‌اند با هر بار دروغ گفتن، تفاوت‌هایی در مغز ما ایجاد می‌شود.

آیا دروغ گفتن مغز را به بی‌تفاوتی عادت می‌دهد؟

همه ما احتمالاً تجربه کرده‌ایم که گفتن یک دروغ حتی اگر کوچک باشد گاهی با احساس ناراحتی یا عذاب وجدان همراه می‌شود. اما آیا این احساس با تکرار دروغ‌گویی تغییر می‌کند؟ آیا مغز به‌تدریج به این رفتار عادت می‌کند؟

پژوهشی که در سال ۲۰۱۶ در مجله معتبر Nature Neuroscience منتشر شد تلاش کرده است به این پرسش پاسخ دهد.

وقتی مغز به دروغ عادت می‌کند

پژوهشگران دانشگاه کالج لندن در این مطالعه، فعالیت مغز افراد را هنگام تصمیم‌گیری‌هایی که امکان منفعت‌طلبی از طریق رفتار نادرست وجود داشت با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی (fMRI) بررسی کردند.

نتایج نشان داد با تکرار رفتار نادرست، پاسخ بخشی از مغز به نام «آمیگدال» کاهش پیدا می‌کند.

آمیگدال یکی از ساختار‌های مهم مغز است که در پردازش هیجان‌ها از جمله ترس و واکنش‌های هیجانی نقش دارد.

نکته جالب‌تر اینکه هرچه کاهش فعالیت آمیگدال در افراد بیشتر بود احتمال افزایش میزان رفتار نادرست آنها در تصمیم‌های بعدی نیز بیشتر می‌شد.

پژوهشگران این یافته را نشانه‌ای از سازگاری تدریجی مغز با رفتار نادرست دانستند به این معنا که واکنش هیجانی اولیه ممکن است با تکرار رفتار کاهش پیدا کند.

مغز هنگام دروغ گفتن چه می‌کند؟

مطالعات دیگری نیز تلاش کرده‌اند فعالیت مغز را هنگام دروغ گفتن بررسی کنند.

برخی پژوهش‌های تصویربرداری مغزی نشان داده‌اند که هنگام دروغ‌گویی، بخش‌هایی از قشر پیش‌پیشانی مغز فعال می‌شوند. این نواحی در عملکرد‌هایی مانند کنترل شناختی، تصمیم‌گیری و مدیریت اطلاعات نقش دارند.

دلیل این موضوع می‌تواند آن باشد که فرد هنگام دروغ گفتن، علاوه بر بیان یک پاسخ باید اطلاعات واقعی را کنترل کند، پاسخ جایگزین بسازد و مراقب باشد گفته‌هایش با یکدیگر تناقض نداشته باشند.

به همین دلیل، دروغ‌گویی در برخی شرایط می‌تواند فعالیت ذهنی بیشتری نسبت به بیان حقیقت نیاز داشته باشد.

روحتان را سفید و تمیز تحویل بدهید!

«خداوند کسانى را که قبل از شما بودند مـورد امتـحـان و آزمـایش قـرار داد، تا معلوم شود کدام در گفتار وکردارشان راستگو و کدام یک دروغـگو هستـند.» (۲)

پژوهش‌های علمی هنوز قادر نیستند به همه آنچه که حکمت احادیث و تعلیمات دینی است پی ببرند، اما وظیفه ما حکم می‌کند از همین امروز از خودمان در برابر عادت‌های نهی شده در دین اسلام مراقبت کنیم.

در دنیای امروز همه از اثر کار‌های کوچک خبر دارند. کار‌های کوچکی که آجر‌های شخصیت و زندگی ما را کنار هم شکل می‌دهند.

۱: بحار الانوار، ج۷۲، ص۲۶۳،

۲: سوره عنکبوت، آیه ۳