۴ سناریوی پیش‌روی ترامپ پس از نقض تفاهم‌نامه

به گزارش مجله خبری نگار، تکنولوژی همچنان در نبرد با جغرافیا ناتوان است. تلاش‌های آمریکا برای گرفتن کارت تنگه هرمز از ایران و نقض حاکمیت ایران بر این آبراه کلیدی با کریدور عمانی، به شکست منتهی شده است. رئیس‌جمهور آمریکا ناامید از اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز گفته که این توافق را نمی‌خواهد، ایران در واکنش به تداوم مقابله با هر عبور غیرقانونی ادامه داد و نهایتاً شنبه‌شب، سپاه پاسداران در بیانیه‌ای اعلام کرد به دلیل «وضعیت ناامن ناشی از دخالت غیرقانونی خارجی» تنگه هرمز تا اطلاع ثانوی مسدود اعلام شد. مقامات آمریکایی پیش از مسدودشدن تنگه هرمز، تلاش کردند ایران را تحت‌فشار قرار دهند تا بیانیه‌ای مشترک با عمان منتشر کند مبنی بر آنکه عبور آزاد از تنگه را پذیرفته‌اند. در ادامه اعمال فشارها، رئیس‌جمهور آمریکا از احتمال اعمال مجدد محاصره دریایی نیز گفت، اما بسته شدن تنگه هرمز پس از درگیری‌های نسبتاً شدید شنبه‌شب و در ادامه مواضع غیرواقعی سنتکام مبنی بر باز بودن تنگه هرمز، نشان داد طرفی که بیش از همه از ادامه وضعیت تنگه به این شکل ضرر می‌کند، ایالات متحده است.

آمریکایی‌ها اگرچه توانستند با امضای توافق و اعمال شوک‌هایی قیمت نفت را در بازار جهانی کنترل کنند؛ اما همچنان با بحران کمبود ذخایر نفت مواجهند، به این جهت مسدود ماندن تنگه هرمز و عدم‌پذیرش حاکمیت ایران بر تنگه بیش از همه برای ایالات متحده گران تمام خواهد شد. بااین‌همه، ناظر به تحولات منطقه که در موقعیتی سیال و غیرقابل‌پیش‌بینی قرار دارد و با توجه به آنکه تنش‌ها زیر آستانه جنگ همچنان ادامه دارد، سناریو‌هایی برای مختصات درگیری‌ها و کاهش یا افزایش تنش طرفین قابل‌طرح است. نکته‌ای که باید در بررسی سناریو‌های احتمالی به آن توجه داشت این است که طرف آمریکایی به پلتفرمی دسترسی پیدا کرده که به‌نوعی در تلاش برای مدیریت رفتار ایران است، مرگ تفاهم اگر ۲۰ روز پس از امضا اتفاق نمی‌افتاد، حتماً در روز ۶۱ اعمال می‌شد، بر این مبنا و با توجه به قطعی بودن اعمال محاصره باید راه‌هایی برای جلوگیری عمل‌کردن کارت محاصره پیدا کرد تا به‌نوعی این ابزار و ابزار‌های دیگر آمریکا، خنثی شود.

سناریوی اول: هم جنگ هم مذاکره

«اگر همه‌چیز فروبپاشد چه؟»، «اگر ایران، مفاد توافق را نقض کند و به کشتی‌های تجاری شلیک کند و ما هم پاسخ بدهیم، این به معنای یک جنگ ابدی نیست.» این بخشی از مصاحبه ۱۱ ژوئیه ونس با خبرنگاران ناظر به توافق ایران است. این اظهارنظر پس از ادعای روز ۱۰ ژوئیه ترامپ مطرح شد، پس از آنکه او آتش بس با ایران را تمام شده اعلام کرد. اگرچه در توجیه این موضع‌گیری گفته می‌شود که ونس در زمره اعضای ضدجنگ کابینه قرار دارد، این گزاره نیز چندان دور از ذهن نیست که کابینه ترامپ تعمداً مواضع متناقض و شلخته را اعمال می‌کند؛ چراکه پس از اعلام پایان آتش‌بس، ترامپ گفت که مذاکرات ادامه دارد؛ اما در عین حال درگیری‌های نظامی نیز ادامه دارد. یکی از سناریو‌های محتمل در خصوص تنش‌ها میان ایران و آمریکا، ادامه وضعیت کنونی است که میان طرفین جریان دارد، آمریکا همچنان با زنده نگه‌داشتن سطح تنش‌ها، مانع از اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز شود؛ اما همچنان از حرکت به سمت یک جنگ تمام‌عیار نیز اجتناب کند. دلیل آن مکرراً از زبان شخص ترامپ و چهره‌های سیاسی آمریکایی بیان شده، آمریکایی‌ها تجربه یک جنگ تمام‌عیار ۳۷ روزه را داشتند و تقریباً به شکست منتهی شد. کیگن، چهره محافظه‌کار آمریکا اظهارات ترامپ مبنی بر شروع یک جنگ تمام‌عیار را بلوف دانست و علت آن را چنین بیان کرد که «هیچ‌تضمینی وجود ندارد که صرفاً چند دور دیگر بمباران ایران، تغییری در محاسبات تهران ایجاد کند.» به همین جهت این گمانه قابل‌طرح است که طرف آمریکایی همچنان تلاش می‌کند برای مجبور کردن ایران به تغییر رفتار، نبرد را به شکل فرسایشی و کنترل‌شده ادامه دهد تا زمان را برای واردآوردن ضربه نهایی مناسب ببیند و درعین‌حال ناچار به تحمل هزینه‌های یک جنگ تمام‌عیار نشود.

سناریوی دوم: بازگشت به جنگ گسترده

واشنگتن‌پست در گزارشی که به‌تازگی منتشر کرده به این موضوع اشاره کرده که پنتاگون در حال تغییر راهبرد نظامی خود در جنگ با ایران است. گفته می‌شود برنامه‌ریزان دفاعی آمریکا به دنبال اجرای راهبرد ترکیب «سطح بالا - سطح پایین» هستند که بر مبنای آن از تسلیحات پیشرفته در کنار تسلیحات ارزان، استفاده می‌شود به جهت اینکه هزینه جنگ کاهش پیدا کند؛ اما درعین‌حال دامنه اهداف گسترش پیدا کند. این خبر و تغییر راهبرد نظامی آمریکا، این سناریو را نیز قابل‌طرح می‌کند که اعمال جنگ گسترده علیه ایران، یکی از گزینه‌های موردنظر آمریکاست، آنان از فرصت توافق برای تنفس و تغییر راهبرد نیز استفاده کرده‌اند. حملاتی که در چند شب گذشته از خاک کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس با سلاح‌های آمریکایی صورت گرفته، این سناریو را نیز قابل‌طرح می‌کند که آمریکایی‌ها، تاکتیک مقابله با ایران را تغییر داده‌اند؛ اما خودشان را برای اجرای یک جنگ با اعمال فشار گسترده این بار به طریقی دیگر آماده می‌کنند.

سناریوی سوم: اعمال محاصره دریایی

نقض تفاهم، حمله به خاک ایران و مسدودشدن تنگه هرمز به دلیل ناامنی، به معنای بازگشت شرایط به دوران پیش از اعمال محاصره است. شرایطی که ایران خریدوفروش نفت را ادامه خواهد داد و به نفتکش‌های چینی اجازه عبور خواهد داد؛ اما مسیر برای هر نفتکش به هر مقصدی مسدود است. این به معنای تداوم بحران انرژی در جهان و افزایشی‌شدن قیمت نفت است. ازاین‌جهت این گزینه تقریباً در دسترس است که در صورت ادامه شرایط تنگه هرمز به این نحو، آمریکا به سمت اعمال محاصره دریایی برود. اعمال محاصره به معنای نقض کامل تفاهم و بازگشت به شرایط پیشاتفاهم است. در صورت بازگشت آمریکا به گزینه محاصره، روشن است بحران‌های نفت جهانی حل نخواهد شد؛ بلکه آمریکا صرفاً در خریدوفروش نفت ایران اختلال ایجاد خواهد کرد.

سناریوی چهارم: پذیرش ترتیبات ایرانی و اجرای کامل تفاهم‌نامه

یکی از سناریو‌هایی که با توجه به تحولات و اتفاقات در تنگه هرمز، درصد تحقق آن کاهش پیدا خواهد کرد، بازگشت آمریکا به تفاهم، پذیرش ترتیبات ایرانی و بالطبع عادی‌شدن عبورومرور در تنگه است. طرف آمریکایی با طراحی کریدور عمانی تجهیز کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس و اجرای درگیری‌های ضربتی برای کاهش توان رزم ایران در منطقه اطراف تنگه هرمز، مختصات را به‌گونه‌ای چیده تا توان ایران را برای مقابله با نقض حاکمیت کاهش دهد و از سمت دیگر مسیر تحت حاکمیت ایران را دور بزند. موفقیت یا عدم موفقیت این طراحی به رفتار ایران در مواجهه با این تجاوز‌ها بستگی دارد. اگر ابتکار ایران برای مقابله با این تجاوز‌ها به‌گونه‌ای باشد که طرف آمریکایی را در این پروژه نیز با شکست روبه‌رو کند. این گزاره قابل‌طرح است که طرفین با توجه به دست برتر ایران و موضع قدرتی که دارد، ناچار به بازگشت به تفاهم‌نامه بشوند. به نظر می‌رسد استفاده هم‌زمان ایران از ابزار دیپلماسی و میدان نیز به همین منظور صورت گرفته تا کشور‌های مداخله‌جوی حاشیه خلیج‌فارس و طرف آمریکایی، ناچار به پذیرش حاکمیت ایران در تنگه هرمز شوند و برای جلوگیری از افزایش تبعات مسدودی تنگه هرمز به میز تفاهم بازگردند. در صورت اجرای این سناریو و با درنظرگرفتن طراحی آمریکایی این گمانه قابل‌طرح است که اعمال محاصره دریایی دیگر مورداستفاده آمریکا قرار نگیرد و از دستور کار آمریکا خارج شود.

منبع: فرهیختگان-زهرا طیبی