دانشمندان کشف کرده‌اند که طاعون چگونه برای بقا سازگار شده است

به گزارش مجله خبری نگار، دانشمندان دانشگاه مک مستر در کانادا و انستیتو پاستور در فرانسه راز ژنتیکی یک پاتوژن باستانی - باکتری یرسینیا پستیس، عامل طاعون خیارکی - را کشف کرده‌اند. یک ژن واحد به طاعون اجازه می‌داد تا قرن‌ها زنده بماند، کشندگی آن را تضعیف یا افزایش دهد، اما در نهایت ناپدید شود. این کار در مجله Science منتشر شده است.

محققان صد‌ها نمونه از باکتری یرسینیا پستیس - از بقایای قربانیان بیماری‌های همه‌گیر قرون وسطی گرفته تا گونه‌های مدرن - را تجزیه و تحلیل کردند. آنها کشف کردند که ژن pla نقش کلیدی در بقا و بیماری‌زایی این باکتری دارد. این ژن به باسیل طاعون کمک می‌کند تا از طریق سیستم ایمنی به غدد لنفاوی نفوذ کرده و سپس در سراسر بدن پخش شود.

همانطور که آزمایش‌ها روی موش‌ها نشان داد، فعالیت بالای این ژن، باکتری را بسیار کشنده می‌کرد - بیماری به سرعت فرد را از بین می‌برد. اما با گذشت زمان، تعداد نسخه‌های ژن کاهش یافت و منجر به روند خفیف‌تری از عفونت شد: میزان مرگ و میر ۲۰ درصد کاهش یافت، در حالی که مدت زمان بیماری افزایش یافت. قربانیان بیشتر عمر کردند - و در این مدت، آنها توانستند افراد بیشتری را آلوده کنند و عمر خود عامل بیماری‌زا را طولانی‌تر کنند.

این تغییرات حداقل دو بار در طول تاریخ رخ داده است: ابتدا در طول طاعون ژوستینین (قرن‌های ششم تا هشتم میلادی)، سپس در طول همه‌گیری دوم، که شامل مرگ سیاه در قرن چهاردهم میلادی بود. حدود صد سال پس از شروع هر همه‌گیری، یرسینیا پستیس تکامل یافت و نسخه‌هایی از ژن pla را از دست داد. با این حال، این اشکال "خفیف‌تر" در نهایت منقرض شدند.

هندریک پوینار، یکی از نویسندگان این مطالعه و مدیر مرکز DNA در دانشگاه مک مستر، توضیح داد: «ما شباهت‌های چشمگیری را در مسیر تکاملی گونه‌های باستانی و مدرن مشاهده می‌کنیم: کاهش حدت به عنوان یک استراتژی بقا که در نهایت منجر به انقراض می‌شود.»

دانشمندان تأکید می‌کنند که همه‌گیری‌های طاعون در درجه اول در بین موش‌ها همه‌گیر بودند. موش‌های سیاه، به ویژه در شهرها، به "تقویت‌کننده‌های" ایده‌آلی برای شیوع عفونت تبدیل شدند. هر چه موش‌های آلوده بیشتر عمر می‌کردند، خود عامل بیماری‌زا بیشتر دوام می‌آورد.

پوینار افزود: «انسان‌ها قربانیان تصادفی بودند. ماجرای واقعی بین موش‌ها اتفاق افتاد.»

کار محققان به ما کمک می‌کند تا بفهمیم عوامل بیماری‌زا چگونه در طول زمان تغییر می‌کنند - و دقیقاً چه چیزی می‌تواند منجر به از بین رفتن بیماری‌های همه‌گیر شود. این دانش نه تنها برای مورخان، بلکه برای اپیدمیولوژیست‌هایی که امروزه با تهدیدات جدیدی رو‌به‌رو هستند نیز مهم است.