چرا دقت خبری در روز‌های جنگ یک ضرورت اجتماعی است؟

به گزارش مجله خبری نگار، سعید خادمی ـ مشاور رئیس سازمان بهزیستی کشور، معتقد است که در روز‌های جنگ، یک شایعه می‌تواند در چند دقیقه تخریبی بیشتر از صد‌ها گلوله داشته باشد. به باور او، جنگ امروز فقط در خطوط مقدم خلاصه نمی‌شود، بلکه میدانی به نام «جنگ روایت» نیز وجود دارد که نخستین قربانی آن نه حقیقت، بلکه اعتماد عمومی جامعه است.

متن کامل یادداشت مشاور رئیس سازمان بهزیستی کشور در این باره به شرح زیر است:

«سربازان جنگ روایت

گاهی یک شایعه در چند دقیقه کاری می‌کند که صد‌ها گلوله از انجامش ناتوان‌اند.

در روز‌های جنگ کافی است تلفن همراه را باز کنیم. پیش از آنکه خبر رسمی منتشر شود، روایت‌های مختلف در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند؛ روایت‌هایی که می‌توانند در چند دقیقه بر افکار عمومی اثر بگذارند.

این فقط گردش سریع خبر نیست. نشانه فعال بودن میدانی دیگر در دل هر جنگ است: میدان روایت.

جنگ‌های امروز تنها در خطوط نبرد جریان ندارند. در کنار میدان‌های نظامی و امنیتی، نبردی هم در جریان است که سلاح آن گلوله نیست؛ کلمه‌ها و روایت‌ها هستند.

در این میدان، یک تصویر، یک خبر نیمه‌کامل یا یک تحلیل عجولانه می‌تواند موجی از نگرانی، خشم یا بی‌اعتمادی در جامعه ایجاد کند. به همین دلیل هر صاحب تریبون ــ از رسانه‌ها و تحلیلگران تا کاربران اثرگذار فضای مجازی ــ فقط ناظر رویداد‌ها نیست؛ او یکی از سربازان جنگ روایت است.

نمونه‌های چنین وضعیتی در سال‌های اخیر کم نبوده است؛ در برخی بحران‌ها انتشار یک ویدئوی کوتاه یا یک خبر تأییدنشده در شبکه‌های اجتماعی ظرف چند دقیقه موجی از نگرانی در جامعه ایجاد کرده، در حالی که ساعاتی بعد مشخص شده روایت اولیه ناقص یا نادرست بوده است. اما همان چند ساعت برای شکل دادن به افکار عمومی کافی بوده است.

در جنگ روایت‌ها، اولین قربانی حقیقت نیست؛ اعتماد عمومی است.

در چنین شرایطی دقت خبری دیگر یک انتخاب حرفه‌ای نیست؛ یک ضرورت اجتماعی است.

رقابت در میدان روایت اغلب میان سرعت و دقت شکل می‌گیرد. اما جامعه‌ای که دقت را قربانی سرعت کند، دیر یا زود قربانی شایعه خواهد شد. بسیاری از شایعه‌ها نه از دروغ‌های بزرگ، بلکه از خبر‌های نیمه‌درست و روایت‌های ناتمام متولد می‌شوند.

شایعه معمولاً از دروغ‌های بزرگ ساخته نمی‌شود؛ از حقیقت‌های ناقص ساخته می‌شود.

خلأ اطلاع‌رسانی مسئولانه همان فضایی است که شایعه‌ها در آن رشد می‌کنند.

با این حال مسئولیت در میدان روایت تنها به صحت خبر محدود نمی‌شود. در روزگاری که هر تصویر در چند ثانیه هزاران بار منتشر می‌شود، انتشار بی‌احتیاطانه محتوا گاهی تنها یک خطای رسانه‌ای نیست. یک عکس ساده، یک نشانه محیطی، زاویه یک تصویر یا حتی زمان انتشار می‌تواند ناخواسته اطلاعاتی فراهم کند که مورد سوءاستفاده قرار گیرد.

در جنگ روایت‌ها بی‌دقتی فقط خطا نیست؛ گاهی ناخواسته همکاری با دشمن است.

یکی از هدف‌های اصلی جنگ روایت، شکستن انسجام اجتماعی است. جامعه‌ای که گرفتار تفرقه شود، پیش از میدان نبرد در میدان افکار عمومی آسیب می‌بیند.

در جنگ روایت‌ها، تفرقه یک حادثه نیست؛ یک هدف است.

بسیاری از روایت‌های مخرب حتی به دنبال تغییر واقعیت نیستند؛ هدف آنها فرسایش روحیه جامعه است. به همین دلیل امنیت روایت به اندازه دقت روایت اهمیت دارد. گاهی آنچه نباید گفته شود، به اندازه آنچه باید گفته شود مهم است.

در کنار این مسئولیت، وظیفه‌ای مهم‌تر هم وجود دارد: روایت امید.

جامعه در روز‌های سخت بیش از هر چیز به اعتماد و روحیه نیاز دارد. این امید از دل روایت‌هایی شکل می‌گیرد که تلاش‌ها را می‌بینند و بازگو می‌کنند؛ از ایستادگی حافظان امنیت تا تلاش نیرو‌های امدادی و خدماتی و همدلی مردمی که زندگی را ادامه می‌دهند.

امید اجتماعی با شعار ساخته نمی‌شود؛ با روایت درست تلاش‌هایی ساخته می‌شود که جامعه را سرپا نگه می‌دارند.

امروز مرز میان رسانه و مخاطب تقریباً از میان رفته است. هر کاربر می‌تواند به اندازه یک رسانه اثرگذار باشد. یک بازنشر ساده می‌تواند شایعه‌ای را هزاران بار تکثیر کند و یک تصمیم مسئولانه همان زنجیره را متوقف کند.

در روز‌های جنگ، جامعه بیش از هر زمان دیگری به کلمه‌های دقیق، روایت‌های مسئولانه و صدا‌های امیدبخش نیاز دارد؛ زیرا در کنار کسانی که در میدان نبرد می‌جنگند، کسانی هم در میدان روایت ایستاده‌اند:

سربازان جنگ روایت؛ و حقیقت ساده، اما مهم این است:

گلوله‌ها شاید سرنوشت یک نبرد را تعیین کنند.

اما کلمه‌ها سرنوشت روح یک جامعه را.»