بررسی ردپای کربن با وجود خودرو‌های برقی!

به گزارش مجله خبری نگار/جهان صنعت نیوز، خودرو‌های برقی سال‌هاست به‌عنوان قهرمانان بی‌چون‌وچرای نجات زمین معرفی می‌شوند؛ محصولاتی بی‌اگزوز، بی‌صدا و ظاهرا بی‌گناه. اما پشت این تصویر سبز و براق، زنجیره‌ای از استخراج، تولید، مصرف انرژی و پسماند قرار دارد که کمتر درباره آن صحبت می‌شود. بررسی ردپای کربن خودرو‌های برقی از معدن تا اسقاط نشان می‌دهد مسئله فقط «بنزینی یا برقی بودن» نیست؛ بلکه این پرسش جدی مطرح است که آیا خودرو‌های برقی واقعا با منطق اقتصاد چرخشی هم‌راستا هستند یا صرفا آلایندگی را از خیابان به جایی دورتر منتقل کرده‌اند؟!

اولین نقطه‌ای که روایت سبز خودرو‌های برقی ترک برمی‌دارد، مرحله استخراج مواد اولیه باتری است. لیتیوم، نیکل، کبالت و منگنز، قلب تپنده باتری‌های لیتیوم‌یون‌اند؛ اما استخراج آنها به‌شدت انرژی‌بر و آب‌بر است. برآورد‌ها نشان می‌دهد تولید هر کیلوگرم لیتیوم کربناتی می‌تواند بین ۵ تا ۱۵ کیلوگرم دی‌اکسیدکربن معادل منتشر کند، آن‌هم در مناطقی که غالبا با تنش آبی شدید روبه‌رو هستند. این یعنی سبز بودن خودرو‌های برقی پیش از آنکه به جاده برسد، در دل معادن زیر سوال می‌رود.

تولید باتری‌های بزرگ ۶۰ تا ۸۰ کیلووات‌ساعتی که امروز در بسیاری از خودرو‌های برقی رایج‌اند، به‌تنهایی بین ۶ تا ۹ تن دی‌اکسیدکربن معادل انتشار دارد. این عدد باعث می‌شود ردپای کربن مرحله تولید یک خودروی برقی تا ۴۰ یا حتی ۵۰ درصد بیشتر از یک خودروی بنزینی هم‌کلاس باشد. در واقع، خودروی برقی پیش از آنکه اولین کیلومتر را طی کند، بدهی کربنی سنگینی به محیط‌زیست تحمیل کرده است؛ بدهی‌ای که باید در طول سال‌ها استفاده جبران شود.

طرفداران خودرو‌های برقی معمولا به «نقطه سربه‌سر کربنی» اشاره می‌کنند که مجموع آلایندگی یک خودروی برقی از خودروی بنزینی کمتر می‌شود. اما این نقطه یک عدد ثابت جهانی نیست. در کشور‌هایی با شبکه برق مبتنی بر زغال‌سنگ، ممکن است یک خودروی برقی به بیش از ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار کیلومتر رانندگی نیاز داشته باشد تا تازه از نظر کربنی با خودروی بنزینی برابر شود. این عدد در شبکه‌های برق پاک‌تر به‌شدت کاهش می‌یابد، اما همین تفاوت نشان می‌دهد که خودرو‌های برقی بدون برق پاک، الزاما سبز نیست.

یکی از واقعیت‌های کمتر گفته‌شده این است که خودرو‌های برقی آلودگی را حذف نمی‌کنند، بلکه جابه‌جا می‌کنند. در غیاب شبکه برق کم‌کربن، هر بار شارژ یک خودرو‌های برقی به‌معنای مصرف برق تولیدشده از سوخت‌های فسیلی است. در چنین شرایطی، انتشار گاز‌های گلخانه‌ای فقط از خیابان به نیروگاه منتقل می‌شود. این انتقال آلودگی اگرچه از منظر کیفیت هوای شهری مفید است، اما از دیدگاه اقلیم جهانی تفاوت بنیادینی ایجاد نمی‌کند.

مدافعان خودرو‌های برقی به استفاده از باتری‌های مستعمل خودرو در سیستم‌های ذخیره‌سازی ثابت اشاره می‌کنند. این ایده از نظر تئوریک جذاب است، اما در عمل هنوز زیرساخت اقتصادی و فنی گسترده‌ای برای آن شکل نگرفته است. هزینه‌های تست، ایمن‌سازی و یکپارچه‌سازی باتری‌های دست‌دوم باعث شده بسیاری از پروژه‌ها در مقیاس پایلوت باقی بمانند. تا زمانی که این حلقه به‌طور صنعتی بسته نشود، ادعای هم‌خوانی کامل خودرو‌های برقی با اقتصاد چرخشی زودهنگام است.

خودرو‌های احتراق داخلی از ابتدا تا انتها آلایندگی‌شان را پنهان نمی‌کنند. اگزوز، مصرف سوخت و انتشار مستقیم، همه قابل اندازه‌گیری است. اما در مورد خودرو‌های برقی، بخش بزرگی از آلایندگی در زنجیره تامین پنهان می‌شود؛ جایی دور از چشم مصرف‌کننده. این پنهان‌سازی ناخواسته باعث شده تصویر عمومی از خودرو‌های برقی بیش از حد ساده‌سازی شود و تصمیم‌گیری‌ها بر پایه داده‌های ناقص شکل بگیرد.

رشد شتاب‌زده مشوق‌های دولتی برای خودرو‌های برقی، بدون هم‌زمانی با توسعه برق پاک و بازیافت باتری، خطر سبزنمایی را افزایش داده است. در چنین شرایطی، صنعت خودرو از برچسب «سبز» برای فروش استفاده می‌کند، در حالی که زیرساخت‌های لازم برای تحقق واقعی آن فراهم نشده‌اند. روایت تک‌بعدی و تبلیغاتی از آنها، بدون توجه به ردپای کربن تولید، منبع برق و حلقه‌های ناقص اقتصاد چرخشی، بیش از آنکه راه‌حل باشد، مسئله‌ساز می‌شود.