۴ سال و ۳ ماه درازای جنگ اوکراین با روسیه

به گزارش مجله خبری نگار، جنگ اوکراین در سال‌های گذشته بار‌ها به‌دلیل یورش‌های پیاده‌نظامی و تلفات سنگین، با جنگ جهانی اول مقایسه شده است. با این حال، این تصور که این جنگ بتواند، به هر معنا، از درگیری طولانی و خونین که سربازان فرانسوی آرزو می‌کردند «آخرینِ آخرین‌ها» باشد، پیشی بگیرد، زمانی غیرقابل تصور به نظر می‌رسید؛ اما همین اتفاق امروز پنجشنبه رخ داد. جنگ اوکراین که به هزار و ۵۶۹ روز، یعنی بیش از چهار سال و سه ماه رسیده، اکنون از جنگ جهانی اول طولانی‌تر شده است.

به نوشته این رسانه آمریکایی، بر خلاف تصور اولیه، این درگیری به جنگی فرسایشی تبدیل شد و حتی بسیاری از کسانی که در میدان می‌جنگیدند نیز نمی‌توانستند تصور کنند که این جنگ تا این اندازه ادامه پیدا کند.

یکی از نظامیان اوکراینی که به دلایل امنیتی با نام رمزی «فرانس» معرفی شد، گفت: «فکر می‌کردم شاید دو یا سه سال طول بکشد و بعد سیاستمداران به نوعی به توافق برسند.».

اما جنگ همچنان ادامه یافته و با توجه به بن‌بست در مذاکرات صلح، هیچ نشانه‌ای از پایان نزدیک آن دیده نمی‌شود. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد حدود نیمی از اوکراینی‌ها بر این باورند که جنگ پیش از سال آینده پایان نخواهد یافت؛ موضوعی که آن را به مرز زمانی دیگری نزدیک می‌کند؛ مدت جنگ جهانی دوم، که ۶ سال طول کشید. همچنین، بسیاری از اوکراینی‌ها بر این باورند که جنگ کنونی در واقع از سال ۲۰۱۴ آغاز شده است، زمانی که نیرو‌های روسیه کریمه را تصرف کردند.

مورخان هشدار می‌دهند که مقایسه میان این جنگ و دو جنگ جهانی، محدودیت‌های جدی دارد. ابعاد جهانی آن دو جنگ، با حضور جبهه‌ها و ارتش‌های متعدد، مقایسه دقیق درباره تلفات و قدرت آتش را دشوار می‌کند. اوکراین نیز در جنگ جهانی اول به‌عنوان یک کشور مستقل وجود نداشت.

با این حال، به گفته یاروسلاو هریتساک تاریخ‌نگار اوکراینی، جنگ اوکراین نیز مانند جنگ جهانی اول احتمالا در شمار مهم‌ترین درگیری‌های تاریخ معاصر اروپا قرار خواهد گرفت. به گفته وی، هر دو جنگ با بازآرایی ائتلاف‌های نظامی و ایجاد موجی از تقویت دفاعی که دهه‌ها دیده نشده بود، ژئوپلیتیک اروپا را دگرگون کردند.

تحلیلگران نظامی همچنین معتقدند هر دو درگیری، با ورود فناوری‌های تازه، ماهیت جنگ را تغییر دادند؛ یک قرن پیش هواپیما‌ها و تانک‌ها، و امروز پهپاد‌هایی که در هوا، دریا و زمین به کار گرفته می‌شوند. در هر دو مورد، پیشرفت فناوری جنگ را برای انسان‌ها تنها مرگبارتر کرد.

میشل گویا سرهنگ پیشین فرانسوی و تاریخ‌نگار نظامی گفت: «از بسیاری جهات، این جنگ اوکراین بیش از هر جنگ دیگری شبیه جنگ جهانی اول است.»

بر اساس این گزارش، مقایسه از مرحله آغازین هر دو جنگ شروع می‌شود. در سال ۱۹۱۴، آلمانی‌ها حمله‌ای برق‌آسا به‌سوی پاریس آغاز کردند تا به پیروزی سریع برسند. نیرو‌های روس نیز در سال ۲۰۲۲ با همین هدف به‌سوی کی‌یف، پایتخت اوکراین، شتافتند. در هر دو مورد، مهاجمان تا نزدیکی هدف پیش رفتند، اما در نهایت عقب رانده شدند.

در ادامه، هر دو جنگ به نبردی عمدتا ثابت در امتداد جبهه‌ای تا حد زیادی منجمد (وضعیتی است که یک درگیری مسلحانه فعال به پایان رسیده، اما هیچ پیمان صلح یا چارچوب سیاسی دیگری این درگیری را حل نکرده است) تبدیل شدند. زمانی که سربازان در میدان نبرد اوکراین در اواخر ۲۰۲۲ در سنگر‌ها و پناهگاه‌ها موضع گرفتند، تاریخ‌نگاران آن را بازگشت به جنگ سنگریِ سبک جنگ جهانی اول توصیف کردند.

گویا گفت: «به‌طور کلی، وقتی جبهه منجمد می‌شود، دوباره به جنگ جهانی اول برمی‌گردید.» او افزود که در هر دو جنگ، شدت آتش، به‌ویژه آتش توپخانه، ارتش‌ها را وادار کرد به سنگر‌ها پناه ببرند.

اما این معادله بعدتر در اوکراین با ورود نوع تازه‌ای از سلاح تغییر کرد: پهپادها. شبکه‌های باز سنگر‌ها دیگر امن نبودند، زیرا پهپاد‌ها شبانه‌روز میدان نبرد را زیر نظر داشتند و با دقتی بیشتر از گلوله‌های توپخانه حمله می‌کردند.

اکنون، به گفته سربازان اوکراینی، بقا در گرو رفتن به عمق بیشتر و در ابعاد کوچک‌تر است. به‌جای شبکه‌های وسیع سنگری، نیرو‌ها در پناهگاه‌های زیرزمینی کوچکی مخفی می‌شوند که بیش از چند سرباز را در خود جای نمی‌دهد. این سنگر‌ها آن‌قدر کوچک‌اند که از آسمان به‌سختی دیده می‌شوند و آن‌قدر عمیق‌اند که در برابر حملات دوام بیاورند. سربازی که به‌تنهایی عمل می‌کند، معمولا موضعی حفر می‌کند که به زحمت از یک چاله بزرگ‌تر است.

با تسلط پهپاد‌ها بر میدان نبرد، شبکه‌های سنگریِ روبه‌روی هم، آن‌گونه که در جنگ جهانی اول با یک نوار باریک حائل از هم جدا بودند، جای خود را به یک منطقه جنگی چندمایلی داده‌اند که در آن پناهگاه‌های کوچک پراکنده‌اند. در این «منطقه مرگ»، هرگونه حرکت به‌سرعت هدف پهپاد‌ها قرار می‌گیرد.

حملات گسترده نیروها، از آن نوعی که یک قرن پیش دیده می‌شد، در زیر نگاه دائمی پهپاد‌ها تقریبا ناممکن شده است. این حملات اکنون جای خود را به یورش‌هایی داده‌اند که تنها توسط یک یا دو سرباز انجام می‌شود.

تانک‌ها که نخستین‌بار در سال ۱۹۱۶ معرفی شدند، در سال‌های ابتدایی جنگ اوکراین هنوز سلاحی هراس‌انگیز به‌شمار می‌رفتند. اما اکنون به‌ندرت استفاده می‌شوند، زیرا ابعادشان آنها را به هدفی آسان برای پهپاد‌ها تبدیل می‌کند؛ هرچند برخی تانک‌ها با قفس‌های فلزی محافظ بازطراحی شده‌ان.

به نوشته این رسانه آمریکایی، با وجود اینکه میدان نبرد امروز هرچه بیشتر از میدان نبرد یک قرن پیش فاصله می‌گیرد، ابعاد ویرانی همچنان به‌طرز شگفت‌آوری مشابه است. در قرارگاه‌های فرماندهی اوکراین در نزدیکی جبهه، تصاویر زنده پهپاد‌های شناسایی صحنه‌هایی را نشان می‌دهد که یادآور میدان‌های نبرد جنگ جهانی اول است: درختان شکسته، خانه‌های ویران‌شده و مزارعی که دهان باز گودال‌های ناشی از گلوله آنها را پوشانده است.

مقایسه تلفات نیز، با توجه به تفاوت مقیاس میان دو جنگ، دشوار است. یک قرن پیش، میلیون‌ها سرباز در جبهه‌های مختلف اروپا به جنگ فرستاده شدند. امروز، تعداد نیرو‌های درگیر در حد صد‌ها هزار نفر است. در جنگ جهانی اول حدود ۹ تا ۱۱ میلیون سرباز جان باختند، در حالی که در جنگ اوکراین تاکنون حدود نیم میلیون نفر کشته شده‌اند.

با این حال، تحلیلگران نظامی و مقام‌ها می‌گویند پهپاد‌ها میدان نبرد اوکراین را تا سطحی مرگبار کرده‌اند که با جنگ جهانی اول قابل مقایسه است.

در ادامه این گزارش آمده است: جنگ در اوکراین به شدت فرسایشی شده و اکنون پرسش این است که آیا هر یک از دو طرف می‌تواند این بن‌بست را بشکند یا نه.

در جنگ جهانی اول، متفقین با ترکیب فشار اقتصادی بر آلمان از طریق محاصره دریایی سخت‌گیرانه و فشار نظامی از راه حملات بی‌امان، پیروز شدند و راهبرد اوکراین برای پایان دادن به جنگ نیز ردپایی از همان الگو دارد. حملات پهپادی به دارایی‌های نفتی روسیه، با هدف محدود کردن توان مسکو برای تامین مالی جنگ انجام می‌شود. کی‌یف نیروی انسانی لازم برای تکرار حملات گسترده جنگ جهانی اول را ندارد، اما میدان نبرد را با پهپاد‌های کوچک تهاجمی پر کرده تا به ارتش روسیه خسارت‌هایی وارد کند که ادامه آن برایش غیرقابل‌تحمل شود.

هریتساک، تاریخ‌نگار اوکراینی معتقد است: «این جنگ جهانی اول است، اما با پهپادها.»