با گاوچران روی صفحه شطرنج

به گزارش مجله خبری نگار، بین «نمی‌خواهم آتش‌بس با ایران را تمدید کنم» و «ما آتش‌بس را تا زمانی که ایران پیشنهاد خود را ارائه دهد، تمدید خواهیم کرد» فقط ۵ ساعت فاصله بود. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیش از سررسید مهلت آتش‌بس، ایران را به نابودی تمام پل‌ها وزیرساخت‌ها تهدید کرده بود: «اگر مذاکره‌کنندگان ایرانی توافق پیشنهادی واشنگتن را امضا نکنند» هیئت ایرانی، اما نه‌تنها توافقنامه تحمیلی ترامپ را نپذیرفت که حتی در محل مذاکرات حاضر هم نشد.

با این‌حال ترامپ که در سایه نرسیدن به اهداف خود در جنگ به دنبال راه خروجی از این بن‌بست می‌گردد، اعلام کرد که «به درخواست فرمانده ارتش و نخست‌وزیر پاکستان» از حمله به ایران خودداری می‌کند. این در حالی است که گاردین دقایقی بعد اعلام کرد ترامپ روز سه‌شنبه با «تیم اصلی امنیت ملی» -شامل جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و دن کین، فرمانده نیروی هوایی ایالات متحده- در کاخ سفید دیدار کرده و این جلسه منجر به تصمیم او برای تمدید آتش‌بس شد.

ترامپ باوجودآنکه مدعی آتش‌بس شده، همچنان بر محاصره دریایی ایران اصرار دارد. اگرچه با وجود اعمال محاصره، همچنان تردد‌های آبی از و به ایران صورت می‌گیرد؛ اما نباید آثار خطرناک آن در بلندمدت را نادیده گرفت. نیرو‌های مسلح ایران باتکیه‌بر همین موضوع، در ساعات اولیه اعلام تمدید آتش‌بس یک‌طرفه توسط ترامپ، سه کشتی از شرکت‌های بزرگ کشتیرانی را در آب‌های خلیج‌فارس توقیف کردند.

توقیف کشتی‌ها در خلیج‌فارس؛ آغاز پروژه محاصره‌شکنی

اگرچه ممکن است در پس این عقب‌نشینی ترامپ نیت‌هایی برای غافلگیری یا خرید زمان نهفته باشد؛ اما در نهایت این حرکت نشان‌دهنده گرفتار شدن او در بن‌بست سیاسی در قبال ایران است.

نکته مهم و البته خطرناک در پست ترامپ این است که او علی‌رغم ادعای آتش‌بس، بر «ادامه محاصره دریایی ایران» تأکید کرده است. این حرف به معنای آن است که نبرد همچنان ادامه دارد؛ چرا که محاصره دریایی خود یک اقدام جنگی است و اصرار بر آن، عملاً به معنای «نقض آتش‌بس» است.

در پاسخ به این وضعیت و برای اثبات اینکه نظم و ایمنی تنگه هرمز خط‌قرمز است، نیروی دریایی سپاه با قاطعیت وارد عمل شده است. تا این لحظه، دو کشتی متخلف به نام‌های «MSC-FRANCESCA» که مرتبط با رژیم صهیونیستی است و «EPAMINODES» توقیف شده‌اند. برخی گزارش‌ها حکایت از شلیک به سمت کشتی سوم هم دارند. این کشتی‌ها با دست‌کاری سامانه‌های ناوبری و نداشتن مجوز‌های لازم، امنیت دریانوردی را به خطر انداخته بودند و به همین دلیل توسط نیرو‌های ایران به ساحل هدایت شدند تا نشان داده شود که ایران هنوز بر امنیت محدوده آبی خود مسلط است.

علیه ساده‌سازی محاصره

مسئله محاصره دریایی موضوعی نیست که بتوان به‌سادگی از کنار آن گذشت یا آن را ناچیز شمرد. شکستن این محاصره برای ایران به دو دلیل حیاتی اهمیت دارد:

۱. محاصره در بلندمدت می‌تواند آثار مخرب اقتصادی داشته باشد و هدف نهایی دشمن این است که با ایجاد فشار معیشتی، دوباره «پروژه آشوب» را در داخل کشور کلید بزند و دنبال کند.

۲. رئیس‌جمهور آمریکا می‌خواهد از محاصره به عنوان یک کارت بازی در مقابل قدرت ایران در تنگه هرمز استفاده کند. ایران با اقتدار خود در خلیج‌فارس و دریای عمان، در حال از بین بردن این کارت بازی است تا ثابت کند محاصره نه‌تنها امتیازی برای آمریکا نیست، بلکه به مانعی بزرگ برای خود آنها تبدیل شده است.

بنابراین، نباید در ارزیابی این وضعیت دچار ساده‌انگاری شد؛ چرا که نبرد واقعی برای شکستن محاصره و حفظ حاکمیت ملی در دریا با قوت ادامه دارد.

از تهدید تا تمدید

تصمیم پارادوکسیکال ترامپ در تن‌دادن به آتش‌بس یک‌جانبه موردتوجه رسانه‌ها، اندیشکده‌ها و چهره‌های نخبگانی و دولتی آمریکا قرار گرفت. این عقب‌نشینی که توسط خبرگزاری «آسوشیتدپرس» و روزنامه «گاردین» به‌عنوان «راهی برای خروج از بن‌بست» ارزیابی شده، نشان‌دهنده یک «فلج استراتژیک» در کاخ سفید است. ترامپ در حالی از تمدید سخن گفت که پیش‌تر مدعی شده بود «زمان کافی وجود ندارد»، اما واقعیت‌های میدان و هراس از بازگشت به درگیری‌های ویرانگر، او را وادار به عدول از ضرب‌الاجل‌های خودساخته کرد. این تغییر موضع ناگهانی، فراتر از یک مانور دیپلماتیک به معنای «فرسایش بازدارندگی» ایالات متحده است؛ چراکه عبور از خطوط قرمز ترسیم‌شده توسط رئیس‌جمهور، اعتبار تهدید‌های نظامی آمریکا را در دیدگاه رقبای منطقه‌ای به‌شدت مخدوش ساخته است. این تضاد آشکار در گفتار و رفتار، بلافاصله موجی از تحلیل‌های انتقادی را در رسانه‌های طرازاول جهان برانگیخت.

خودش هم نمی‌داند چه می‌کند

رسانه‌های بین‌المللی در پوشش این خبر، به «یک‌جانبه» بودن آن تمرکز کردند تا بگویند واشنگتن در حال مدیریت بحرانی است که لزوماً طرف مقابل با قواعد آن موافق نیست.

خبرگزاری «رویترز» با اشاره به تداوم محاصره دریایی ایران، گزارش داد که ترامپ در حالی از صلح سخن می‌گوید که هم‌زمان دستور تداوم محاصره را صادر کرده؛ اقدامی که تهران آن را رسماً «اعلان‌جنگ» تلقی می‌کند.

هم‌زمان، خبرگزاری «فرانس‌پرس» از سکوت معنادار تهران به‌عنوان یک بازی روانی یاد کرد که واشنگتن را در تعلیق نگاه داشته است. لغو سفر «جی دی ونس»، معاون رئیس‌جمهور آمریکا به اسلام‌آباد و بازگشت شتاب‌زده «استیو ویتکاف» و «جرد کوشنر» به واشنگتن برای رایزنی‌های داخلی، نشان‌دهنده بن‌بست در مذاکرات اسلام‌آباد و شکست تیم عملیاتی ترامپ در گرفتن امتیاز از طرف ایرانی است.

«یورونیوز» نیز با تأکید بر نقش میانجی‌گری «شهباز شریف»، نخست‌وزیر پاکستان، تأکید کرد که فشار‌های بین‌المللی برای بازگشایی شریان‌های اقتصادی، ترامپ را در موقعیتی قرار داده که عملاً ابتکار عمل را از دست داده است.

هزینه نگهداری محاصره از سود آن برای آمریکا بیشتر است

نخبگان و اندیشکده‌های غربی هم عقب‌نشینی ترامپ را نوعی «فرار رو به جلو» برای اجتناب از هزینه‌های غیرقابل‌کنترل جنگ ارزیابی کردند. «تریتا پارسی» از مؤسسه کوئینسی، با رد هرگونه پایداری در وضعیت فعلی، تأکید کرد که این یک «بن‌بست ناپایدار» است؛ وضعیتی که در آن ترامپ تنها به هدف حداقلی خود یعنی «خروج از جنگ» رسیده، اما در دستیابی به اهداف کلان از جمله امتیازگیری هسته‌ای یا لغو نشدن تحریم‌ها کاملاً ناکام مانده است.

در همین راستا، «گریگوری برو» از گروه اوراسیا، این تصمیم را سیگنالی شفاف از ناتوانی ترامپ در ریسک‌پذیری مجدد دانست که عملاً اهرم فشار زمان را از دست آمریکا خارج کرده است.

تحلیل «دنیل دی‌پاتریس» از مؤسسه دیفنس پرایوریتیز، لایه عمیق‌تری از این شکست را رو می‌کند؛ او معتقد است محاصره دریایی که قرار بود دارایی استراتژیک آمریکا باشد، اکنون به مانعی بزرگ برای خود واشنگتن تبدیل شده است. ایران با تحمیل اراده خود، هزینه نگهداری این محاصره را برای آمریکا از سود ناشی از فشار آن بیشتر کرده و عملاً از «محاصره علیه خود محاصره‌کننده» استفاده کرده است.

کاخ سفید در محاصره شکاف‌ها

مدیریت متناقض و آشفته این بحران توسط ترامپ، موجی از تردید‌های جدی را در حلقه قدرت داخلی ایالات متحده درباره توانمندی ترامپ در رهبری استراتژیک برانگیخته است. «مایک کوئیگلی»، نماینده کنگره خواستار ارزیابی شناختی رئیس‌جمهور شده و موضوع اجرای متمم ۲۵ قانون اساسی یا استیضاح را به دلیل آنچه «رفتار‌های جنایت‌کارانه و ناتوانی در انجام وظایف» می‌خواند، مطرح کرده است.

«آرون دیوید میلر»، مذاکره‌کننده ارشد سابق، این وضعیت را «حماقت یک جنگ انتخابی» توصیف کرده که هیچ راه خروجی برای ایالات متحده باقی نگذاشته است.

ازسوی‌دیگر، خبرنگاران باسابقه و نزدیک به ترامپ، چون «باراک راوید» و «ران فیلیپکوفسکی» معتقدند که عقب‌نشینی مکرر از ضرب‌الاجل‌های سخت‌گیرانه، نه‌تنها موقعیت چانه‌زنی آمریکا را در مذاکرات احتمالی آتی تخریب کرده، بلکه «باورپذیری تهدید نظامی» آمریکا را در سطح جهانی به پایین‌ترین حد خود رسانده است.

متحدان پشت خط محاصره

تلاطمات ناشی از این بن‌بست نظامی-دیپلماتیک، مستقیماً امنیت انرژی جهان را هدف قرار داده است. بر اساس گزارش‌های «رویترز» و «ایربنا»، عدم قطعیت در مورد آینده تنگه هرمز باعث جهش ناگهانی قیمت نفت خام برنت به مرز ۹۹ دلار شد که نشان‌دهنده افزایش ۴ دلاری تنها در یک روز معاملاتی است. درحالی‌که واشنگتن تهران را به «گروگان گرفتن اقتصاد جهانی» متهم می‌کند، راهبرد اعلامی ایران مبنی بر «باز بودن تنگه برای همگان جز متحدان آمریکا و اسرائیل»، ضربه‌ای کاری به ائتلاف‌های بین‌المللی واشنگتن وارد کرده است. این اقدام عملاً هزینه‌های همراهی با سیاست‌های ترامپ را برای متحدانش به‌شدت افزایش داده و شکافی عمیق در نظام متحدان آمریکا ایجاد کرده است. تثبیت کنترل ایران بر این آبراه حیاتی هزینه‌های تداوم وضعیت فعلی را برای اقتصاد جهانی و به‌تبع آن برای دولت ترامپ و متحدانش، به سطحی تحمل‌ناپذیر رسانده است.

منبع: فرهیختگان-علی ملکی