خطر غیرمنتظره‌ی کم‌خوابی شناسایی شده است

به گزارش مجله خبری نگار،خواب ممکن است نقش کلیدی در "پاکسازی" مغز از سموم مرتبط با ابتلا به زوال عقل داشته باشد. این نتیجه‌ای است که یک تیم بین‌المللی از محققان که سیستم به اصطلاح گلیمفاتیک را مطالعه می‌کنند، به آن رسیده‌اند - مکانیسمی برای حذف مواد زائد از بافت مغز که گمان می‌رود در طول خواب بیشترین فعالیت را دارد. این مطلب توسط The Conversation گزارش شده است.

برخلاف بقیه بدن، که سیستم لنفاوی مسئول دفع مواد زائد است، مغز فاقد رگ‌های لنفاوی سنتی است. تنها حدود ده سال پیش، دانشمندان یک مسیر پاکسازی جایگزین - سیستم گلیمفاتیک - را توصیف کردند. این سیستم از گردش مایع مغزی نخاعی استفاده می‌کند که به فضای بین سلولی مغز نفوذ می‌کند، مواد زائد را بیرون می‌راند و از طریق ساختار‌های وریدی آن را خارج می‌کند.

آمیلوئید بتا، پروتئینی که تجمع آن منجر به تشکیل پلاک‌های مشخصه بیماری آلزایمر می‌شود، مورد توجه ویژه محققان است. آزمایش‌های حیوانی نشان داده‌اند که پاکسازی این پروتئین از مغز در طول خواب افزایش می‌یابد. مطالعات انسانی نیز نشان داده‌اند که سطح آمیلوئید بتا در مایع مغزی نخاعی در طول بیداری افزایش و در طول خواب کاهش می‌یابد.

با این حال، تصویر همچنان مبهم است. آزمایش‌های اخیر روی موش‌ها، ایده فعالیت «شبانه» گلیمفاتیک را به چالش کشیده و نشان داده است که فعالیت آن می‌تواند در طول روز نیز شدید باشد. دانشمندان هنوز در مورد مکانیسم‌های پشت این فرآیند، به ویژه در مورد انسان، به اجماع نرسیده‌اند.

با این وجود، شواهد مربوط به تأثیر خواب بر سلامت مغز همچنان در حال افزایش است. در یک آزمایش، تنها یک شب محرومیت کامل از خواب در بزرگسالان سالم منجر به افزایش سطح آمیلوئید بتا در هیپوکامپ، ناحیه‌ای از مغز که برای حافظه حیاتی است و یکی از اولین مناطقی است که در بیماری آلزایمر تحت تأثیر قرار می‌گیرد، شد. این نشان می‌دهد که خواب در واقع ممکن است با حذف سموم از مغز مرتبط باشد.

توجه ویژه‌ای به اختلالات مزمن خواب می‌شود. به عنوان مثال، آپنه انسدادی خواب، وضعیتی که در آن تنفس در طول خواب به طور مکرر قطع می‌شود، با کمبود خواب طولانی مدت و سطح پایین اکسیژن خون همراه است. هر دو عامل می‌توانند به تجمع پروتئین‌های سمی در مغز کمک کنند. آپنه خواب در حال حاضر با افزایش خطر زوال عقل مرتبط است و درمان این اختلال، همانطور که برخی مطالعات نشان می‌دهند، حذف آمیلوئید بتا را بهبود می‌بخشد.

بی‌خوابی، یکی دیگر از اختلالات رایج خواب، نیز با خطر بالاتر ابتلا به زوال عقل مرتبط است، اما داده‌ها در مورد اینکه آیا درمان بی‌خوابی تجمع نوروتوکسین را کاهش می‌دهد یا خیر، کافی نیست. محققان تأکید می‌کنند که هنوز برای نتیجه‌گیری در مورد اینکه درمان اختلال خواب مستقیماً با فعال کردن سیستم گلیمفاتیک از زوال عقل جلوگیری می‌کند، خیلی زود است.

در مجموع، دانشمندان موافقند که خواب باکیفیت برای سلامت مغز مهم است و احتمالاً در "پاکسازی" مغز نقش دارد. با این حال، این سوال همچنان باقی است که آیا بهبود خواب می‌تواند به طور خاص خطر بیماری‌های عصبی را کاهش دهد یا خیر. تحقیقات در حال انجام است، از جمله تجزیه و تحلیل نوسانات روزانه پروتئین‌های آمیلوئید بتا و تاو در خون افراد مبتلا به آپنه خواب قبل و بعد از درمان، و همچنین آزمایش دارو‌های بی‌خوابی که می‌توانند به طور بالقوه بر عملکرد شبانه مغز تأثیر بگذارند.

در عین حال، متخصصان توصیه می‌کنند خواب را به عنوان یک عنصر مهم در سلامت کلی در نظر بگیرید و اگر مشکلات خواب یا حافظه دارید، قبل از بروز علائم جدی با پزشک مشورت کنید.