ابهامات در باره مذاکرات و خرید غلات آمریکایی

به گزارش مجله خبری نگار، تصویر مذاکرات حالا نسبت به هفته‌های گذشته وضوح بیشتری دارد. تکذیبیه‌های رسانه‌های داخلی  در قبال اظهارات واشینگتن به حداقل رسیده و همین موضوع از نگاه برخی تحلیلگران، نشانه‌ای از هماهنگی بیشتر در سطوح تصمیم‌گیری سیاست خارجی تلقی می‌شود. در این میان، نقش محمدباقر قالیباف در مدیریت فضای سیاسی پیرامون توافق نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و برخی تحلیلگران از یکپارچه‌تر شدن مواضع در مرحله کنونی سخن می‌گویند.

در سوی دیگر ماجرا، به نظر می‌رسد دولت ترامپ همان مدلی را دنبال می‌کند که از مدت‌ها پیش درباره آن گمانه‌زنی می‌شد؛ مدلی که به شکلی ساده می‌توان آن را هم‌تراز ادعای مشهور «نفت در برابر کالا» دانست. در قالبی که محور آن تأمین کالا‌های اساسی، نهاده‌های کشاورزی و برخی اقلام مورد نیاز اقتصاد ایران است.

چین، محصولات آمریکایی و چند ابهام!

پس از سخنان معنادار قالیباف درباره چین و ترسیم شرایط تازه همکاری با ابرقدرت آسیا، اظهارات عبدالناصر همتی (رئیس بانک مرکزی) نیز توجه بسیاری را جلب کرد. او عملاً این پیام را مخابره کرد که در صورت فراهم شدن شرایط، بخشی از واردات کالا‌های اساسی می‌تواند از مسیر‌های جدیدی انجام شود. همتی در گفت‌وگویی تلویزیونی با اشاره به آزادسازی بخشی از منابع مالی ایران اظهار داشت: «چه ایرادی دارد اگر خرید غلات آمریکایی به‌صرفه‌تر باشد، از آنها بخریم؟»

این اظهارات پس از آن مطرح شد که روز گذشته کاظم غریب‌آبادی (معاون وزارت خارجه) اعلام کرد تفاهمات مربوط به آزادسازی دو بسته شش میلیارد دلاری از منابع مسدودشده ایران وارد مرحله اجرایی شده است. همتی نیز از «شش میلیارد دلار اول» سخن گفت و توضیح داد که نحوه هزینه‌کرد این منابع مطابق توافق سال ۱۴۰۲ خواهد بود و بخش مهمی از آن صرف تأمین کالا‌های اساسی و دارو می‌شود.

همین موضوع، اما در فضای مجازی واکنش‌های متفاوتی به همراه داشته است. برخی نگران اعمال نفوذ واسطه‌ها و ساختار‌های رانتی در ماجرای نهاده‌هایی نظیر ذرت هستند که منجر به انحراف دوباره بازار خواهد شد. در مقابل، گروهی دیگر نیز نگران افزایش مداخلات دولتی و بازگشت برخی الگو‌های سهمیه‌بندی و کوپنی در حوزه کالا‌هایی مثل سویا هستند. فضایی متناقض که هنوز مشخص نیست در عمل به چه نتیجه‌ای خواهد رسید.

بازگشت بازرسان آژانس و سایه دوباره جنگ؟

از سوی دیگر، علی‌رغم تکذیب تهران، آمریکا مدعی ورود مسئله حضور بازرسان آژانس به مرحله‌ای تازه شده است. موضوعی که تا همین چند ماه پیش یکی از خطوط قرمز جدی محسوب می‌شد، اکنون در بستر روایت‌های متناقض، ظاهراً با انعطاف بیشتری دنبال می‌شود. ترامپ نیز مدعی موافقت بدون قید وشرط تهران با این موضوع شده است. تسنیم نیز ابراز امیدواری کرده بود که پیشنهاد آمریکا در این مورد با موافقت رو‌به‌رو نشود. در این میان، برخی تحلیلگران معتقدند بدون ایجاد سازوکاری برای نظارت‌های فنی، اساساً بقای میز مذاکره دشوار خواهد بود و همین مسئله باعث شده دو طرف به دنبال فرمول‌های جدیدی برای حل اختلافات باشند.

در همین حال، رسانه‌های آمریکایی نیز سیگنال‌های متفاوتی مخابره می‌کنند. فاکس‌نیوز مدعی شده پنتاگون برای پوشش هزینه‌های مرتبط با جنگ اخیر با ایران وبه بودجه‌ای حدود ۸۰ میلیارد دلار نیاز دارد؛ رقمی که تقریباً سه برابر هزینه‌های اعلام‌شده پیشین است. برخی تحلیلگران درباره درخواست چنین بودجه‌ای معتقدند که پرونده جنگ در ساختار تصمیم‌گیری آمریکا هنوز کاملاً بسته نشده است. از نگاه این گروه، تخصیص چنین بودجه‌ای می‌تواند به معنای حفظ گزینه نظامی روی میز و فراهم نگه داشتن زیرساخت‌های حقوقی و مالی برای اقدامات احتمالی آینده باشد.

آن ۳۰۰ میلیارد دلارِ بحث‌برانگیز!

در کنار همه اینها، بحث سرمایه‌گذاری‌های کلان نیز همچنان محل تردید است. در حالی که از رقمی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای سرمایه‌گذاری در ایران سخن گفته می‌شود، آمار‌های اقتصادی نشان می‌دهد ایالات متحده تا پایان سال ۲۰۲۴ حدود ۹۲ میلیارد دلار سرمایه فعال در کل منطقه خاورمیانه داشته است. به همین دلیل، برخی کارشناسان تحقق سرمایه‌گذاری این رقم در ایران را با توجه به سیاست اعلامی ترامپ مبنی بر بازگرداندن سرمایه به داخل آمریکا، چندان واقع‌بینانه نمی‌دانند. علاوه بر این، تأمین مالی چنین پروژه‌ای از سوی کشور‌های عربی نیز با ابهامات متعددی روبه‌روست.

در مجموع، آنچه امروز دیده می‌شود، چارچوبی پرابهام است و مشخص نیست وضعیت در ماه‌های آینده به سمت تثبیت حرکت خواهد کرد یا بار دیگر به چرخه تنش بازخواهد گشت.