ترکش جنگ رمضان به قلب صنعت خودرو در آسیا رسید

به گزارش مجله خبری نگار، افزایش قیمت انرژی ناشی از جنگ علیه ایران به‌سرعت در حال سرایت به زنجیره‌های تأمین جهانی است و اثر آن اکنون در قیمت کالا‌های مصرفی روزمره در آمریکا، اروپا و آسیا قابل‌مشاهده است. این بحران که با اختلال در عرضه نفت و گاز آغاز شده، به‌طور مستقیم هزینه تولید، حمل‌ونقل و بسته‌بندی را افزایش داده و در نهایت فشار آن به مصرف‌کننده منتقل شده است.

بر اساس داده‌های بازار و گزارش‌های بین‌المللی، قیمت محصولات پرمصرفی مانند شامپو بدن، تامپون، مواد شوینده و آب بطری‌شده در جهان طی هفته‌های اخیر افزایش یافته است. برای مثال، قیمت شامپو بدن که عمدتاً در بطری‌های پلاستیکی عرضه می‌شود، در چهار هفته منتهی به ۲۸ مارس نسبت به سال گذشته ۷.۷ درصد افزایش داشته است.

این افزایش هم‌زمان با رشد قیمت مواد اولیه‌ای مانند روغن پالم، اسانس‌ها و مواد پتروشیمی رخ داده است. این تحولات در شرایطی اتفاق افتاده که جنگ آمریکا-اسرائیل علیه ایران از ۲۸ فوریه آغاز شده و باعث شدیدترین اختلال در عرضه نفت و گاز در دهه‌های اخیر شده است. به گفته تحلیل‌گران آسیب به زیرساخت‌های انرژی در خاورمیانه، از جمله پالایشگاه‌ها، ممکن است سال‌ها برای ترمیم زمان نیاز داشته باشد و اثرات آن همچنان ادامه خواهد داشت. در ادامه به طور مختصر به برخی از بخش‌هایی که مستقیماً خانوار‌ها را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهند، اشاره می‌شود.

جهش ۵۰ تا ۶۰ درصدی قیمت خوراک پتروشیمی

یکی از بخش‌هایی که در کنار نفت و گاز به‌شدت بر قیمت‌های جهانی اثرگذار بوده، محصولات پتروشیمی است. بر اساس گزارش رویترز، قیمت خوراک پتروشیمی پالایشگاه‌ها که برای ساخت پلاستیک استفاده می‌شود، از ماه مارس تا آوریل حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد افزایش یافته است. این خبرگزاری به نقل از یک تولیدکننده محصولات پتروشیمی می‌نویسد: «کارخانه ما که محصولات پالایشگاهی را به گلوله‌های پلاستیکی ترکیبی مورداستفاده در باتری‌های خودرو‌های برقی، پروانه‌های پهپاد و قطعات دوچرخه تبدیل می‌کند، معمولاً تا دو ماه ذخیره احتیاطی دارد؛ اما هجوم برای خرید قبل از افزایش بیشتر قیمت‌ها، موجودی‌ها را کاهش داده است، به این معنی که سفارش‌های جدید از قبل با مواد اولیه خریداری شده با قیمت‌های نقدی بالاتر تا پایان ماه مارس پر شده‌اند

او می‌گوید این هزینه‌های بالاتر باید به مشتریان پایین‌دستی منتقل شود. ترس از افزایش بیشتر قیمت‌ها باعث انبار کردن پلاستیک، مسدودشدن انبار‌ها و جاده‌ها در ژانگموتو، بزرگ‌ترین قطب تجارت پلاستیک چین شده است. هان بینگ که از سال ۲۰۱۸ مدیریت یک انبار را در آنجا بر عهده دارد، می‌گوید که میزان بارگیری روزانه ماه گذشته دوبرابر شده و به حدود ۱۰۰۰ تن رسیده است.»

بسته‌بندی مواد غذایی

یکی از مهم‌ترین کانال‌های انتقال این شوک به اقتصاد جهانی، صنعت پلاستیک است. پلاستیک‌هایی مانند PET که در بطری‌های نوشابه و بسته‌بندی مواد غذایی استفاده می‌شوند، در اروپا ۱۵.۴ درصد و پلی‌اتیلن در آمریکای شمالی حدود ۲۹ درصد افزایش قیمت داشته‌اند. این افزایش به‌طور مستقیم ناشی از رشد قیمت نفت و گاز است، زیرا بیشتر پلاستیک‌ها از مواد پتروشیمی مشتق از سوخت‌های فسیلی تولید می‌شوند.

مواد شوینده و لباس

در واقع، نفت و گاز ابتدا به مواد شیمیایی پایه تبدیل شده و سپس در قالب پلیمر‌ها وارد زنجیره تولید می‌شوند. این پلیمر‌ها در طیف وسیعی از محصولات از بسته‌بندی و بطری‌ها گرفته تا مواد شوینده و حتی لباس‌های پلی‌استری استفاده می‌شوند. به همین دلیل، افزایش قیمت انرژی تقریباً تمام کالا‌های مصرفی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. در بخش بسته‌بندی، داده‌های IMARC نشان می‌دهد پلاستیک حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد هزینه تولید یک بطری آب PET را تشکیل می‌دهد. به همین دلیل، افزایش ۵.۸ درصدی قیمت آب بطری‌شده در آمریکا مستقیماً به افزایش هزینه مواد اولیه مرتبط است.

کالا‌های یک‌بارمصرف و محصولات سلولزی

در بخش کالا‌های یک‌بارمصرف نیز روند مشابهی دیده می‌شود. محصولاتی سلولزی مانند پوشک، نوار بهداشتی و تامپون که همگی حاوی مواد پلاستیکی هستند، بین ۲ تا ۶ درصد افزایش قیمت داشته‌اند. این افزایش ناشی از رشد هزینه پلیمر‌های سوپرجاذب و مواد پتروشیمی است. در حوزه نظافت خانگی نیز فشار هزینه‌ها قابل‌مشاهده است. قیمت مایع لباسشویی ۲.۶ درصد و مایع ظرفشویی ۳.۶ درصد افزایش یافته است. این محصولات نیز به‌شدت به مواد شیمیایی مشتق از نفت و بسته‌بندی پلاستیکی وابسته هستند.

مواد غذایی

در کنار این بخش‌ها، مواد غذایی نیز تحت‌تأثیر قرار گرفته‌اند. این بخش علاوه بر افزایش قیمت کود‌های شیمیایی مانند اوره و گوگرد، از افزایش قیمت محصولات بسته‌بندی نیز آسیب دیده است. تنها استثنا در برخی بازار‌ها کاهش قیمت شیر و تخم‌مرغ بوده که به دلیل اصلاحات عرضه پس از کمبود سال گذشته رخ داده است.

بااین‌حال، اقتصاددانان هشدار داده‌اند که اثر کامل شوک انرژی هنوز در قیمت مواد غذایی ظاهر نشده و در هفته‌های آینده قابل‌مشاهده خواهد بود. طبق داده‌های رسمی، شاخص قیمت مصرف‌کننده آمریکا در ماه مارس ۰.۹ درصد افزایش یافته که نشان‌دهنده سریع‌ترین رشد ماهانه تورم در چهار سال اخیر است. اقتصاددانان این افزایش را تنها آغاز اثرات شوک انرژی ناشی از جنگ می‌دانند.

در سطح جهانی نیز اثرات این بحران در حال گسترش است. کشور‌هایی مانند ژاپن، کره جنوبی، هند و چین با فشار تورمی ناشی از افزایش قیمت انرژی و مواد اولیه مواجه شده‌اند. چین به‌عنوان بزرگ‌ترین مرکز تولید پلاستیک جهان، بیشترین آسیب را از کمبود نفت و افزایش هزینه پتروشیمی متحمل شده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد قیمت برخی ترموپلاستیک‌ها در چین تا ۴۴ درصد افزایش یافته و صادرات مواد پلاستیکی نیز با نوسان مواجه شده است. همچنین شرکت‌های فعال در زنجیره تولید چین با افزایش تقاضا برای ذخیره‌سازی مواد اولیه مواجه شده‌اند. این موضوع باعث ازدحام در مراکز تجاری و افزایش هزینه‌های انبارداری و حمل‌ونقل شده است.

در برخی مناطق صنعتی نیز گزارش‌هایی از اختلال جدی در حمل‌ونقل و تولید منتشر شده است. در نهایت، شرکت‌های بزرگ جهانی در بخش کالا‌های مصرفی، از جمله برند‌های مواد غذایی و بهداشتی، در تلاش هستند تا بخشی از افزایش هزینه‌ها را جذب کنند؛ اما تحلیل‌گران معتقدند این روند پایدار نخواهد بود. شرکت‌هایی مانند نستله، یونیلیور و پروکتر‌اند گمبل پیش‌تر نیز در دوره‌های تورمی قیمت محصولات خود را افزایش داده‌اند و انتظار می‌رود در این بحران جدید نیز همین روند ادامه یابد.

آثار غیرقابل‌بازگشت جنگ

به گفته تحلیل‌گران اقتصادی، حتی در صورت پایان سریع درگیری‌ها، اثرات این شوک به‌سرعت از بین نخواهد رفت، زیرا زنجیره‌های تأمین جهانی به‌گونه‌ای به هم متصل شده‌اند که بازگشت به شرایط قبلی ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها زمان ببرد. همان‌طور که یکی از اقتصاددانان در این زمینه گفته است: «حتی اگر جنگ فردا تمام شود، قیمت‌ها به گذشته برنمی‌گردند؛ جهان بعد از این بحران تغییر کرده است.»

آسیب جدی کسب‌وکار‌ها

نظرسنجی‌های مهم منتشرشده نشان می‌دهد اقتصاد جهانی به شکل ملموس‌تری تحت‌فشار شوک انرژی ناشی از جنگ ایران قرار گرفته است. کارخانه‌ها با افزایش شدید هزینه‌های تولید مواجه شده‌اند و حتی فعالیت در بخش خدمات نیز نشانه‌هایی از ضعف را نشان می‌دهد. درحالی‌که بخش بزرگی از اقتصاد جهان تاکنون در برابر بدترین اختلال در تأمین انرژی در دوران مدرن مقاومت نسبی نشان داده است، اثرات ثانویه این درگیری تقریباً دوماهه در حال افزایش تورم، ایجاد نگرانی درباره تأمین مواد غذایی و کاهش رشد اقتصادی است. در هفته جاری مجموعه‌ای از گزارش‌های منفی درباره وضعیت کسب‌وکار‌ها و مصرف‌کنندگان منتشر شده و شرکت‌های بزرگ نیز چشم‌انداز‌های محتاطانه‌ای ارائه کرده‌اند. نظرسنجی‌های دقیق S&P Global از مدیران خرید (PMI) که روز پنجشنبه منتشر شد، نشان می‌دهد شرایط اقتصادی رو به وخامت است.

بر اساس این داده‌ها، ۲۱ کشور منطقه یورو بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند. شاخص اصلی این منطقه از ۵۰.۷ در ماه مارس به ۴۸.۶ در ماه‌آوریل کاهش یافته است؛ عددی زیر ۵۰ که نشان‌دهنده انقباض فعالیت اقتصادی است. در همین دوره، شاخص قیمت نهاده‌ها از ۶۸.۹ به ۷۶.۹ افزایش یافته که نشان می‌دهد کارخانه‌های اروپایی با جهش شدید هزینه تولید مواجه شده‌اند. همچنین شاخص بخش خدمات از ۵۰.۲ به ۴۷.۴ سقوط کرده که بسیار پایین‌تر از پیش‌بینی ۴۹.۸ در نظرسنجی رویترز است.

کریس ویلیامسون، اقتصاددان ارشد S&P Global، در این‌باره گفت: «منطقه یورو با مشکلات اقتصادی فزاینده ناشی از جنگ در خاورمیانه روبه‌رو است. کمبود‌های عرضه، رشد اقتصادی را تهدید کرده و فشار‌های قیمتی در هفته‌های آینده بیشتر خواهد شد.» باوجوداین روند منفی، برخی کشور‌ها برخلاف انتظار رشد تولید را تجربه کرده‌اند. ژاپن، هند، بریتانیا و فرانسه گزارش افزایش سطح تولید را ارائه داده‌اند.

S&P Global این موضوع را تا حدی ناشی از اقدام شرکت‌ها برای افزایش تولید پیش از تشدید اختلالات زنجیره تأمین دانسته است. ژاپن به‌طور ویژه قوی‌ترین رشد تولید کارخانه‌ای خود از فوریه ۲۰۱۴ را ثبت کرده است. این در حالی است که هزینه‌های ورودی در این کشور با سریع‌ترین نرخ از اوایل ۲۰۲۳ افزایش یافته است. کارشناسان هشدار داده‌اند که این نوع افزایش تولید ممکن است موقتی باشد. اگر شرکت‌ها اکنون تولید را جلو بیندازند، احتمال کاهش فعالیت در ماه‌های آینده وجود دارد؛ مشابه الگویی که پیش‌تر در واکنش به تعرفه‌های تجاری آمریکا مشاهده شده بود. نظرسنجی‌های مدیران خرید با گزارش‌های درآمدی شرکت‌ها نیز هم‌زمان شده است. شرکت‌هایی از جمله گروه غذایی فرانسوی دانون و شرکت اوتیس ورلدواید (Otis Worldwide) اعلام کرده‌اند اختلالات حمل‌ونقل ناشی از جنگ بر عملکرد آنها تأثیر گذاشته است.

هوش مصنوعی

با وجود فشار گسترده بر اقتصاد جهانی، برخی بخش‌ها عملکرد متفاوتی داشته‌اند. افزایش سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه هوش مصنوعی به رشد صنعت فناوری کمک کرده است. همچنین نوسانات بازار‌های مالی جهانی به سود شرکت‌های فعال در معاملات مالی تمام شده است. برای نمونه، کره جنوبی به لطف افزایش صادرات تراشه، سریع‌ترین رشد اقتصادی خود در تقریباً شش سال گذشته را ثبت کرده است. همچنین انتظار می‌رود بخش فناوری آمریکا در گزارش‌های سه‌ماهه اول رشد درآمدی قابل‌توجهی نشان دهد.

در بخش مالی نیز گروه بورس لندن اعلام کرده است که پس از ثبت رکورد درآمد در سه‌ماهه اول به دلیل افزایش فعالیت معاملاتی، انتظار دارد رشد سالانه درآمد در بالاترین سطح پیش‌بینی‌شده باقی بماند. با توجه به ادامه تنش‌ها و نبود چشم‌انداز روشن برای پایان درگیری، آینده اقتصاد جهانی به‌شدت وابسته به وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ مسیری حیاتی برای انتقال انرژی جهان.

صندوق بین‌المللی پول (IMF) حدود دو هفته گذشته پیش‌بینی رشد جهانی خود را برای سال جاری به ۳.۱ درصد کاهش و هشدار داد که در صورت ادامه اختلالات، اقتصاد جهانی می‌تواند وارد سناریوی بدتری از جمله رکود شود. جیمی تامپسون، رئیس سناریو‌های کلان در آکسفورد اکونومیکس، با اشاره به بررسی شوک‌های انرژی گذشته مانند جنگ یوم کیپور در دهه ۱۹۷۰ و حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، تأکید کرد اثرات چنین بحران‌هایی معمولاً سال‌ها بر تورم، سرمایه‌گذاری و تولید باقی می‌ماند. او افزود: «از هر چهار کسب‌وکار، یک مورد انتظار دارد اثرات این اختلالات حتی پس از پایان سال نیز ادامه داشته باشد.» و در پایان هشدار داد: «این شواهد نشان‌دهنده خطر یک تغییر ناگهانی در احساسات اقتصادی است.»

آثار جنگ با ایران در تویوتا

تویوتا از زیان ۳ میلیارد پوندی ناشی از جنگ در ایران خبر داده است، زیرا افزایش شدید قیمت قطعات و مواد اولیه همراه با کاهش فروش، فشار قابل‌توجهی بر این خودروساز وارد کرده است. این شرکت اعلام کرده سود آن در سال مالی منتهی به مارس کاهش یافته؛ چراکه به گفته مدیرانش «احتمالاً قادر به جذب اثرات جدید بحران خاورمیانه نیست»، موضوعی که از جدی‌ترین هشدار‌های این شرکت درباره تأثیر جنگ بر کسب‌وکار جهانی محسوب می‌شود. بخش اصلی این زیان شامل افزایش ۴۰۰ میلیارد ین (۱.۹ میلیارد پوند) در هزینه مواد اولیه و ۲۷۰ میلیارد ین دیگر ناشی از افت فروش است. در نتیجه، سود عملیاتی تویوتا به ۳.۸ تریلیون ین کاهش یافته و هم‌زمان تعرفه‌های تجاری دولت ترامپ نیز حدود ۱.۳۸ تریلیون ین هزینه اضافی ایجاد کرده است.

بسته‌شدن تنگه هرمز و اختلال در جریان انرژی نیز صنعت جهانی را دچار آشفتگی کرده و تولیدکنندگان آسیایی به‌ویژه به دلیل وابستگی بالا به واردات از خاورمیانه تحت‌فشار قرار گرفته‌اند؛ از جمله در حوزه آلومینیوم و همچنین افزایش هزینه‌های مرتبط با نفت که بر قیمت لاستیک و سایر قطعات اثر گذاشته است. تویوتا پیش‌بینی کرده سود آن در سال‌های آینده نیز تحت‌فشار باقی بماند و درآمد عملیاتی سال بعد به حدود ۳ تریلیون ین کاهش یابد، درحالی‌که مدیران این شرکت تأکید می‌کنند اثرات بحران در بخش‌های مختلف از جمله سوخت، حمل‌ونقل و مواد تولیدی احساس می‌شود و جبران کامل این خسارت‌ها به‌سادگی امکان‌پذیر نیست.

منبع: فرهیختگان-پانیذ رحیمی