توسعه ناوگان دریایی قزاقستان در کریدور میانی خزر

به گزارش مجله خبری نگار،شرکت ملی راه‌آهن قزاقستان موسوم به «قزاقستان تمیر ژولی» (KTZ) در راستای یک استراتژی بلندمدت و با هدف توسعه و گسترش ظرفیت‌های مسیر ترانزیتی «کریدور بین‌المللی ترانس‌خزر» (TITR)، گام‌های عملی و مهمی را برای ایجاد و توسعه ناوگان تجاری و دریایی مستقل خود برداشته است.

این اقدام استراتژیک نشان‌دهنده عزم جدی آستانه برای نقش‌آفرینی بیشتر در معادلات ژئوپلیتیک و ترانزیتی کلان در پهنه اوراسیا است.

مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی ترانس‌خزر که در ادبیات سیاسی و اقتصادی تحت عنوان «کریدور میانی» نیز شناخته می‌شود، یک شبکه ترانزیتی چندوجهی و بسیار حیاتی است که با عبور از قلب آسیای مرکزی و منطقه قفقاز جنوبی، زنجیره تامین کالا میان قطب‌های صنعتی چین و بازار‌های مصرف در قاره اروپا را به یکدیگر متصل می‌کند.

اهمیت راهبردی این کریدور در سال‌های اخیر دوچندان شده است، چرا که به عنوان یک مسیر جایگزین، در برابر مسیر‌های سنتی که از خاک فدراسیون روسیه عبور می‌کنند، به شدت مورد توجه قدرت‌های اقتصادی شرق و غرب قرار گرفته است.

سرمایه‌گذاری کلان در ناوگان دریایی و همکاری با پکن و باکو

در همین چارچوب، شرکت حمل‌ونقل «کی‌تی‌زد اکسپرس» (KTZ Express Shipping) که از شرکت‌های تابعه و زیرمجموعه راه‌آهن ملی قزاقستان به شمار می‌رود، قرارداد‌های کلان و مهمی را برای ساخت ۶ فروند کشتی کانتینربر و باربری خشک چندمنظوره به امضا رسانده است.

بر اساس جزئیات منتشر شده از این قراردادها، توافقنامه‌های ساخت با دو شریک منطقه‌ای و بین‌المللی نهایی شده است. شرکت صنایع کشتی‌سازی چینی «جیانگسو هایژونگژو» (Jiangsu Haizhongzhou) وظیفه ساخت و تحویل چهار فروند از این کشتی‌ها را بر عهده گرفته است. همچنین قرارداد ساخت دو فروند کشتی دیگر نیز با «کارخانه کشتی‌سازی باکو» در جمهوری آذربایجان منعقد شده تا از ظرفیت‌های همسایگان در حاشیه دریای خزر نیز به نحو احسن بهره‌برداری شود.

این کشتی‌های جدید با ویژگی‌های فنی خاص و قابلیت ناوبری دومنظوره (رودخانه‌ای-دریایی) طراحی و ساخته خواهند شد تا به راحتی از طریق کانال‌های ارتباطی، میان پهنه‌های آبی مختلف جابه‌جا شوند. تناژ ظرفیت باربری (ددویت) این شناور‌ها تا ۹ هزار و ۹۰۰ تن برآورد شده و ظرفیت جابه‌جایی آنها تا ۵۳۷ کانتینر استاندارد بیست فوتی (TEU) خواهد بود.

یکی از مزیت‌های برجسته این شناورها، تطبیق‌پذیری کامل آنها با شرایط خاص ناوبری در مسیر‌های پرتردد دریای خزر و همچنین مسیر‌های منتهی به دریای سیاه است. پیش‌بینی می‌شود که ورود این کشتی‌ها به ناوگان قزاقستان، فرآیند ادغام و پیوستگی بخش حمل‌ونقل دریایی در زنجیره لجستیک چندوجهی کریدور ترانس‌خزر را به طور چشمگیری تقویت و پشتیبانی کند.

رعایت استاندارد‌های زیست‌محیطی؛ گامی به سوی تجارت پایدار

در دنیای تجارت امروز، رعایت الزامات ایمنی و زیست‌محیطی از اهمیت بالایی برخوردار است. بر همین اساس، شناور‌های سفارش‌داده‌شده توسط قزاقستان، به مدرن‌ترین سیستم‌های ناوبری مجهز خواهند شد که کاملاً با جدیدترین الزامات و استاندارد‌های بین‌المللی در حوزه دریانوردی و حفاظت از محیط زیست مطابقت دارند.

ارتقای سطح ایمنی، افزایش قابلیت اطمینان در سفر‌های دریایی و بهبود عملکرد زیست‌محیطی این شناورها، بدون شک تناسب و کارایی آنها را برای تردد در مسیر‌های تجاری بین‌المللی افزایش خواهد داد. این امر نه تنها وجهه ناوگان تجاری قزاقستان را در سطح جهانی بهبود می‌بخشد، بلکه سطح اعتماد و اطمینان شرکت‌های بزرگ کشتیرانی و صاحبان کالای بین‌المللی را برای استفاده از این مسیر ترانزیتی به شدت ارتقا می‌دهد.

هدف غایی و بنیادین از اجرای این پروژه بزرگ، اعطای نقشی پررنگ‌تر، محوری‌تر و قدرتمندتر به قزاقستان در مسیر ترانزیتی ترانس‌خزر است. آستانه قصد دارد با تثبیت و ایجاد یک مؤلفه دریایی پایدار و کاملاً مستقل در این مسیر، کنترل بیشتری بر جریان‌های تجاری داشته باشد.

جهش چشمگیر در شاخص‌های ترانزیتی و برنامه‌های توسعه آتی

بررسی آمار‌های رسمی نشان می‌دهد که بخش حمل‌ونقل دریایی قزاقستان در سال‌های اخیر شاهد رشد ثابت، مستمر و قابل‌توجهی بوده است. در سال ۲۰۲۵ میلادی، حجم کل محموله‌های حمل‌شده از طریق مسیر‌های دریایی این کشور به رقم چشمگیر ۸ میلیون تن رسید که نشان‌دهنده رشد ۷ درصدی در مقایسه با آمار سال ۲۰۲۴ است.

در همین بازه زمانی، ترافیک کانتینری عبوری از بنادر دریایی قزاقستان با ثبت یک جهش ۲۹ درصدی، به رقم ۹۰ هزار و ۶۳۷ کانتینر (TEU) افزایش یافت. همزمان با این موفقیت‌ها، حجم کل محموله‌های باری ترانزیت شده در امتداد مسیر بین‌المللی ترانس‌خزر نیز با رشد قابل‌تأمل ۳۶ درصدی همراه بوده است.

دولت قزاقستان در چارچوب یک برنامه جامع و استراتژیک برای توسعه زیرساخت‌های دریایی خود که برای بازه زمانی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۸ تدوین شده است، اهداف بلندپروازانه‌ای را دنبال می‌کند. بر اساس این طرح کلان، آستانه قصد دارد یک خوشه عظیم حمل‌ونقل و لجستیک را با محوریت و تکیه بر ظرفیت‌های بنادر استراتژیک «آکتائو» و «کوریک» در حاشیه دریای خزر تاسیس و راه‌اندازی کند.

این برنامه فراگیر شامل طرح‌هایی برای توسعه گسترده ظرفیت تخلیه و بارگیری کانتینر، نوسازی و ایجاد پایانه‌های جدید باری، توسعه و هوشمندسازی سیستم‌های لجستیک کشتیرانی بین‌المللی و همچنین کاهش چشمگیر موانع و بروکراسی‌های اداری است.

با اجرای کامل این برنامه‌های توسعه‌ای، پیش‌بینی می‌شود که تا فرا رسیدن سال ۲۰۲۸ میلادی، مجموع توان عملیاتی و توانایی پردازش بار در بنادر قزاقستان تا ۵۰ درصد افزایش یابد. همچنین برآورد‌های اقتصادی حاکی از آن است که حجم عملیات جابه‌جایی و مدیریت کانتینر‌ها در این بنادر در بازه زمانی مذکور، به بیش از سه برابر سطح کنونی افزایش خواهد یافت.

علاوه بر این، برنامه‌ریزی‌های دقیقی برای افزایش ترافیک کانتینری در امتداد کریدور ترانس‌خزر صورت گرفته که از آن جمله می‌توان به هدف‌گذاری برای عبور حداقل ۶۰۰ قطار باری کانتینری از مبدأ چین و ترانزیت آنها از طریق خاک قزاقستان، تنها در سال جاری میلادی اشاره کرد.

کریدور میانی؛ رگ حیاتی اقتصاد اوراسیا

در نهایت، داده‌های آماری به روشنی حکایت از آن دارد که حجم محموله‌های باری ترانزیت شده در مسیر «کریدور میانی» که از پهنه سرزمینی قزاقستان عبور می‌کنند، طی هفت سال گذشته رشد حیرت‌انگیز و تصاعدی داشته است. این آمار‌ها نشان می‌دهد که حجم ترانزیت در این مسیر استراتژیک با افزایشی بالغ بر پنج برابر، از رقم ۸۰۰ هزار تن به ۴.۵ میلیون تن در سال رسیده است.

این تحول عظیم، نشانگر تغییرات شگرف در ژئوپلیتیک حمل‌ونقل جهانی و جایگاه بی‌بدیل قزاقستان و دریای خزر در اتصال اقتصاد‌های بزرگ شرق و غرب است؛ روندی که با تکمیل و بهره‌برداری از ناوگان جدید دریایی این کشور، شتابی دوچندان به خود خواهد گرفت.