بارندگی‌های سیل‌آسا پیامد «حال بد زمین»

به گزارش مجله خبری نگار، سید مجید میررکنی، عضو هیئت علمی دانشگاه، عضو انجمن هواشناسی ایران و مشاور و مجری راهبرد مدیریت تغییر اقلیم در یادداشت اختصاصی با عنوان "تشدید یا تضعیف بارندگی، هیچ سند علمی وجود ندارد" که در اختیار تسنیم قرار داده است، نوشت:

انسان همیشه قصد دست‌کاری در طبیعت به‌خصوص، «جو» (Atmosphere) را داشته است. برای مثال، سرخ‌پوستان با اجرای مراسم باران قصد دخالت در امور بارندگی را داشته‌اند.

با پیش‌رفت علم و فناوری این قصد و نیت در محافل علمی به‌صورت جدی پیگیری شده است. در جنگ جهانی دوم، با استفاده فناوری‌های سنتی، مانند، پاشیدن یخ خشک در ابر‌ها اقدام به تشدید بارندگی در مناطق جنگی کردند. اما ارزیابی درست و دقیقی از میزان موفقیت پروژه تشدید بارندگی انجام نشد.

با گذر زمان و تشدید خشکسالی در برخی از مناطق، پژوهش‌گران به فکر استفاده از فناوری تشدید بارندگی برای غلبه بر خشکسالی افتادند.

پروژه‌های متعددی در گوشه و کنار کره زمین انجام شد. اما، از یک‌سو، ارزیابی‌ها نشان داد؛ که، درصد موفقیت این پروژه‌ها چندان چشم‌گیر نیست. از سوی دیگر، تشدید بارندگی یک پروژه صرفا مهندسی نیست و باید عوامل متعددی را هنگام اجرای این پروژه‌ها از جمله، عوامل اقتصادی و فرهنگی را در نظر گرفت.

در مقابل، پروژه‌های تشدید بارندگی، مدتی است؛ که، پروژ‌های تضعیف بارندگی مطرح شده است. تاکنون، هیچ سند علمی معتبر در این مورد وجود ندارد و بیشتر فعالیت‌ها در بوته آزمایش هستند. البته، برخی از موارد شبه‌علم هم مطرح شده است؛ که، هیچ جایگاه علمی ندارند.

از منظر علم ریاضی و بنا بر نظریه کنترل بهینه هرگونه دست‌کاری و دست‌اندازی در طبیعت توام با عدم‌قطعیت هست و می‌تواند با جواب‌های نامطلوب همراه باشد.

اما، از نظر من، آنچه اهمیت دارد، توجه به فعالیت‌های ناسازگار انسان در طبیعت هست. با شروع دگرگونی صنعتی در چند قرن پیش، هر روز مقادیر بسیار زیادی از گاز کربن دی‌اکسید وارد جو می‌شود. گاز کربن دی‌اکسید یگ گاز گلخانه‌ای هست.

افرایش غلظت و تمرکز این گاز در جو سبب حبس گرما در سامانه جو-زمین شده است؛ که، متاسفانه، ادامه دارد. گاز‌های گلخانه‌ای مانند پتو عمل می‌کنند و اجازه خروج گرمای اضافی را به سامانه جو-زمین نمی‌دهند. این گرمای اضافی سبب گرم‌شدن بیش از اندازه سامانه جو-زمین شده است.

اگر کره زمین را مانند یک انسان در نظر بگیریم؛ می‌توان گفت؛ که، حال کره زمین خوب نیست و دچار تَب و لرز شده است. برخی از سودجویان و فرصت‌طلبان از این موضوع در راستای اهداف شوم خود قصد سو استفاده از وضعیت موجود را دارند. این افراد سودجو با طرح موضوعات شبه‌علم قصد فریب عامه مردم را دارند.

امواج را می‌توان در راستای شناسایی ابر و بارندگی مورد استفاده قرار داد. برخی از پروژه‌هایی هم که امواج را عامل تشدید یا تضعیف بارندگی در نظر گرفته‌اند، بنا بر نظریه کنترل بهینه جواب مطلوب را دریافت نکرده‌اند.

از منظر علوم هواشناسی و اقلیم‌شناسی، سامانه جو-زمین یک سامانه آشوب‌ناک هست و اغلب فرایند‌های حاکم بر آن غیرخطی هستند؛ بنابراین، دست‌کاری جو می‌تواند توام با جواب‌های نامطلوب باشد. به‌علاوه، انرژی نهفته در سامانه‌های جوی آنقدر زیاد هست؛ که، برای دست‌کاری جو نیاز به آن مقدار انرژی هست؛ که، در حال حاضر در دسترس بشر نیست.

شاید، در محدوده یک فرودگاه بتوان با اقدامات ساختگی و مصنوعی اقدام به مه‌زدایی کرد؛ اما، انسان هنوز قادر به دست‌کاری سامانه‌های جوی به‌منظور تشدید یا تضعیف بارندگی در یک منطقه وسیع مانند یک کشور نیست.

در مقابل، این اقدامات خیالی و توهمی، آنچه پیشنهاد شده است: الف- سازگاری، ب- فروکاستن و ج- زمین‌مهندسی هست. اگر انسان با انجام فعالیت‌های ناسازگار خود در طبیعت سبب حال خراب زمین شده است؛ بنابراین، خود انسان باید با این تغییرات سازگار شود و فعالیت‌هایش را به‌گونه‌ای اصلاح کند، که، سبب بهبود حال خراب زمین با فروکاستن فعالیت‌های ناسازگارش بشود. در مقوله، زمین‌مهندسی هم پروژه‌هایی مد نظر است، که، نیاز به اقدامات بین‌المللی دارد.

در نهایت، آنچه در حال حاضر، شاهد آن هستیم، ناشی از حال خراب زمین هست. تشدید بارندگی‌های سیل‌آسا یکی از پیامد‌های ناگوار حال خراب کره زمین هست.

کره زمین مانند یک انسان که دچار تب و لرز شده است، رفتار غیرطبیعی دارد. به‌طور معمول، بارندگی از اواسط پاییز با باران شروع می‌شود و در زمستان با بارش برف به حداکثر خود می‌رسد و در بهار با بارندگی‌های رگباری به اتمام می‌رسد.

این الگوی عادی بارندگی بر اثر حال بد کره زمین دگرگون شده است. شدت و فراوانی «هجوم سرما» و «موج گرما» افرایش یافته است؛ که، نشان از تب و لرز کره زمین دارد.

در حال حاضر، اغلب بارندگی در فصول گذر از سرما به گرما و گرما به سرما به‌صورت بارندگی‌های سیل‌آسا روی می‌دهد، که، نشانه حال خراب کره زمین است. انسان با انجام فعالیت‌های ناسازگار در طبیعت به دست خود در حال تخریب تنها خانه خود، یعنی، کره زمین است. بهتر است، به‌جای توسل به امور واهی و خیالی به اقدامات سازگار با طبیعت بپردازد و در نتیجه تنها خانه امن خود را از نابودی نجات دهد.

پیشنهاد می‌شود، تهدید ناشی پیشنهاد می‌شود، تهدید ناشی از بارندگی‌های سیل‌آسا را با توسعه زیرساخت‌های مناسب برای جمع‌آوری روان‌آب سطحی به یک فرصت تبدیل کنیم. در این راستا، مقوله «پادشکنندگی» (Antifragility) بسیار مفید فایده و مثمر ثمر هست.

سامانه‌های پادشکننده در اثتای دگرگونی نمی‌شکنند؛ بلکه، با تبدیل تهدید به فرصت سبب دگرگونی چالش به موقعیتی برای رشد می‌شوند. پادشکنندگی برتر از «تاب‌آوری» (Resilience) است. در تاب‌آوری، برگشت به حالت اول مد نظر هست؛ در حالی‌که سامانه‌های پادشکننده با توجه به انعطاف‌پذیری در اثنای چالش رشد می‌کنند و توسعه می‌یابند.

در این دنیای «پویا» (Dynamic) تغییر و دگرگونی در اثنای چالش‌های پیش روی بشر رمز بقا هست. بنابراین، راهبرد مناسب برای مواجهه نَه مقابله با طبیعت در واقع راهبرد «تغییبر در برابر تغییر» (Change VS Change) هست؛ چون، انسان در مقابله با طبیعت همیشه و همیشه مغلوب بوده و خواهد بود.

سازگاری با طبیعت بر مبنای راهبرد تغییر در برابر تغییر، رمز بقای انسان در این کره خاکی است.

در پایان وضعیت موجود آب‌وهوای کشور را در ابتدای زمستان پیش‌بینی کرده بودم که خبر آن در تسنیم شیراز موجود است.