تقویت تاب‌آوری اجتماعی نیازمند افزایش آگاهی است

به گزارش مجله خبری نگار،  مژده ارشادی با بیان اینکه در وضعیت کنونی، افراد با احساساتی همچون اضطراب، خشم، ترس و بی‌پناهی رو‌به‌رو هستند، اظهار کرد: افزایش این حالت‌های روانی می‌تواند منجر به اختلال در کارکرد‌های روزمره شده و فعالیت‌ها را به تأخیر یا شتاب بیندازد، این وضعیت به‌ویژه باعث افزایش هیجان، شایعه پراکنی و ایجاد ارعاب در جامعه می‌شود و در نتیجه، افراد تعادل روانی خود را از دست می‌دهند.

این روانشناس گفت: زمانی که به سطح افزایش تاب‌آوری وارد می‌شویم، افراد نه تنها به ایجاد راهبرد‌های روانی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی می‌پردازند، بلکه خود را برای مواجهه با مسائل احتمالی آینده آماده می‌کنند.

وی توضیح داد: با افزایش آگاهی، احساس ناشناختگی و ترس و میل به فرار در افراد کنترل می‌شود و آنها می‌توانند به شکل بهینه‌تری عمل کنند، تاب‌آوری به معنای توانایی فرد در حفظ تعادل روحی، روانی و اجتماعی خود در شرایط خطرناک است به‌گونه‌ای که این تعادل، او را از حالت اصلی‌اش خارج نکند.

ارشادی ادامه داد: در حال حاضر، در اخبار شاهد اعلام پیروزی و پخش آهنگ‌های حماسی هستیم، همچنین در سطح شهر، برپایی موکب‌ها و دعا برای یکدیگر به منظور افزایش همدلی و اقداماتی نظیر حمایت از افراد کم‌توان و بی‌بضاعت در حال انجام است، این اقدامات می‌تواند به عنوان نشانه استمرار زندگی تلقی شود و به جامعه این پیام را منتقل کند که با وجود خطرات، زندگی همچنان جاری است و باید به یکدیگر امید بدهیم.

این روانشناس در خصوص عوامل اصلی ایجاد تاب‌آوری اجتماعی، بیان کرد: این موارد شامل پیش‌بینی و آمادگی برای مشکلاتی بوده که ممکن است به وجود آیند و همچنین مواجهه با مسائل ناشناخته‌ای که در آینده ممکن است مطرح شوند، تاب‌آوری اجتماعی به معنای حذف کامل شرایط مخاطره‌آمیز نیست، بلکه هدف آن، ایجاد ارزیابی واقع‌گرایانه‌تری از وضعیت‌های خطرناک است تا بتوانیم از شرایط دشوار عبور کرده و به ترمیم وضعیت بپردازیم.

وی تصریح کرد: اقداماتی مانند ایجاد همدلی در جامعه، آغاز مشاوره‌های مردمی و دعوت از روانشناسان سراسر کشور برای ارائه خدمات جهادی، همگی نشان‌دهنده این است که ما می‌خواهیم این بحران را پشت سر بگذاریم و جامعه را هرچه سریع‌تر ترمیم کنیم.

ارشادی تاکید کرد: افراد باید هنگام دریافت اخبار، به منبع آن توجه کرده و هدف از انتشار این اخبار را درک کنند، همچنین، صحت‌سنجی اخبار منتشر شده بسیار حائز اهمیت است، تاب‌آوری به ما کمک می‌کند تا تمرکز بیشتری بر مسئولیت‌ها و رسالت‌های خود داشته باشیم و همچنین مشارکت فعال و سازنده‌ای را در محیط زندگی‌مان ایجاد کنیم.

این روانشناس با بیان اینکه در شرایط اضطراب، افراد معمولاً رفتار منطقی و معقولی از خود نشان نمی‌دهند، یادآور شد: با این حال، در این وضعیت نباید به رفتار‌های حاشیه‌ای روی بیاوریم، در وضعیتی مانند حال حاضر، که اضطراب غالب است، باید از خود بپرسیم که در کجا هستیم، چه اتفاقی افتاده، چه حوادثی ممکن است پیش آید و چه اقداماتی می‌توانیم انجام دهیم، شرایط کنونی عادی نیست و برخی رفتار‌ها می‌تواند به افزایش اضطراب منجر شود.

وی افزود: در خانواده، در مواقع ناکامی، رفتار‌های ایثارگرانه معنای بیشتری پیدا می‌کنند و انجام چنین اقداماتی می‌تواند سطح اضطراب را کاهش دهد.

ارشادی در ادامه گفت: هوشیاری به این معناست که مثلاً وقتی صدای انفجار را می‌شنویم، متوجه می‌شویم که باید از آن فضا فاصله بگیریم. اما اضطراب بیمارگونه به این معناست که حتی قبل از وقوع یک واقعه، افکار در راستای تصور وقوع مشکلات می‌چرخند، هوشیاری به فرد این امکان را می‌دهد که کارایی خود را افزایش دهد، در حالی که در بحران اضطراب بیمارگونه، فرد قدرت حرکت و گشت آوری خود را از دست می‌دهد، در حالت هوشیاری، میل به مراقبت در فرد افزایش می‌یابد، اما در اختلال اضطراب بیمارگونه، هرچند میل به مراقبت بیشتر می‌شود، اما رفتار‌های کنترل‌نشده و افسارگسیخته نیز افزایش می‌یابد.

این روانشناس توضیح داد: زمانی که در وضعیت اضطراب بیمارگونه قرار داریم، یعنی اضطراب از سطح کنترل ما خارج می‌شود، در این شرایط، قطعاً استفاده از خدمات روان‌پزشکی و پزشکی توصیه می‌شود، به‌طور مثال، فردی که مشکل فشار خون دارد، زمانی که دچار اضطراب می‌شود، ممکن است به آسیب‌های جسمی دچار شود.

وی ادامه داد: جنگ از جمله موقعیت‌هایی است که منجر به اختلالات خلقی، اجتماعی و همچنین ایجاد اضطراب پس از سانحه می‌شود، در این وضعیت، توصیه می‌شود از تمام منابع همدلی و همراهی استفاده شود، اگر این منابع جوابگو نباشند، افراد باید حتماً به خدمات روان‌پزشکی مراجعه کنند.

ارشادی گفت: بین گفتن دو جمله «نترس، من همیشه حواسم به تو هست و نمی‌گذارم مشکلی پیش بیاید» و «من اینجا هستم تا هرطور که در توانم است از تو مراقبت کنم» به کودک تفاوت مهمی وجود دارد، جمله اول به نوعی انکار واقعیتی در حال وقوع است، در حالی که جمله دوم، اطمینان بخشی به کودک است.

این روانشناس ادامه داد: تا حد ممکن در حضور کودکان از ابراز هیجان‌آمیز یا اشاره به حوادث تلخ و نتایج ناخوشایند خودداری کنیم، در صورتی که باید در مورد شرایط صحبت کنیم، باید واژه‌هایی را انتخاب کنیم که مفاهیم را منتقل کند، اما از اشاره مستقیم پرهیز شود، توضیحات باید متناسب با سن آنها باشد و همچنین بازی‌های تحرکی و تعاملی باید با کودکان انجام شود، نباید اجازه دهیم کودکان به‌طور مداوم پای اخبار باشند و اگر کودکی بیش‌از حد تحت تأثیر وضعیت کنونی قرار گرفته، باید زیر نظر روانشناس کودک قرار گیرد.

وی افزود: در شرایط کنونی، ممکن است کودکان رفتار‌هایی مانند جویدن ناخن یا شب‌ادراری از خود نشان دهند، در این وضعیت، نباید والدین آنها را سرزنش کنند، بلکه باید مراقبت عاطفی و هیجانی بیشتری از کودکان داشته باشند، وقتی کودک از ترس و نگرانی صحبت می‌کند، نباید با جملاتی مانند «تو بزرگ شدی» جلوی ابراز احساسات او را بگیریم، بلکه باید فضایی برای ابراز احساسات کودک فراهم کنیم، همچنین نباید به کودکان فشار بیاوریم تا با جنگ سازگار شوند و در عین حال، واقعیت جنگ را انکار نکرده و باید آگاهی بخشی در این زمینه را برای آنها انجام و آموزش‌های لازم را به آنها ارائه دهیم.

ارشادی با بیان اینکه ما ایرانی‌ها خصلت طنزپردازی داریم و می‌توانیم از اتفاقات تلخ زندگی طنز بسازیم و این خصلت می‌تواند در وضعیت کنونی کمک کننده باشد، گفت: باید نسبت به اخباری که منتشر می‌شود، دیدی کنترل‌شده داشته باشیم، همچنین با وجود اختلاف‌نظر‌ها در خانواده، باید محیط خانه را تلطیف نگه داریم و با خود بگوییم که این شرایط می‌گذرد، باید با صبوری و خودداری بیشتر و توزیع مسئولیت در خانواده، فضایی امن برای یکدیگر فراهم کنیم.

این روانشناس توضیح داد: بخشی از وجود ما به احساسات و هیجانات منفی مربوط می‌شود و در فضای خانواده باید پذیرای این احساسات منفی یکدیگر باشیم، همچنین نباید بیش از حد اخبار را دنبال و به منابع رسمی اکتفا کنیم، رفت و آمد بین خانواده‌ها نیز باید بیشتر شود، نباید از یکدیگر فاصله بگیریم، گاهی اوقات، ارسال یک پیام حاوی امید می‌تواند کمک‌کننده باشد.

وی افزود: همه ما داغدار هموطنان خود هستیم، اما باید از فرزندان‌مان در این شرایط مراقبت کنیم، اگر کودک ما ذوق روز‌های پایانی اسفند را دارد، با وجود تمام آشفتگی‌ها، باید سعی کنیم آنها را همراهی کنیم، چرا که کودکان می‌توانند شادی و نشاط را به خانواده بیاورند.

این روانشناس با اشاره به حدیثی از پیامبر (ص)، ادامه داد: همه ما در کره خاکی مسئولیتی به‌عهده داریم. جمله‌ای در روانشناسی وجود دارد که بیان می‌کند اگر می‌خواهی دنیا را تغییر دهی، به خانه خود برگرد و به خانواده‌ات عشق بورز، گاهی اوقات، تلاش برای حل مسائل کلان نه تنها امکان‌پذیر نیست، بلکه می‌تواند احساس ناامیدی و ناتوانی را در فرد ایجاد کند، در شرایط فعلی، به عنوان یک فرد در جامعه، باید نگاهی خرد داشته باشیم.

وی خاطرنشان کرد: توصیه می‌شود در این شرایط، افراد بخشی از وقت خود را به مطالعه و گوش دادن به پادکست‌هایی در خصوص تاب‌آوری و خودکارآمدی اختصاص دهند و بیش‌از پیش از جمع‌های خانوادگی لذت ببرند.