ایران چگونه معادلات واشنگتن را بر هم زد؟

به گزارش مجله خبری نگار، به نقل از پایگاه مدرن دیپلماسی، در پس نمایش آشکار جنگ، پویشی عمیق‌تر و سرنوشت‌سازتر در حال شکل‌گیری است؛ پویشی که نشان می‌دهد ایالات متحده نه‌تنها توانمندی‌های ایران، بلکه ماهیت این جنگ را نیز به‌درستی برآورد نکرده است.

برآورد اولیه واشنگتن این بود که چند روز پس از آغاز درگیری ساختار سیاسی این کشور از درون فرو می‌پاشد یا به میز مذاکره بازمی‌گردد. اما این فرض، همانند تجربه‌های پیشین آمریکا در عراق و لیبی، با واقعیت‌های میدانی برخورد کرده است. جنگ به عرصه‌هایی کشیده شده که مزیت‌های راهبردی ایران در آن پررنگ‌تر است و هم‌زمان تبعاتی اقتصادی در مقیاس جهانی ایجاد کرده است.

ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز و از تحلیلگران برجسته سیاست ایران، معتقد است دولت ترامپ ظرفیت ایران برای تحمل ضربه و تداوم درگیری بدون فروپاشی سیاسی را دست‌کم گرفته است. به گفته او، سیاست‌گذاران آمریکایی پیامد‌های گسترده تشدید تنش را نیز پیش‌بینی نکرده‌اند؛ از افزایش بهای انرژی و تلاطم بازار‌های مالی گرفته تا نگرانی متحدان درباره نبود راهبردی روشن برای پایان جنگ. در مقابل، راهبرد ایران کمتر بر پیروزی کلاسیک در میدان نبرد و بیشتر بر تداوم اختلال و فرسایش استوار است؛ رویکردی که می‌تواند بازار‌ها و معادلات سیاسی را تحت فشار قرار دهد.

تحولات اخیر میدانی نیز مؤید این رویکرد است. تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد ایران در حملات ابتدایی خود سامانه‌های کلیدی راداری در شبکه دفاع موشکی خلیج فارس را هدف قرار داده است. از جمله رادار‌های AN/TPY-۲ که پشتیبان سامانه‌های تاد امارات هستند. امارات دو سامانه از این نوع در اختیار دارد و ایران به‌جای هدف گرفتن پرتابگر‌های متعدد، مستقیماً رادار‌ها را هدف قرار داد؛ اقدامی که به نابودی دست‌کم یکی و آسیب جدی به دیگری انجامید. بدین ترتیب، با استفاده از فناوری نسبتاً ارزان، بخشی از شبکه دفاعی چندمیلیارددلاری منطقه عملاً نیمه‌کور شد. همچنین گزارش‌ها حاکی از هدف قرار گرفتن رادار هشدار زودهنگام AN/FPS-۱۳۲ با پهپادی ارزان‌قیمت است؛ ضربه‌ای که شکاف اطلاعاتی بزرگی در سامانه‌های دفاع هوایی ایجاد می‌کند و زمان واکنش را کاهش می‌دهد.

در سطحی کلان‌تر، میدان دیگر این جنگ بازار‌های جهانی است. تنگه هرمز که یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند و مسیر انتقال بخش عمده‌ای از مواد غذایی کشور‌های خلیج فارس است، اکنون به گلوگاهی حساس بدل شده است. بی‌ثباتی در این گذرگاه، زنجیره‌های تأمین، بیمه حمل‌ونقل و بازار انرژی را متأثر می‌کند.

این وضعیت، پاشنه آشیل مداخله آمریکا را آشکار می‌کند. سرمایه‌های نفتی خلیج فارس نقشی اساسی در بازار‌های مالی جهان، از جمله ایالات متحده، دارند و بخش مهمی از سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی از همین منابع تأمین می‌شود. اگر صادرات نفت مختل شود یا این کشور‌ها ناچار شوند منابع خود را صرف امنیت داخلی کنند، سرمایه‌گذاری خارجی آنها کاهش خواهد یافت؛ رخدادی که می‌تواند حتی اقتصاد فناوری آمریکا را با چالش مواجه سازد. در چنین پارادوکسی، هزینه واقعی جنگ نه فقط در میدان نبرد، بلکه در ثبات اقتصاد جهانی و آینده بازار‌های مالی سنجیده می‌شود.