استرس چه ضربه‌ای به عضلات قلب میزند؟

به گزارش مجله خبری نگار/آنا، تصور کنید فردی با درد شدید قفسه سینه وارد اورژانس می‌شود. نوار قلب غیرطبیعی است و آزمایش خون نیز افزایش آنزیم‌های قلبی را نشان می‌دهد. در نگاه نخست، همه‌چیز به حمله قلبی اشاره دارد و در این وضعیت زمان برای تصمیم‌گیری اهمیت زیادی دارد.

اما در برخی از این بیماران، وقتی پزشکان عروق کرونر را بررسی می‌کنند، خبری از گرفتگی رگ‌ها نیست. مشکل، تاکوتسوبو است؛ نوعی اختلال ناگهانی و معمولا موقتی در عملکرد قلب که می‌تواند پس از یک فشار شدید جسمی یا روانی ایجاد شود.

بر اساس گزارش «ساینس‌دیلی» (ScienceDaily)، تاکوتسوبو حدود ۲ درصد از بیمارانی را تشکیل می‌دهد که در ابتدا تصور می‌شود دچار حمله قلبی شده‌اند و این رقم در میان زنان مبتلا به سندرم حاد کرونری می‌تواند به یک مورد از هر ۱۰ نفر برسد. همین شباهت باعث می‌شود تشخیص آن در مراحل اولیه دشوار باشد.

وقتی استرس به عضله قلب می‌رسد

سندروم تاکوتسوبو نخستین بار در سال ۱۹۹۰ در ژاپن توصیف شد. در این بیماری، بطن چپ قلب ــ اصلی‌ترین بخش پمپاژکننده خون ــ دچار ضعف می‌شود. نام «تاکوتسوبو» نیز از ظرفی ژاپنی برای به دام انداختن اختاپوس گرفته شده است؛ زیرا در یکی از الگو‌های شایع بیماری، بخش پایینی بطن چپ در هنگام انقباض حالت بادکرده‌ای پیدا می‌کند که به شکل آن ظرف شباهت دارد.

وب‌سایت سلامت دانشکده پزشکی دانشگاه هاروارد (Harvard Health) توضیح می‌دهد که این وضعیت معمولا پس از یک فشار شدید عاطفی یا جسمی رخ می‌دهد؛ از دست دادن ناگهانی یک عزیز، بیماری شدید، تصادف، درد شدید، جراحی، ترس شدید، دریافت خبر بد یا حتی برخی موقعیت‌های ناگهانی می‌توانند محرک باشند.

بر اساس همین منبع، بیش از ۹۰ درصد موارد گزارش‌شده در زنان ۵۸ تا ۷۵ ساله دیده شده است و پژوهش‌ها نشان می‌دهند تا ۵ درصد از زنانی که با احتمال حمله قلبی بررسی می‌شوند، ممکن است در واقع به تاکوتسوبو مبتلا باشند.

دلیل احتمالی این ارتباط، افزایش شدید هورمون‌های استرس مانند آدرنالین است. بر اساس توضیح Harvard Health، افزایش شدید هورمون‌های استرس مانند آدرنالین ممکن است عضله قلب را به‌طور موقت دچار اختلال کند و توانایی بطن چپ برای انقباض مؤثر را کاهش دهد.

شباهتی که پزشک را به سمت کاتتریزاسیون می‌برد

تفاوت اصلی میان تاکوتسوبو و حمله قلبی کلاسیک در این است که در حمله قلبی معمولا یک انسداد در عروق کرونر مانع رسیدن خون به عضله قلب می‌شود، در حالی که در تاکوتسوبو چنین انسداد کرونری وجود ندارد.

با این حال، علائم اولیه می‌توانند تقریبا یکسان باشند: درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، ضعف ناگهانی و تغییرات نوار قلب. حتی نوار قلب نیز ممکن است تغییراتی شبیه آنچه در برخی حملات قلبی دیده می‌شود نشان دهد و همین موضوع تشخیص بیماری را دشوارتر می‌کند.

Harvard Health تاکید می‌کند که برای تشخیص قطعی، پزشکان باید نبود انسداد در آنژیوگرام را بررسی کنند و در کنار آن، تصویربرداری مانند اکوکاردیوگرافی می‌تواند اختلال حرکتی دیواره بطن چپ را نشان دهد.

اینجاست که کاتتریزاسیون قلبی اهمیت پیدا می‌کند. طبق توضیح «کلینیک کلیولند» (Cleveland Clinic)، در این روش یک لوله باریک از طریق رگ دست، گردن یا کشاله ران وارد بدن و به سمت قلب هدایت می‌شود. ماده حاجب تزریق و با استفاده از اشعه ایکس، عروق و حفره‌های قلب مشاهده می‌شوند تا محل تنگی یا انسداد مشخص شود.

BioTAK؛ یک امتیاز برای تشخیص پیش از ورود کاتتر

پژوهشگران اکنون تلاش کرده‌اند بخشی از این مسیر تشخیصی را پیش از کاتتریزاسیون طی کنند. نتیجه این تلاش، امتیاز BioTAK است؛ ابزاری که جنس زیستی فرد را با چند نشانگر زیستی موجود در خون ترکیب می‌کند.

بر اساس گزارش «ساینس‌دیلی»، پژوهشگران با استفاده از هوش مصنوعی بررسی کردند کدام ترکیب از نشانگر‌های زیستی می‌تواند بیشترین اطلاعات تشخیصی را در اختیار پزشک قرار دهد. سپس این نشانگر‌ها در قالب یک ابزار تصمیم‌گیری بالینی قرار گرفتند.

در یک گروه اعتبارسنجی مستقل شامل نزدیک به ۱۸۰۰ بیمار، BioTAK با استفاده از آستانه‌های از پیش تعیین‌شده توانست نزدیک به ۹۰ درصد شرکت‌کنندگان را پیش از انجام کاتتریزاسیون به‌درستی طبقه‌بندی کند. کل داده‌های مطالعه نیز بیش از ۳۶۰۰ بیمار مبتلا به سندرم حاد کرونری یا تاکوتسوبو را دربر می‌گرفت.

فلوریان ونتسل، نویسنده اول مشترک مطالعه از مرکز قلب‌شناسی مولکولی دانشگاه زوریخ و دپارتمان پزشکی رادکلیف دانشگاه آکسفورد، می‌گوید ترکیب ساده نشانگر‌های خونی و جنس زیستی می‌تواند این بیماران را حتی پیش از کاتتریزاسیون با دقت قابل توجهی شناسایی کند. به گفته او، این نشانگر‌ها علاوه بر ارزش تشخیصی، اطلاعات تازه‌ای درباره تفاوت فرایند‌های زیستی در تاکوتسوبو و حمله قلبی کلاسیک ارائه می‌کنند.

سرنخ تازه از ارتباط مغز و قلب

اهمیت BioTAK فقط به این خلاصه نمی‌شود که ممکن است تشخیص را سریع‌تر کند. پژوهشگران در این بررسی به دو نشانگر زیستی جدید نیز توجه کرده‌اند که می‌توانند سرنخ‌هایی درباره سازوکار بیماری ارائه دهند.

طبق گزارش «ساینس‌دیلی»، این دو نشانگر به دو مسیر زیستی متفاوت مربوط هستند. یکی از آنها در فعال‌سازی نوروپپتیدها، یعنی مولکول‌های پیام‌رسان مرتبط با فعالیت سلول‌های عصبی، نقش دارد؛ مولکول‌هایی که در پاسخ بدن به استرس و اضطراب، تنظیم قطر عروق و عملکرد دستگاه عصبی خودمختار دخیل‌اند. نشانگر دیگر با پایداری پلاک‌های پلاک‌های ناشی از تصلب شرایین (سخت و تنگ شدن دیواره رگ‌ها) مرتبط است.

این یافته‌ها از این ایده پشتیبانی می‌کنند که تاکوتسوبو الزاما همان مسیر زیستی تصلب شرایین و انسداد عروق کرونر را دنبال نمی‌کند و محور مغز-قلب می‌تواند در شکل‌گیری آن نقش داشته باشد.

توماس لوشر، از نویسندگان ارشد مطالعه در مؤسسه ملی قلب و ریه امپریال کالج لندن، می‌گوید BioTAK با دربرگرفتن مسیر‌های مرتبط با پاسخ به استرس، اختلال عملکرد قلب و پایداری پلاک، سازوکار‌های پیچیده بیماری را به یک ابزار تشخیصی عملی تبدیل می‌کند.

امید به کاهش آزمایش‌های تهاجمی؛ اما نه حذف آنها

با وجود نتیجه امیدوارکننده، پژوهشگران هنوز BioTAK را جایگزین کاتتریزاسیون نمی‌دانند. کریستیان تمپلین، مدیر بخش داخلی B در مرکز پزشکی دانشگاهی گرایفسوالد و بنیان‌گذار ثبت بین‌المللی InterTAK، تأکید می‌کند که این امتیاز در مواردی که کاتتریزاسیون از نظر پزشکی ضروری است، جای آن را نمی‌گیرد؛ بلکه می‌تواند به هدایت بهتر فرایند تشخیص و جلوگیری از برخی آزمایش‌های تهاجمی غیرضروری در بیماران منتخب کمک کند.

این احتیاط مهم است، زیرا دقت نزدیک به ۹۰ درصد به معنای تشخیص قطعی همه بیماران نیست. در شرایط اورژانسی، پزشک همچنان باید احتمال یک حمله قلبی واقعی را جدی بگیرد؛ به‌ویژه اینکه تاکوتسوبو و سکته قلبی در نخستین مرحله می‌توانند ظاهری تقریبا مشابه داشته باشند.

از سوی دیگر، پیش‌آگهی تاکوتسوبو در بیشتر بیماران امیدوارکننده است. Harvard Health گزارش می‌دهد که بسیاری از اختلالات عملکردی و حرکتی بطن در سندرم قلب شکسته طی یک تا چهار هفته برطرف می‌شوند و بیشتر افراد طی دو ماه بهبود کامل پیدا می‌کنند، هرچند در موارد نادر این بیماری می‌تواند مرگبار باشد.