تأثیر پنهانی دارو‌های جدید لاغری بر چشم‌ها!

به گزارش مجله خبری نگار، دارو‌های GLP-۱ مانند اوزمپیک (Ozempic) یا نسخه ایرانی آن موسوم به «اسپارتینا» در سال‌های اخیر، مراقبت‌های بهداشتی را متحول کرده‌اند و نحوه درمان بیماری‌هایی مانند دیابت نوع ۲ و چاقی را به طرز چشمگیری تغییر داده‌اند.

البته در حالی که این دارو‌ها در درجه اول برای کمک به کاهش قند خون و کاهش اشتها استفاده می‌شوند، دانشمندان دریافته‌اند که اثرات GLP-۱ بسیار گسترده‌تر است و به روش‌هایی که هرگز انتظار نداشتیم بر سلامت ما تأثیر می‌گذارد.

اکنون یک مطالعه جدید یک اثر ناخواسته دیگر را کشف کرده است و نشان می‌دهد که ما هنوز در درک کامل چگونگی تأثیر آگونیست‌های گیرنده GLP-۱ بر بدن، تنها در مراحل اولیه هستیم.

محققان در مقاله‌ای که در مجله دیابت، چاقی و متابولیسم (Diabetes, Obesity and Metabolism) منتشر شده است، دریافتند که دارو‌های GLP-۱ با کاهش خطر ابتلا به دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD) که یک بیماری شایع چشمی است که علت اصلی از دست دادن بینایی برگشت‌ناپذیر در بزرگسالان مسن است، مرتبط هستند.

در این مطالعه، تیمی به رهبری چنگ-سین هونگ (Cheng-Hsien Hung)، محقق داروشناسی بالینی از دانشگاه پزشکی چونگ شان (Chung Shan) در تایوان، داده‌های بیش از ۱۵۷ هزار بیمار را تجزیه و تحلیل کردند.

تمام بیماران ۶۰ سال یا بیشتر سن داشتند و همگی چاق بودند، اما هیچ‌کدام دیابت نداشتند.

این افراد به دو گروه تقسیم شدند که هر کدام تقریباً ۷۹ هزار نفر را شامل می‌شدند. یک گروه شامل افرادی بود که برای مدیریت وزن خود شروع به استفاده از دارو‌های GLP-۱ (لیراگلوتاید، سماگلوتاید یا تیرزپاتاید) کرده بودند، در حالی که افرادی که از انواع دیگر دارو‌های غیر GLP-۱ برای درمان کاهش وزن استفاده می‌کردند، گروه دوم را تشکیل می‌دادند.

طی چند سال پیگیری، بیمارانی که از دارو‌های GLP-۱ استفاده می‌کردند، در مقایسه با گروهی که از انواع دیگر دارو‌های کاهش وزن استفاده می‌کردند، میزان ابتلا به دژنراسیون ماکولا وابسته به سن را به طور قابل توجهی کمتر نشان دادند.

در مجموع، مصرف GLP-۱ با کاهش تقریبی ۱۸ درصدی خطر ابتلا به AMD در دوره پیگیری همراه بود که در مواردی که نوع AMD در داده‌ها مشخص نشده بود، به ۳۰ درصد کاهش خطر افزایش یافت.

تحقیقات قبلی شواهدی از اثر محافظتی مشابه دارو‌های GLP-۱ در برابر AMD را کشف کرده بودند و بسیاری از مطالعات شامل افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ بودند.

محققان این مطالعه می‌خواستند به طور خاص بر روی بیماران بدون دیابت نوع ۲ تمرکز کنند تا عوامل گلیسمی و دیابتی را که ممکن است نتایج را تغییر دهند، حذف کنند.

در مورد اینکه چرا دارو‌های GLP-۱ دقیقاً ممکن است از سالمندان در برابر از دست دادن بینایی محافظت کنند، هنوز نمی‌توانیم مطمئن باشیم. محققان می‌گویند GLP-۱‌ها می‌توانند با کاهش التهاب در شبکیه و سرکوب یک التهاب‌زا به نام NLRP۳، اثر محافظت عصبی داشته باشند، اما این احتمال نیز وجود دارد که افراد چاق که دارو‌های GLP-۱ مصرف می‌کنند، نسبت به افرادی که از سایر دارو‌های کاهش وزن استفاده می‌کنند، کاهش وزن بیشتری داشته باشند و این به خودی خود می‌تواند به طور بالقوه در کاهش خطر نشان داده شده در اینجا نقش داشته باشد.

محققان در مطالعه خود توضیح می‌دهند: کاهش وزن به خودی خود التهاب سیستمیک و استرس اکسیداتیو را کاهش می‌دهد که می‌تواند به طور مستقل خطر AMD را کاهش دهد. اگر این اثر در درجه اول به واسطه کاهش وزن باشد، مفهوم درمان از GLP-۱RA‌ها که از نظر عصبی محافظت کننده شبکیه هستند به اینکه کاهش وزن بیشتر به هر وسیله‌ای ممکن است در برابر AMD محافظت کند، تغییر می‌کند که تمایز مهمی است که نیاز به مطالعات مکانیزمی در آینده دارد.

اگر این درست باشد، این موضوع، مطالعه‌ای از ۱۰ سال پیش (قبل از معرفی سماگلوتاید به بازار) را تکرار می‌کند که نشان می‌داد خطر ابتلا به AMD به ازای هر یک کیلوگرم بر متر مربع افزایش در شاخص توده بدنی (BMI) در افراد دارای اضافه وزن و چاق، ۲ درصد افزایش می‌یابد.

در هر صورت، همانطور که محققان توضیح می‌دهند، برای شناسایی آنچه واقعاً در اینجا اتفاق می‌افتد، به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.

میانگین دوره پیگیری برای این مطالعه فقط یک سال در بین مصرف‌کنندگان GLP-۱ و ۲.۵ سال در گروه مقایسه بود. به عبارت دیگر، این افراد مصرف‌کنندگان جدیدی بودند که برای مدت زمان نسبتاً کوتاهی پیگیری شدند، به این معنی که اثرات مشاهده شده ممکن است ادامه نداشته باشد.

نویسندگان این مطالعه نتیجه می‌گیرند: اینکه آیا مزیت مشاهده شده نشان دهنده محافظت عصبی شبکیه مستقیم GLP-۱RA، میزان کاهش وزن بیشتر یا هر دو است، از داده‌های مشاهده‌ای فعلی قابل تعیین نیست. برای اعتبارسنجی و توصیف پیامد‌های بالینی این یافته‌ها، تحقیقات مکانیزمی بیشتر، مطالعات آینده‌نگرانه با داده‌های طولی وزن و پیامد‌های چشمی، تجزیه و تحلیل‌های سطح فردی با در نظر گرفتن عوامل مخدوش‌کننده اندازه‌گیری نشده و بررسی گروه‌های جوان‌تر (مثلاً بالای ۵۰ سال) مورد نیاز است.