نقش دانشگاه‌ها و مراکز علمی در پساآتش‌بس

به گزارش مجله خبری نگار، اکبر نصراللهی در مصاحبه تفصیلی با تبیین علل هدف قرار گرفتن دانشگاه‌ها و نخبگان در جنگ تحمیلی سوم گفت: دانشگاه‌ها در خط مقدم «تولید قدرت ملی» قرار دارند؛ به همین دلیل، هم به‌عنوان هدف حملات دشمن و هم به‌عنوان بازیگر تولید دانش و روایت نقش‌آفرین بودند و هستند.

وی ادامه داد: حمله به مراکز علمی و دانشگاهی صرفاً یک اقدام فیزیکی یا امنیتی نیست، بلکه راهبرد کلان دشمن برای تضعیف «سرمایه دانشی» و «اقتدار نرم» کشورهاست؛ چراکه دانشگاه‌ها موتور تولید علم، فناوری و گفتمان‌سازی هستند و نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به قدرت ملی دارند.

نصراللهی با بیان اینکه این اقدامات نشانه فشار و استیصال دشمن است، افزود: پیشرفت‌های علمی ایران در سال‌های اخیر، انحصار تولید دانش را به چالش کشیده، قدرت بازدارندگی کشور را افزایش داده و به الگویی الهام‌بخش برای سایر کشور‌ها تبدیل شده است؛ از این رو، حمله به دانشگاه‌ها واکنشی عصبی به این دستاوردهاست، نه نشانه قدرت.

استاد مدیریت رسانه دانشگاه آزاد اسلامی درباره نقش دانشگاه‌ها در دوره پساجنگ تصریح کرد: با فرض پایداری آتش‌بس و یا حتی پایان جنگ، کار اصلی دانشگاه‌ها تازه آغاز می‌شود و این نهاد‌ها باید به محور بازسازی و بازاندیشی ملی تبدیل شوند؛ از بازسازی زیرساخت‌ها و تقویت تاب‌آوری گرفته تا تحلیل علمی رخدادها، مستندسازی تجربیات و تولید دانش کاربردی در حوزه‌های مختلف.

رئیس دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه با اشاره به فعالیت‌های دانشگاه آزاد اسلامی در روایت‌سازی علمی و مسئولانه از جنگ تحمیلی سوم گفت: دانشگاه آزاد اسلامی، با اتکا به رهنمود‌ها و تأکیدات ریاست محترم دانشگاه، رویکردی فعال و چندلایه را در مواجهه با تحولات و مسائل مرتبط با «جنگ تحمیلی سوم» در دستور کار قرار داده است؛ این رویکرد، هم ناظر به حضور مؤثر و مسئولانه در میدان‌های اجتماعی و در کنار مردم، دولت و سایر بخش‌های حاکمیتی است و هم بر سامان‌دهی جریان منسجم علمی و پژوهشی برای فهم دقیق ابعاد این پدیده استوار است.

وی هدف این اقدامات را تولید دانش و نظریه‌پردازی در این عرصه، ثبت و مستندسازی تحولات، ارتقای آگاهی عمومی و همچنین تبیین واقعیت‌ها برای افکار عمومی در سطح ملی و بین‌المللی دانست و افزود: معاونت‌ها و واحد‌های مختلف دانشگاه آزاد اسلامی برنامه‌ریزی گسترده‌ای را برای مطالعه، تحلیل و تبیین ابعاد گوناگون این جنگ در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی، رسانه‌ای و فرهنگی آغاز کرده‌اند.

نویسنده کتاب مدیریت اخبار بحران در رسانه‌ای حرفه‌ای در بخش دیگری از این مصاحبه با اشاره به ماهیت جنگ‌های جدید گفت: در دنیای امروز، جنگ‌ها بیش از آنکه در میدان نظامی تعیین تکلیف شوند، در «میدان روایت‌ها» و نبرد شناختی شکل می‌گیرند و رسانه‌ها به بازیگران اصلی این میدان تبدیل شده‌اند.

وی افزود: رسانه‌های غربی در جنگ اخیر، عملاً به‌عنوان قرارگاه و اتاق عملیات عمل کردند و با سه راهبرد «شوک ادراکی»، «گزینشگری و سانسور هدفمند» و «تطبیق روایت با واقعیت میدان» تلاش کردند ادراک عمومی را مدیریت کنند.

نصراللهی ادامه داد: برخی رسانه‌های فارسی‌زبان نیز از نقش حرفه‌ای فاصله گرفته و در قالب «اتاق عملیات روانی» عمل کردند و با تولید نفرت، جهت‌دهی اخبار و حتی ارائه اطلاعات حساس، در مسیر اهداف دشمن حرکت کردند.

وی در ارزیابی رسانه‌های داخلی گفت: رسانه‌های داخلی اگرچه نسبت به گذشته فعال‌تر عمل کردند و در تقویت انسجام ملی نقش داشتند، اما همچنان نیازمند ارتقای حرفه‌ای، عبور از هیجان‌زدگی، تقویت تحلیل‌محوری و بازسازی اعتماد عمومی هستند.

نویسنده کتاب راهنمای پوشش خبری با انتقاد از برخی رفتار‌های رسانه‌ای افزود: پوشش هیجانی حضور مسئولان در شرایط تهدید، بدون توجه به ملاحظات امنیتی، می‌تواند تبعات جدی داشته باشد و رسانه‌ها باید در چنین مواردی نقش مسئولانه، انتقادی و مطالبه‌گرانه ایفا کنند.

نصراللهی با اشاره به شرایط روانی جامعه در وضعیت پساآتش‌بس گفت: جامعه در حال حاضر با ترکیبی از شوک، نگرانی، ابهام و خشم مواجه است و اگر این وضعیت به‌درستی مدیریت نشود، می‌تواند به فرسایش اعتماد عمومی منجر شود.

وی تأکید کرد: در این شرایط، مداخله ارتباطی سریع، شفاف، صادقانه و اقناعی ضروری است و رسانه‌ها باید همزمان واقعیت‌ها را تبیین و هیجانات جامعه را مدیریت کنند.

رئیس دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه با بیان اینکه آتش‌بس به معنای پایان تقابل نیست، اظهار داشت: تجربه نشان داده است که طرف مقابل به تعهدات خود پایبند نیست و احتمالا از آتش‌بس به‌عنوان راهبرد دیگر برای رسیدن به اهداف خود استفاده خواهد کرد؛ بنابراین نباید جامعه را به پایان‌یافتگی کاذب رساند.

وی افزود: مردم در عین اعتماد به مسئولان و حمایت از تصمیمات آنان، نباید به آتش‌بس دلخوش باشند و به دشمنان و وعده‌های آنها اعتماد کنند؛ چراکه بی‌اعتباری این تعهدات بخشی از رفتار تثبیت‌شده آنان است.

نویسنده کتاب راهنمای پوشش خبری در ادامه با اشاره به نقش رسانه‌ها درباره نحوه تبیین روایت پیروزی افزود: روایت پیروزی باید مبتنی بر مدل «هدف–عملکرد–نتیجه» باشد و شکاف میان اهداف اعلامی دشمن و نتایج واقعی میدان، به‌صورت مستند و اقناعی برای افکار عمومی تبیین شود.

نصراللهی افزود: در سطح اهداف، آمریکا و رژیم صهیونیستی صراحتا و مکرر با اهدافی، چون تغییر جمهوری اسلامی، تجزیه ایران، نابودی توان دفاعی، جلوگیری از پیشرفت، خروج اورانیوم غنی‌سازی‌شده، تسلط بر تنگه هرمز، اشغال جزیره خارک و حتی نابودی تمدن ایران و بازگرداندن ایران به عصر حجر " وارد میدان شده‌اند. اما در سطح نتیجه دیدیم و دنیا دید که با وجود استفاده آمریکا و رژیم صهیونی از همه امکانات و پایگاه‌های نظامی و همراهی و مشارکت متحدان بین المللی و منطقه‌ای خود، انسجام داخلی ایران حفظ و تقویت شد، توان بازدارندگی کشور تداوم یافت و اهداف کلیدی آنها حتی با ترور همزمان فرمانده کل قوا، رییس کل ستاد مسلح، فرماندهان سپاه و سایر مقامات ارشد کشوری و لشگری محقق نشده است و در نهایت، فعلا به پذیرش آتش‌بس و مذاکره تن دادند. بنابراین، روایت پیروزی باید بر «شکاف میان اهداف و نتایج» به صورت روایت مستند، مقایسه‌ای، مستمر و اقناع‌پذیر متمرکز باشد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: رسانه‌های داخلی برای موفقیت در این دوره باید از هیجان‌محوری به تحلیل‌محوری حرکت کنند، مرجعیت کارشناسی را تقویت و با تولید روایت‌های مستند، واقع‌بینانه و اقناعی، همزمان امید، هوشیاری و انسجام ملی را تقویت کنند.