از بین بردن تقاضای کاذب واردات با حذف ارز چندنرخی

به گزارش مجله خبری نگار،محمدامیر وصالی کارشناس اقتصادی در رابطه با سیاست مخرب ارز چندنرخی خاطرنشان کرد: وقتی ارز ترجیحی با قیمتی بسیار پایین‌تر از نرخ واقعی بازار در اختیار واردکنندگان قرار می‌گیرد، سیگنال‌های غلط به اقتصاد مخابره می‌شود. افراد به جای اینکه به دنبال بهره‌وری، نوآوری و تولید کالای با کیفیت در داخل باشند، به دنبال واردات کالا با ارز ارزان و کسب سود‌های بادآورده از طریق فروش آن در بازار آزاد می‌روند. این رویکرد، رقابت‌پذیری در بازار‌ها را از بین می‌برد و به ضرر اقتصاد ملی تمام می‌شود.

وی در ادامه گفت: در نظام ارز چندنرخی، دولت نرخ‌های مختلفی برای ارز تعیین می‌کند. نرخ رسمی و ترجیحی (مانند نرخ ۷۰ هزار تومان برای کالا‌های غیراساسی یا ۲۸۵۰۰ تومان برای کالا‌های اساسی) است که وقتی فاصله معناداری بین این نرخ‌ها ایجاد می‌شود، به عنوان مثال نرخ ترجیحی یک پنجم نرخ آزاد باشد، یک انگیزه سوداگرانه عظیم شکل می‌گیرد. در شرایط عادی، یک واردکننده تنها زمانی اقدام به واردات کالا می‌کند که تقاضای واقعی برای آن کالا در بازار وجود داشته باشد و فروش آن سودآور باشد، اما در نظام ارز چندنرخی، سودآوری واردات تضمین شده است، حتی اگر کالا کیفیت پایینی داشته باشد یا تقاضای واقعی برای آن محدود باشد چرا که واردکننده ارز را از دولت با قیمت ارزان می‌خرد و کالا را با قیمت‌های مبتنی بر نرخ ارز آزاد در بازار می‌فروشد. این اختلاف قیمت، یک سود بدون ریسک ایجاد می‌کند که به تعبیری نوعی سود رانتی است.

این کارشناس اقتصضادی با اشاره به تخلیه منابع ارزی کشور به دلیل اجرای سیاست اعطای ارز ارزان قیمت به واردات در نظام ارز چندنرخی گفت: این وضعیت باعث می‌شود که تقاضا برای ارز با نرخ ترجیحی دیگر بر اساس نیاز واقعی کشور به کالا نباشد، بلکه بر اساس میزان اشتیاق افراد برای کسب این رانت تعیین شود. بنابراین، شاهد هجوم بی‌رویه متقاضیان برای ثبت سفارش و دریافت ارز می‌شویم. حتی کالا‌هایی مثل غذای سگ که اصلا نیاز فوری به آنها نیست یا کالا‌هایی مثل بیل که تولید مشابه داخلی با کیفیت بالاتر دارد، وارد می‌شود تا صرفا از این رانت ارز ارزان‌قیمت استفاده شود. این همان تقاضای کاذبی است که منابع ارزی کشور را می‌بلعد و هیچ ارزش افزوده‌ای برای اقتصاد ملی ایجاد نمی‌کند.

وی افزود: از همین رو مهم‌ترین نتیجه حذف ارز چندنرخی و با نرخ‌های ترجیحی در اقتصاد، حذف تقاضای کاذب از تجارت خارجی کشور است که موجب تقویت صادرات، بهبود بازگشت ارز، افزایش رقابت‌پذیری در بازار‌ها و رشد تولید ملی خواهد شد.

وصالی با اشاره به آخرین وضعیت بازار ارز تجاری کشور پس از حذف نظام ارزی چندنرخی خاطرنشان کرد: همچنین این آمار به صورت واضح در تغییر میزان تقاضای ارز در بازار ارز تجاری کشور قابل مشاهده است. تغییر وضعیت بازار از ۵۰۰ میلیون دلار مازاد تقاضا تا قبل از حذف ارز چندنرخی به ۷۰ میلیون دلار مازاد عرضه در روز‌های اخیر نشانگر حذف کامل تقاضای کاذب و غیرواقعی و سودجویانه واردات است و دارای پیامد‌های بسیار مهمی است. اولا این امر نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از تقاضای ارز در گذشته، صرفاً برای سوءاستفاده از اختلاف نرخ‌ها بوده است. ثانیً، مازاد عرضه ارز به معنای کاهش فشار بر منابع ارزی کشور و تثبیت نرخ ارز است. وقتی عرضه بیشتر از تقاضا باشد، قیمت‌ها تمایل به کاهش یا ثبات دارند.

وی در پایان گفت: این تحول نتیجه از بین بردن رانت واردات با حذف نظام ارز چندنرخی بوده بوده است. به این ترتیب وقتی رانت به واردات تعلق نگیرد، خود به خود تقاضای ارز کاهش پیدا می‌کند و بازار متعادل می‌شود و به ثبات می‌رسد. واردکننده‌ای که قبلاً برای هر دلار ۲۸۵۰۰ تومان یا ۷۰ هزار می‌پرداخت و کالا را به قیمت ناشی از دلار ۱۳۰ هزار تومانی می‌فروخت، اکنون باید ارز را با قیمت واقعی بخرد. در این شرایط، اگر کالای وارداتی نتواند با کالای داخلی از نظر کیفیت و قیمت رقابت کند، واردکننده آن را وارد نخواهد کرد. بنابراین، واردات به سمت کالا‌هایی می‌رود که واقعا در داخل تولید نمی‌شوند یا نیاز مبرم به آنهاست.