دانشمندان تأثیر مقایسه خود با دیگران را بر روان نوجوانان توضیح داده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، رسانه‌های اجتماعی به افراد این امکان را می‌دهند که زندگی دیگران را دنبال کنند، افراد همفکر خود را پیدا کنند و از آنها حمایت دریافت کنند. اما عکس‌های دوستان، وبلاگ‌نویسان و افراد مشهور می‌توانند به معیاری غیرارادی تبدیل شوند که افراد با آن ظاهر، دستاورد‌ها و روابط خود را قضاوت می‌کنند. این امر به ویژه در دوران نوجوانی، زمانی که تصویر از خود در حال شکل‌گیری است، قابل توجه است. فقط زمانی که فرد در فضای آنلاین می‌گذراند مهم نیست، بلکه اینکه خود را با چه کسی مقایسه می‌کند و از چنین مقایسه‌هایی چه نتایجی می‌گیرد نیز مهم است. مقاله ایزوستیا به بررسی ریشه‌های عادت مقایسه خود با دیگران، چگونگی تأثیر استاندارد‌های زیبایی بر آن و پیامد‌هایی که می‌تواند داشته باشد، می‌پردازد.

چرا خودمان را با دیگران مقایسه می‌کنیم؟

مقایسه خود با دیگران بخشی طبیعی از رفتار انسان است. تجربیات دیگران به ما کمک می‌کند تا توانایی‌های خود را ارزیابی کنیم، بفهمیم کدام مهارت‌ها را باید توسعه دهیم و تعیین کنیم که می‌خواهیم به چه چیزی دست یابیم. در سال ۱۹۵۴، روانشناس آمریکایی، لئون فستینگر، نظریه مقایسه اجتماعی را تدوین کرد: طبق این نظریه، افراد از اطلاعات مربوط به دیگران برای ارزیابی نظرات و توانایی‌های خود استفاده می‌کنند، به خصوص زمانی که معیار‌های عینی وجود نداشته باشد.

مقایسه می‌تواند به روش‌های مختلفی عمل کند. مقایسه خود با کسانی که موفق‌تر یا جذاب‌تر به نظر می‌رسند، گاهی اوقات می‌تواند فرد را به پیشرفت ترغیب کند. با این حال، آنها همچنین می‌توانند نسبت به دیگران احساس حقارت کنند. برعکس، مقایسه خود با کسانی که وضعیتشان کمتر مطلوب به نظر می‌رسد، گاهی اوقات می‌تواند به فرد کمک کند تا اعتماد به نفس بیشتری داشته باشد، اگرچه به خودی خود علل نارضایتی از خود را برطرف نمی‌کند.

خیلی چیز‌ها به ویژگی‌های خاصی که فرد برای مقایسه انتخاب می‌کند و میزان اهمیت نتایج برای او بستگی دارد. اگر مقایسه مربوط به مهارتی باشد که می‌توان آموخت، موفقیت شخص دیگری می‌تواند به عنوان معیار تلقی شود. اما وقتی مقایسه مربوط به ظاهر باشد، که فرد آن را بر اساس استاندارد‌های سفت و سخت و اغلب دست نیافتنی ارزیابی می‌کند، می‌تواند نارضایتی از خود را تشدید کند.

در زندگی روزمره، مردم دیگران را در موقعیت‌های مختلفی می‌بینند - کار، اوقات فراغت، معاشرت و حل مشکلات روزمره. در رسانه‌های اجتماعی، کاربران بیشتر در معرض لحظات گلچین‌شده قرار می‌گیرند: عکس‌های زیبا، سفرها، تعطیلات و دستاوردها. بنابراین، زندگی روزمره خودشان می‌تواند بی‌اختیار با ویترین با دقت گلچین‌شده شخص دیگری مقایسه شود.

این مقایسه همیشه شرایط را در نظر نمی‌گیرد. مردم نتیجه را می‌بینند، اما نمی‌دانند چقدر تلاش، زمان و وقت صرف آن شده است. همچنین ممکن است از میزان ویرایش تصویر و حذف چه رویداد‌هایی بی‌اطلاع باشند. در نتیجه، زندگی شخص دیگری موفق‌تر و مرفه‌تر از آنچه واقعاً هست به نظر می‌رسد.

واکنش‌های مخاطبان نقش دیگری نیز ایفا می‌کنند. لایک‌ها، کامنت‌ها و تعداد دنبال‌کنندگان به فرد اجازه می‌دهد تا توجه دیگران را به صورت عددی اندازه‌گیری کند. اگر کاربری این معیار‌ها را به عنوان معیاری برای جذابیت یا اهمیت خود درک کند، عدم پاسخ مورد انتظار می‌تواند ناامیدکننده باشد. با این حال، محبوبیت یک پست، شاخص عینی ارزش یک فرد نیست.

به ویژه مهم است که نه تنها مدت زمانی را که یک نوجوان به صورت آنلاین می‌گذراند، در نظر بگیرید، بلکه به محتوایی که با آن سروکار دارد نیز توجه کنید. انجمن روانشناسی آمریکا در توصیه‌های خود برای استفاده از رسانه‌های اجتماعی، بر لزوم در نظر گرفتن ویژگی‌های محتوا و رفتار کاربر، به جای یکسان در نظر گرفتن همه اشکال فعالیت، تأکید می‌کند.

چگونه استاندارد‌های زیبایی بر عزت نفس تأثیر می‌گذارند

محتوای مربوط به ظاهر نقش ویژه‌ای ایفا می‌کند. رسانه‌های اجتماعی به طور گسترده تصاویر خاصی از جذابیت را ترویج می‌دهند: لاغری، عضلات مشخص، پوست صاف و ویژگی‌های متقارن صورت. این برداشت‌ها به مرور زمان تغییر می‌کنند، اما تکرار مداوم تصاویر مشابه می‌تواند این احساس را ایجاد کند که یک هنجار واحد وجود دارد که باید با آن مطابقت داشته باشیم.

فیلترها، روتوش، آرایش، نورپردازی و ژست گرفتن، برداشت از ظاهر را بیشتر تغییر می‌دهند. اگر کاربر این عوامل را در نظر نگیرد، تصاویر منتشر شده ممکن است منعکس کننده واقعیت عادی به نظر برسند. در این حالت، مقایسه بین دو نفر در زندگی روزمره نیست، بلکه بین ظاهر خود فرد و تصویری است که به طور ویژه برای انتشار آماده شده است.

ارتباط بین چنین مقایسه‌هایی و نارضایتی از بدن توسط شواهد علمی پشتیبانی می‌شود. در یک بررسی سیستماتیک و متاآنالیز که در مجله Body Image منتشر شده است، محققان نتایج ۸۳ مطالعه شامل ۵۵۴۴۰ شرکت‌کننده را خلاصه کردند. تمایل بیشتر به مقایسه خود با دیگران در رسانه‌های اجتماعی با نارضایتی بیشتر از بدن و علائم شدیدتر اختلال خوردن همراه بود. همچنین ارتباطی با درک کمتر مثبت از بدن خود یافت شد.

نویسندگان تأکید کردند که قدرت این روابط بسته به ویژگی‌های مطالعه، نوع پلتفرم و عوامل مقایسه متفاوت است. بنابراین، نتایج لزوماً به این معنی نیست که مشاهده عکس‌ها منجر به نارضایتی از ظاهر فرد یا مشکلات خوردن می‌شود. با این حال، آنها نشان می‌دهند که چرا مقایسه مداوم خود با تصاویر ایده‌آل شایسته توجه است.

استاندارد‌های ظاهری می‌توانند علاوه بر زنان، افراد دیگری را نیز تحت فشار قرار دهند. مردان و پسران نیز با انتظاراتی در رابطه با عضلانی بودن، تناسب اندام و ویژگی‌های چهره مواجه هستند. عواقب این امر بسته به فرد متفاوت است: برای برخی، عکس‌های دیگران منبع الهام می‌شود، در حالی که برای برخی دیگر، این عکس‌ها دلیلی می‌شوند تا دائماً در ظاهر خود به دنبال نقص بگردند.

از نارضایتی از خود تا اضطراب

مقایسه مداوم نه تنها می‌تواند بر نگرش فرد نسبت به ظاهر خود، بلکه بر دیدگاه وسیع‌تر او نسبت به زندگی‌اش نیز تأثیر بگذارد. فرد ممکن است خود را از طریق دستاوردها، روابط، سفر‌ها یا محبوبیت دیگران ارزیابی کند و به تدریج متوجه شود که چه چیزی را کم دارد. اگر چنین افکاری تکرار شوند، می‌توانند نارضایتی از خود و اضطراب در مورد موفقیت یا جذابیت خود را افزایش دهند.

این فرآیند می‌تواند به ویژه در دوران نوجوانی، زمانی که عزت نفس و تصویر از خود هنوز در حال شکل‌گیری است، اهمیت داشته باشد. با این حال، نباید رسانه‌های اجتماعی را تنها علت اضطراب یا افسردگی دانست: سلامت روان نیز تحت تأثیر روابط با دیگران، شرایط زندگی و سایر عوامل فردی قرار دارد. اینترنت، به نوبه خود، می‌تواند به نوجوانان کمک کند تا حمایت و افرادی با تجربیات مشابه پیدا کنند.

مطالعه‌ای روی نوجوانان نروژی که در مجله روانپزشکی و سلامت روان کودک و نوجوان (CAPMH) منتشر شده است، ارتباطی بین الگو‌های خاص استفاده از رسانه‌های اجتماعی و مشکلات روانی را نشان می‌دهد. محققان پاسخ‌های ۴۰۱۱ دانش‌آموز از ۲۱ مدرسه در جنوب شرقی نروژ را بررسی کردند. میانگین سنی شرکت‌کنندگان تقریباً ۱۴ سال بود و داده‌ها در پاییز ۲۰۲۵ جمع‌آوری شدند.

محققان پنج جنبه از استفاده از رسانه‌های اجتماعی را بررسی کردند: مقایسه خود با دیگران، گذراندن وقت آنلاین از روی بی‌حوصلگی، جستجوی حمایت، تجربه خصومت و ابراز خصومت نسبت به دیگران. نوجوانان همچنین به سؤالاتی در مورد علائم افسردگی، اضطراب عمومی، اضطراب اجتماعی، ADHD و اختلال نافرمانی مقابله‌ای پاسخ دادند. این سؤالات علائم را ارزیابی می‌کردند، نه تشخیص‌ها را.

ما با در نظر گرفتن سن نوجوانان و کل زمان صرف شده در رسانه‌های اجتماعی، قدرت ارتباط بین پنج بُعد و علائم مختلف سلامت روان را مقایسه کردیم. این کار تصویر جامع‌تری نسبت به تجزیه و تحلیل صرف زمان در رسانه‌های اجتماعی به تنهایی ارائه داد.

مقایسه خود با دیگران، در مقایسه با استفاده از رسانه‌های اجتماعی برای گذراندن وقت، ارتباط قوی‌تری با علائم اضطراب، اضطراب اجتماعی و افسردگی داشت. تجربه خصومت از سوی سایر کاربران، مانند مورد تمسخر قرار گرفتن، نیز با علائم روانی مرتبط بود، اگرچه این ارتباط ضعیف‌تر بود. با این حال، الگوی کلی نتایج برای دختران و پسران مشابه بود.

طبق این مطالعه، برای درک ارتباط بین رسانه‌های اجتماعی و سلامت روان، مهم است که نه تنها مدت زمان استفاده از پلتفرم، بلکه آنچه فرد در آنجا انجام می‌دهد و تجربه می‌کند را نیز در نظر بگیریم. مشاهده پست‌ها از روی بی‌حوصلگی و مقایسه مداوم خود با دیگران می‌تواند با واکنش‌های عاطفی متفاوتی همراه باشد، بنابراین تعداد کل ساعات آنلاین بودن همیشه منعکس‌کننده ماهیت تعامل با محتوا نیست.

محققان معتقدند که مقایسه با دیگران ممکن است در تکرار گفتگوی منفی با خود و احساس ناکافی بودن نقش داشته باشد. خصومت از سوی سایر کاربران، به نوبه خود، ممکن است بی‌اعتمادی را افزایش داده و روابط همسالان را پیچیده کند. با این حال، این توضیحات نیاز به بررسی بیشتر دارد.

این مطالعه یک محدودیت مهم دارد: محققان استفاده از رسانه‌های اجتماعی و علائم روانی را به طور همزمان ارزیابی کردند. بنابراین، آنها نمی‌توانند تعیین کنند که کدام یک اول اتفاق می‌افتد. شاید مقایسه با دیگران اضطراب را افزایش داده و خلق و خو را پایین بیاورد، اما همچنین ممکن است نوجوانانی که از قبل مشکلات روانی را تجربه می‌کنند، بیشتر به زندگی دیگران توجه کرده و آنها را با زندگی خود مقایسه کنند. نمی‌توان تأثیر متقابل این عوامل را رد کرد.

گیر اسکات برونبورگ

ما به این نتیجه رسیدیم که توجه به هر دو مورد، یعنی فعالیت‌های نوجوانان در رسانه‌های اجتماعی و تجربیات شخصی آنها، ضروری است. گام بعدی، مطالعه این روابط در طول زمان و تعیین علت اصلی آن است: آیا مقایسه اجتماعی در اضطراب و خلق و خوی بد نقش دارد، آیا این علائم منجر به مقایسه اجتماعی بیشتر می‌شود، یا اینکه این رابطه دو طرفه است؟

بنابراین، مشکل خودِ مقایسه نیست: می‌تواند به ما در یادگیری، تعیین اهداف و درک بهتر خودمان کمک کند. خطرات زمانی ایجاد می‌شوند که دستاورد‌ها و ظاهر ایده‌آل دیگران به معیاری ثابت برای ارزش خودمان تبدیل شوند. بنابراین، هنگام ارزیابی تأثیر رسانه‌های اجتماعی، مهم است که محتوای پست‌ها، عادات کاربران و نحوه درک آنها از آنچه می‌بینند را در نظر بگیریم، نه فقط زمانی که جلوی صفحه نمایش صرف می‌شود.