خطر پنهانی که مبتلایان به دیابت را تهدید می‌کند

به گزارش مجله خبری نگار، پژوهشگران فنلاندی با بررسی بیش از ۳۵۰۰ فرد مبتلا به دیابت نوع ۲، سه الگوی اصلی تغییر وزن را شناسایی کردند که شامل وزن نسبتا ثابت، افزایش تدریجی وزن و کاهش وزن بود. هر یک از این الگو‌ها با مشکلات سلامت، میزان مصرف دارو و نیاز به خدمات درمانی متفاوتی همراه بود.

در این پژوهش، داده‌های مربوط به ۳۵۳۹ فرد ساکن منطقه کارلیای شمالی فنلاند بررسی شد که بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴ به دیابت نوع ۲ مبتلا شده بودند. پژوهشگران با استفاده از پرونده‌های الکترونیکی سلامت، تغییرات شاخص توده بدنی (BMI) این افراد را در ۱۰ سال پس از تشخیص بیماری بررسی کردند.

شاخص توده بدنی بر پایه قد و وزن فرد محاسبه می‌شود و پزشکان از آن برای ارزیابی کلی وضعیت وزن استفاده می‌کنند. با این حال، این شاخص به تنهایی میزان چربی بدن یا محل تجمع آن را نشان نمی‌دهد و بهتر است در کنار عواملی مانند سن، اندازه دور کمر، میزان فعالیت بدنی، بیماری‌های زمینه‌ای و روند تغییر وزن بررسی شود.

دیابت نوع ۲ زمانی رخ می‌دهد که بدن به انسولین پاسخ مناسبی نمی‌دهد و در ادامه ممکن است توانایی تولید انسولین کافی را نیز از دست بدهد. اضافه وزن، یکی از عوامل خطر این بیماری است، اما ژنتیک، سن، فعالیت بدنی، رژیم غذایی، خواب، دارو‌ها و دیگر بیماری‌ها نیز در بروز و پیشرفت دیابت نقش دارند.

نتایج این پژوهش نشان داد: ۷۷.۷ درصد از شرکت‌کنندگان در ۱۰ سال پیگیری، وزن نسبتا ثابتی داشتند. وزن ۱۴.۶ درصد از افراد به تدریج افزایش یافت و ۷.۷ درصد نیز که در آغاز پژوهش وزن بیشتری داشتند، در سال‌های پس از تشخیص دیابت وزن کم کردند.

افرادی که وزن آنان به تدریج افزایش یافته بود، بیشتر با بیماری‌های مزمن کلیه و دستگاه ادراری، اختلال‌های خواب، وقفه تنفسی هنگام خواب و بیماری‌های مزمن تنفسی روبه‌رو بودند. همچنین مصرف برخی دارو‌های دیابت که به کنترل وزن کمک می‌کنند، در این گروه افزایش یافت.

به گفته پژوهشگران، این یافته مهم است، زیرا دیابت نوع ۲ اغلب همراه با چند بیماری مزمن دیگر دیده می‌شود. بالا بودن قند خون در بلندمدت می‌تواند به رگ‌های خونی و کلیه‌ها آسیب برساند. اضافه وزن نیز می‌تواند مقاومت بدن در برابر انسولین را بیشتر و فشار بیشتری به قلب، ریه‌ها و مفاصل وارد کند. آپنه خواب نیز در افراد دارای اضافه وزن شایع‌تر بود که می‌تواند بر فشار خون، سوخت‌وساز بدن و وضعیت سلامت فرد در طول روز تاثیر بیشتری بگذارد.

با این حال، کاهش وزن همیشه نشانه سلامت بهتر نیست. افرادی که در طول دوره پژوهش وزن کم کرده بودند، بیشتر از خدمات درمانی استفاده کردند و میزان مرگ آنان نیز بیشتر بود. بیماری‌های قلبی، عروقی و ریوی و همچنین اختلال‌های حافظه نیز در این گروه بیشتر دیده شد.

پژوهشگران تاکید کردند: این یافته به معنی خطرناک بودن کاهش وزن عمدی برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نیست. کاهش وزن برنامه‌ریزی شده از راه تغذیه سالم، فعالیت بدنی یا درمان مناسب می‌تواند به کنترل قند خون کمک کند و در برخی افراد حتی به بهبود چشمگیر دیابت بینجامد.

نگرانی اصلی درباره کاهش وزن ناخواسته و بدون دلیل روشن به‌ویژه در افراد سالمند یا کسانی است که چند بیماری مزمن دارند. کاهش وزن می‌تواند به دنبال بیماری‌های زمینه‌ای، کاهش توده ماهیچه‌ای، کم‌اشتهایی، ضعف جسمی یا افزایش سن رخ دهد.

از آنجا که این پژوهش بر پایه داده‌های پرونده‌های سلامت انجام شد، پژوهشگران نمی‌توانستند دلیل افزایش یا کاهش وزن هر یک از افراد را مشخص کنند، بنابراین، یافته‌ها تنها نشان دهنده ارتباط میان الگوی تغییر وزن و پیامد‌های سلامت هستند و نمی‌توان گفت افزایش وزن به‌طور مستقیم باعث بیماری کلیه یا اختلال خواب شده یا کاهش وزن به‌طور مستقیم به افزایش مرگ انجامیده است.

پژوهشگران اظهار کردند: اندازه‌گیری از شاخص توده بدنی نمی‌تواند تصویر کاملی از وضعیت سلامت فرد نشان دهد. برای نمونه، ممکن است دو نفر شاخص توده بدنی یکسانی داشته باشند، اما یکی سال‌ها در همان وزن مانده باشد، دیگری به تازگی در حال افزایش وزن باشد و نفر سوم به تازگی وزن زیادی کم کرده باشد. این سه وضعیت می‌توانند نیاز‌های درمانی متفاوتی داشته باشند.

از این رو، پیگیری روند تغییر وزن می‌تواند بخشی از مراقبت درازمدت از افراد مبتلا به دیابت باشد. افزایش وزن می‌تواند نشانه نیاز به بازنگری در شیوه زندگی، دارو‌ها و بیماری‌های همراه باشد. کاهش وزن ناخواسته نیز ممکن است نیاز به بررسی بیماری‌های زمینه‌ای، وضعیت تغذیه، کاهش توده ماهیچه‌ای یا ضعف جسمی داشته باشد.

در مجموع، نتایج این پژوهش نشان داد وزن افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نباید تنها به‌عنوان عدد ثابت بررسی شود، بلکه روند تغییر وزن نیز می‌تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت سلامت فرد در اختیار پزشک قرار دهد. وزن ثابت، رایج‌ترین الگو در میان شرکت‌کنندگان بود، اما افزایش و کاهش وزن هر دو با مشکلات سلامت متفاوتی همراه بودند.

پژوهشگران بر انجام پژوهش‌های بیشتر برای جدا کردن کاهش وزن سالم از کاهش وزنی که به دنبال افت وضعیت سلامت رخ می‌دهد، تاکید کردند.