وعده تاجیکستان برای آبرسانی به ۹۰ درصد مردم؛ پایان بحران تا سال ۲۰۴۰

به گزارش مجله خبری نگار، تاجیکستان در چارچوب یک پروژه زیرساختی و بلندمدت قصد دارد تا سال ۲۰۴۰ میلادی دسترسی حداقل ۹۰ درصد از جمعیت خود را به سیستم آبرسانی متمرکز و لوله‌کشی شهری و روستایی فراهم کند.

این طرح کلان با هدف کاهش نابرابری‌های شدید در ارائه خدمات آب‌رسانی میان ساکنان مناطق شهری و روستایی برنامه‌ریزی شده و می‌تواند تحولی مهم در زیرساخت‌های این کشور آسیای مرکزی ایجاد کند.

امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان، در جریان سخنرانی خود در کنفرانس بین‌المللی دوشنبه، به تشریح اهداف ملی کشورش در حوزه آب و همچنین ضرورت گسترش همکاری‌های منطقه‌ای در آسیای مرکزی پرداخت.

این کنفرانس مهم که نمایندگان و هیئت‌های دیپلماتیک متعددی را از سراسر جهان برای بحث و تبادل نظر درباره بحران جهانی کمبود آب گردهم آورده است، به صورت مشترک توسط دولت تاجیکستان و سازمان ملل متحد میزبانی می‌شود.

این رویداد چهار روزه که روز پنجشنبه به کار خود پایان می‌دهد، به عنوان پیش‌درآمدی حیاتی و مقدماتی برای کنفرانس بزرگ آب سازمان ملل متحد محسوب می‌شود که قرار است در ماه دسامبر سال جاری میلادی در امارات متحده عربی برگزار شود.

حضور پررنگ نهاد‌های بین‌المللی در دوشنبه نشان‌دهنده اهمیت استراتژیک منابع آبی این کشور در منطقه است.

گزارش هشدارآمیز بانک جهانی؛ شکاف عمیق شهر و روستا

در همین ارتباط، بانک جهانی در گزارش جامع سال ۲۰۲۳ خود با اشاره به ظرفیت‌های عظیم تاجیکستان، خاطرنشان کرد که اگرچه این کشور کوهستانی از منابع آبی و یخچال‌های طبیعی بسیار غنی و قابل‌توجهی برخوردار است، اما زیرساخت‌های فرسوده و ناکارآمد آن به سرمایه‌گذاری‌های کلان و فوری نیاز دارد.

بر اساس داده‌های منتشر شده در این گزارش، در حال حاضر تنها حدود ۵۵ درصد از جمعیت این کشور به منابع تأمین آب «مدیریت‌شده و ایمن» دسترسی دارند.

نکته نگران‌کننده‌تر این است که در این کشور واقع در قلب آسیای مرکزی، تنها ۲۴ درصد از جمعیت روستایی از خدمات آب لوله‌کشی و بهداشتی بهره‌مند هستند. این آمار به وضوح نشان‌دهنده تفاوت و شکاف بسیار عمیق میان امکانات مناطق شهری و روستایی است که نیازمند توجه ویژه دولت دوشنبه خواهد بود.

علاوه بر این، نهاد‌های مالی بین‌المللی از جمله بانک جهانی تاکید کرده‌اند که تاجیکستان در مقایسه با سایر کشور‌های منطقه اروپا و آسیای مرکزی، درصد بسیار کمتری از بودجه سالانه خود را به توسعه شبکه‌های آبرسانی و زیرساخت‌های بهداشتی مرتبط با آن اختصاص داده که این روند باید برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار با سرعتی مضاعف اصلاح شود. این در حالی است که با توجه به رشد جمعیت، نیاز به نوسازی تاسیسات فرسوده آبی بیش از پیش در این کشور احساس می‌شود.

وعده بزرگ رحمان؛ تامین آب شرب پایدار برای همه شهروندان

امامعلی رحمان در سخنرانی خود با تاکید بر اراده جدی دولت دوشنبه برای رفع این معضل تاریخی، اظهار داشت: «ما متعهد هستیم که دسترسی به سیستم آبرسانی متمرکز را برای ۹۰ درصد از مردم تاجیکستان تا سال ۲۰۴۰ میلادی تضمین کنیم.»

به گفته کارشناسان اقتصادی و محیط‌زیستی، توسعه یک سیستم متمرکز نه تنها می‌تواند کیفیت خدمات و سلامت عمومی جامعه را به شدت ارتقا دهد، بلکه در درازمدت هزینه‌های تعمیر، نگهداری و تامین شبکه آب را نیز برای خانوار‌ها و دولت به میزان چشمگیری کاهش خواهد داد.

رئیس‌جمهور تاجیکستان که بیش از سه دهه هدایت این کشور را بر عهده دارد، در ادامه سخنان خود با لحنی قاطعانه افزود: «از طریق اجرای دقیق این تدابیر، ما مصمم هستیم تا دسترسی به آب آشامیدنی سالم، پاک و پایدار را برای تک‌تک شهروندان کشورمان در سراسر شهر‌ها و روستا‌ها تضمین کنیم.»

این وعده بزرگ در شرایطی در یک مجمع بین‌المللی مطرح می‌شود که جمعیت تاجیکستان با روندی رو به رشد، هم‌اکنون از مرز ۱۰ میلیون نفر عبور کرده است و تامین نیاز‌های اولیه و بدیهی این جمعیت جوان، نیازمند برنامه‌ریزی‌های دقیق، توسعه زیرساخت‌های بومی و البته جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در بخش کلان زیرساخت است.

دیپلماسی آب در آسیای مرکزی و سایه سنگین بحران دریاچه آرال

بخش دیگری از سخنان رهبر تاجیکستان به دیپلماسی آب و تعاملات منطقه‌ای در سطح آسیای مرکزی اختصاص داشت. رحمان، «همکاری‌های فرامرزی در بخش آب» را به عنوان یک اولویت اساسی برای سیاست خارجی دوشنبه توصیف کرد و گفت که تاجیکستان با تمام توان برای شکل‌گیری گفت‌و‌گو‌های سازنده‌تر و بیشتر در آسیای مرکزی جهت مقابله با چالش‌های بحرانی آب تلاش خواهد کرد.

رئیس‌جمهور تاجیکستان در همین راستا، «صندوق بین‌المللی نجات دریاچه آرال» را به عنوان یک بستر موثر و نهادی کارآمد برای ترویج «توسعه پایدار» منابع آبی و هماهنگی میان کشور‌های همسایه در منطقه معرفی کرد.

سایر رهبران و مقامات ارشد کشور‌های آسیای مرکزی از جمله ازبکستان، قزاقستان و ترکمنستان نیز پیش از این اظهارات مشابهی درباره اهمیت بنیادین این صندوق بیان کرده‌اند؛ نهادی که نماد یک تلاش جمعی و حیاتی برای رسیدگی به فاجعه اکولوژیکی ناشی از فروپاشی یکی از بزرگترین دریاچه‌های جهان به شمار می‌رود.

دریاچه آرال که روزگاری نگین آبی آسیای مرکزی و مایه حیات میلیون‌ها انسان بود، دهه‌ها پیش و پس از آنکه مهندسان اتحاد جماهیر شوروی مسیر رودخانه‌های کلیدی تغذیه‌کننده آن را برای توسعه پروژه‌های کشاورزی و آبیاری وسیع مزارع پنبه منحرف کردند، روند خشک شدن و نابودی تدریجی را آغاز کرد و امروز به یکی از نماد‌های بحران محیط‌زیستی در جهان تبدیل شده است.

عبور از تنش‌های آبی؛ ضرورت همگرایی امنیتی و منطقه‌ای

در سال‌های اخیر، همکاری‌های منطقه‌ای در زمینه مدیریت منابع استراتژیک آب شتاب قابل‌قبولی گرفته است و کشور‌های حوزه آسیای مرکزی تلاش می‌کنند تا از طریق ابزار‌های دیپلماسی، اختلافات مرزی و هیدروپلیتیکی گذشته را کنار بگذارند.

با این وجود، برخی از مقامات سیاسی و تحلیلگران مسائل ژئوپلیتیک بین‌الملل همچنان ابراز نگرانی می‌کنند که تشدید بحران تغییرات اقلیمی، کاهش سطح نزولات جوی و کمبود شدید منابع آب شیرین در آینده نزدیک، می‌تواند به بروز تنش‌های تازه‌ای میان کشور‌های بالادست و کشور‌های پایین‌دست در پهنه آسیای مرکزی دامن بزند.

تاجیکستان و قرقیزستان به عنوان کشور‌های بالادست، کنترل سرچشمه‌های اصلی را در دست دارند، در حالی که کشور‌های پایین‌دست مانند ازبکستان و ترکمنستان به شدت برای کشاورزی خود به این آب‌ها وابسته‌اند.

از این رو، تحقق برنامه‌هایی مانند طرح بلندمدت تاجیکستان برای مدیریت هدفمند مصرف آب و اصلاح شبکه‌های انتقال، نه تنها یک نیاز ضروری داخلی برای بهبود کیفیت زندگی شهروندان این کشور، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای حفظ صلح، ثبات سیاسی و امنیت پایدار در کل منطقه حساس آسیای مرکزی محسوب می‌شود.