تحلیلگر هندی: چابهار؛ مهره‌ای راهبردی که دهلی از دست نمی‌دهد

به گزارش مجله خبری نگار، براهما چلانی در شبکه اجتماعی ایکس به بررسی سیاست جدید دهلی‌نو در قبال بندر چابهار پرداخت؛ سیاستی که به گفته وی، نه عقب‌نشینی، بلکه بازطراحی حضور هند در این طرح کلیدی است.

وی در این یادداشت با عنوان «چگونه هند تحریم‌کنندگان را دور می‌زند»، افزود: هند در آستانه پایان تحریم بندر چابهار- یکشنبه (۶ اردیبهشت (۲۶ آوریل) - یک راهبرد حساب‌شده را در پیش گرفته است؛ راهبردی که بر اساس آن، مالکیت رسمی خود در اپراتور بندر را کاهش داده، اما کنترل عملیاتی را حفظ کند.

این اظهارات درحالی مطرح می‌شود که نشریه اقتصادی «بیزینس استاندارد» روز گذشته مدعی شده بود که دهلی نو به دلیل انقضای معافیت از تحریم‌های آمریکا، تصمیم گرفته سهام خود در طرح بندر چابهار را به یک شرکت ایرانی واگذار کند.

بر اساس این گزارش، شرکت «ایندیا پورتس گلوبال لیمیتد» قصد دارد سهام خود در زیرمجموعه ویژه مدیریت بندر چابهار را به یک نهاد ایرانی منتقل کند. این تصمیم در حالی گرفته می‌شود که آخرین معافیت تحریمی اعطا شده توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا در تاریخ ۲۶ آوریل ۲۰۲۶ (۶ اردیبهشت ۱۴۰۵) منقضی می‌شود.

همچنین، خبرگزاری بلومبرگ مدعی شد که هند در حال انجام مذاکرات جداگانه با ایالات متحده و ایران در مورد چگونگی پیشبرد سرمایه‌گذاری ۱۲۰ میلیون دلاری خود در بندر چابهار است که نشان می‌دهد دهلی‌نو در تنگنای دیپلماتیک قرار گرفته است.

این رسانه آمریکایی افزود: این مذاکرات حساس همچنان ادامه دارد.

بلومبرگ با بیان اینکه اقدامات دهلی‌نو نشان‌دهنده یک اقدام متعادل‌کننده ظریف است، تصریح کرد که از یک سو رژیم تحریم‌های واشنگتن علیه ایران قرار دارد و از سوی دیگر سرمایه‌گذاری راهبردی هند در چابهار - بندری با موقعیت راهبردی که به عنوان دروازه‌ای کلیدی به افغانستان و آسیای مرکزی عمل می‌کند و پاکستان را دور می‌زند - قرار دارد.

این رسانه با بیان اینکه هند قصد ندارد به طور کامل از این بندر خارج شود، خاطرنشان کرد که گزارش‌ها حاکی از آنست دهلی‌نو به‌دنبال ایجاد یک مسیر ریلی برای دسترسی به افغانستان و فراتر است.

این استاد مطالعات راهبردی «مرکز تحقیقات سیاست‌گذاری» دهلی‌نو، تاکید دارد که هند در این چارچوب، قصد دارد سهام خود را به یک شریک ایرانی یا ساختاری بازطراحی‌شده منتقل کند تا فاصله حقوقی خود با تحریم‌های آمریکا را افزایش دهد، اما نیرو‌های هندی از طریق قرارداد‌های جداگانه مدیریت و عملیات، همچنان اداره روزمره بندر را به‌عنوان اپراتور فنی برعهده خواهند داشت.

این تحلیلگر تاکید می‌کند که این اقدام به معنای خروج نیست، بلکه نوعی «مهندسی مجدد» حضور هند در چابهار است. حتی بندی در توافق‌ها پیش‌بینی شده که در صورت کاهش یا رفع تحریم‌ها، امکان بازگشت مالکیت رسمی برای هند فراهم باشد.

چلانی ادامه می‌دهد که هند از نظر مالی نیز، با پیش‌پرداخت حدود ۱۲۰ میلیون دلار تا ژانویه ۲۰۲۶، خود را در برابر ریسک‌های آتی مصون کرده و تجهیزات کلیدی بندر از جمله جرثقیل‌ها به‌طور کامل تامین مالی شده‌اند و عملا از طریق سازوکار اجاره، همچنان تحت کنترل دهلی‌نو باقی می‌مانند.

وی در ادامه به اهمیت ژئوپلیتیکی چابهار برای هند اشاره و می‌نویسد: این بندر تنها مسیر عملی دهلی‌نو برای دسترسی به افغانستان و آسیای مرکزی بدون عبور از پاکستان است و نقشی کلیدی در کریدور راه‌گذر بین‌المللی شمال–جنوب ایفا می‌کند.

به باور وی، خروج کامل از این طرح می‌توانست فضای راهبردی را به نفع چین تغییر دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که پکن حضور خود را در بندر گوادر پاکستان تقویت کرده است.

این تحلیلگر هندی در پایان یادداشت خود، تاکید می‌کند که دهلی‌نو با تغییر نقش از «مالک» به «مدیر»، در حال اجرای راهبردی هوشمندانه برای حفظ منافع راهبردی خود در چابهار است؛ راهبردی که ضمن کاهش ریسک تحریم‌ها، دسترسی هند به این گره حیاتی ترانزیتی را همچنان تضمین می‌کند.

بندر چابهار مدت‌هاست که در راهبرد منطقه‌ای هند نقش محوری داشته و وزنه تعادلی در برابر حضور چین در بندر گوادر پاکستان محسوب می‌شود. هرگونه تغییر، حتی موقت، نشان می‌دهد که چگونه فشار‌های ژئوپلیتیکی در حال تغییر شکل دیپلماسی زیرساختی در منطقه هستند.