تغییرات و چرخش‌های استراتژیک... در سال ۲۰۲۵ چه اتفاقی افتاد؟

به گزارش مجله خبری نگار، سال ۲۰۲۵ شاهد مجموعه‌ای از تغییرات عمیق ژئوپلیتیکی بود که ویژگی‌های جدیدی را در چشم‌انداز بین‌المللی شکل داد، از تغییرات اساسی در رهبری ابرقدرت‌ها گرفته تا وقوع رویارویی‌های منطقه‌ای بی‌سابقه و ابتکارات دیپلماتیک ناگهانی که مسیر درگیری‌هایی را که سال‌ها ادامه داشت، تغییر داد.

۱. بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید در بحبوحه جنجال‌های داخلی و بین‌المللی

در اوایل ژانویه ۲۰۲۵، دونالد ترامپ به ریاست جمهوری ایالات متحده بازگشت و به چهل و هفتمین رئیس جمهور تاریخ این کشور تبدیل شد و دوران جدیدی را با شعار معروف خود «اول آمریکا» آغاز کرد. بلافاصله پس از تصدی مقام ریاست جمهوری، او مجموعه‌ای از دستورات اجرایی را صادر کرد که بر سیاست داخلی و خارجی تأثیر گذاشت: با اعمال تعرفه‌های جدید بر شرکای تجاری اصلی مانند چین و اتحادیه اروپا آغاز شد و بدین ترتیب موج جدیدی از جنگ‌های تجاری را شعله‌ور کرد.

او همچنین به بهانه «حفاظت از امنیت ملی»، کارزار اخراج گسترده مهاجران غیرقانونی را آغاز کرد، تصمیمی که مورد انتقاد گسترده سازمان‌های حقوق بشری و برخی دادگاه‌های فدرال قرار گرفت و آن را نقض قانون اساسی و یک قانون‌گذاری فردی دانستند که نهاد‌های دموکراتیک را تضعیف می‌کند.

۲. اجلاس تاریخی آلاسکا: ترامپ و پوتین درباره پایان جنگ اوکراین گفت‌و‌گو کردند

در ۱۵ آگوست ۲۰۲۵، یک نشست فوق‌العاده بین دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، در آلاسکا برگزار شد که از نظر جغرافیایی رویدادی نادر بود. مذاکرات بر آینده درگیری در اوکراین متمرکز بود که بدون هیچ راه حل روشنی وارد چهارمین سال خود شده بود.

دو طرف اعلام کردند که این دیدار «سازنده و پربار» بوده است و توافق کردند که یک مسیر دیپلماتیک جدید را با هدف دستیابی به یک توافق سیاسی برای پایان دادن به جنگ آغاز کنند، و در ازای تضمین‌های امنیتی متقابل، به احتمال توقف درگیری‌ها در خطوط مقدم فعلی اشاره‌هایی شد.

این اجلاس باعث اختلاف نظر گسترده در اروپا شد، برخی از آن به عنوان فرصتی برای صلح استقبال کردند، در حالی که برخی دیگر آن را به عنوان رها کردن متحد خود کیف توسط واشنگتن دانستند.

۳. دگرگونی آلمان: فریدریش مرتس پس از ظهور جناح راست، صدراعظم می‌شود.

در فوریه ۲۰۲۵، آلمان پس از فروپاشی دولت ائتلافی سه حزبی قبلی، انتخابات زودهنگام بوندستاگ را برگزار کرد. اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU)، به رهبری فریدریش مرتس، پیروزی چشمگیری به دست آورد، در حالی که حزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) به دستاورد‌های بی‌سابقه‌ای، به ویژه در ایالت‌های شرقی، دست یافت. در ماه مه، یک دولت ائتلافی گسترده با اتحاد CDU و دموکرات‌های آزاد تشکیل شد و مرتس به عنوان صدراعظم جدید انتخاب شد. سیاست‌های اولیه او با موضع سختگیرانه در مورد مهاجرت، افزایش هزینه‌های دفاعی و رویکردی عمل‌گرایانه‌تر نسبت به روسیه مشخص می‌شد.

۴. تشدید بی‌سابقه تنش: حملات مستقیم اسرائیل به ایران و قطر

در ژوئن ۲۰۲۵، اسرائیل یک سری حملات هوایی بی‌سابقه به اماکن نظامی و استراتژیک در داخل خاک ایران انجام داد که حدود ۱۲ روز ادامه داشت و تأسیسات هسته‌ای و پایگاه‌های موشکی در اصفهان، شیراز و اصفهان را هدف قرار داد در مقابل ایران شهرهای سرزمین های اشغالی موشک باران کرد.

ایالات متحده با استناد به «اتحاد دفاعی اضطراری» علیه «تهدید هسته‌ای ایران»، مستقیماً در برخی از این حملات شرکت داشت. در حالی که میزان دقیق خسارت فاش نشده است، منابع ایرانی از تخریب جزئی تأسیسات نطنز خبر دادند و تهران قصد خود را برای تلافی «در زمان و مکان مناسب» تأیید کرد.

در ماه سپتامبر، اسرائیل عملیات خود را گسترش داد و دوحه، پایتخت قطر، را نیز در بر گرفت و در آنجا حملات هوایی محدودی را علیه مواضع رهبری حماس انجام داد. دوحه این حمله را به شدت محکوم کرد و آن را «حمله به حاکمیت یک کشور عضو سازمان ملل» توصیف کرد و روابط کشور‌های خلیج فارس و اسرائیل را بیش از پیش متشنج کرد.

۵. آتش‌بس غزه: توافق ترامپ اجرایی شد

در اکتبر ۲۰۲۵، پس از بیش از دو سال جنگ ویرانگر که ویرانی‌های عظیمی در نوار غزه به جا گذاشت، آتش‌بس جامعی تحت نظارت مستقیم ایالات متحده حاصل شد. این توافق که به «طرح ترامپ برای صلح» معروف است، شامل تبادل گسترده زندانیان (چه زنده و چه مرده)، بازگشایی گذرگاه‌های دائمی بشردوستانه و ارسال کمک‌های امدادی اضطراری می‌شد.

با این حال، ناظران بین‌المللی از این طرح به دلیل «پایین‌تر بودن از حداقل الزامات بشردوستانه» انتقاد کردند، به خصوص با توجه به ادامه محاصره نسبی و شیوع بیماری‌های همه‌گیر در بخش محاصره‌شده.

۶. بحران سودان بدتر می‌شود: قتل عام‌های آل فاشیر و یک فاجعه انسانی.

در سودان، درگیری خونین بین ارتش و نیرو‌های پشتیبانی سریع (RSF) در طول سال ۲۰۲۵ ادامه یافت و درگیری‌ها در دارفور و خارطوم تشدید شد. در ماه اکتبر، RSF، الفاشر، آخرین دژ ارتش در دارفور را در بحبوحه گزارش‌های مستند سازمان‌های حقوق بشر از قتل عام غیرنظامیان، تصرف کرد. تا پایان سال، بیش از ۸ میلیون سودانی در داخل و خارج از کشور آواره شده بودند، در حالی که سازمان‌های امدادی به دلیل درگیری‌های بی‌هدف و فروپاشی زیرساخت‌ها، با مشکلات عظیمی در ارائه کمک‌ها مواجه بودند.

۷. بزرگترین رژه نظامی چین در تاریخ مدرن

در ۳ سپتامبر ۲۰۲۵، جمهوری خلق چین به مناسبت هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم و پیروزی بر ژاپن، رژه نظامی عظیمی را در میدان تیان‌آن‌من پکن برگزار کرد. ناظران این رژه را از نظر تعداد نیرو‌ها و تجهیزات به نمایش گذاشته شده، از جمله موشک‌های بالستیک قاره‌پیما، جت‌های جنگنده نسل ششم و سیستم‌های پیشرفته دفاع هوایی، بزرگترین رژه نظامی در تاریخ این کشور توصیف کردند.

این رژه با حضور روسای جمهور و رهبران بیش از سی کشور برگزار شد که پیام روشنی از ظهور چین به عنوان یک قدرت نظامی جهانی بود که نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

۸. جرقه کشمیر، جنوب آسیا را تهدید می‌کند

در آوریل ۲۰۲۵، یک حمله مسلحانه در منطقه مورد مناقشه کشمیر منجر به کشته شدن ده‌ها سرباز هندی شد و هند را وادار کرد تا در ۷ مه عملیاتی نظامی را در داخل خاک پاکستان آغاز کند. اسلام آباد این تشدید تنش را «اعلان جنگ» توصیف کرد و با تجمع نیرو‌های خود در امتداد خط کنترل به آن پاسخ داد.

علیرغم تلاش‌های میانجیگرانه چین و ایالات متحده، منطقه تقریباً به ورطه جنگ تمام عیار کشیده شد، به ویژه با تهدید ضمنی استفاده از سلاح‌های هسته‌ای. این تشدید تنش با توافق آتش‌بس شکننده‌ای در ماه ژوئیه پایان یافت، اما تنش‌ها همچنان باقی ماند.

۹. لغو تحریم‌های سوریه: یک تغییر ژئوپلیتیکی بزرگ

در ماه مه ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در جریان مجمع سرمایه‌گذاری عربستان سعودی و آمریکا در ریاض، لغو تمام تحریم‌های ایالات متحده علیه «دولت انتقالی سوریه» را اعلام کرد که نشان می‌دهد رژیم بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ پس از یک سری قیام‌های داخلی و مداخلات منطقه‌ای، عملاً سقوط کرده است.

علیرغم عدم به رسمیت شناختن رسمی دولت جدید توسط سازمان ملل، این تصمیم در را به روی سرمایه‌گذاری‌های عظیم غربی و عربی با هدف بازسازی آنچه بیش از یک دهه جنگ ویران کرده بود، گشود. تحلیلگران این تصمیم را بخشی از استراتژی جدید ایالات متحده برای تجدید اتحاد‌ها در شامات دانستند.

۱۰. اولین پاپ آمریکایی در تاریخ واتیکان

در ماه مه ۲۰۲۵، کاردینال آمریکایی رابرت فرانسیس پرووست (لئو چهاردهم) به عنوان پاپ کلیسای کاتولیک انتخاب شد و به اولین غیراروپایی از قرن شانزدهم و اولین نفر از قاره آمریکا تبدیل شد. پرووست به خاطر گشودگی‌اش به مسائل اجتماعی و تعهدش به اصلاحات اداری در داخل کلیسای مقدس شناخته می‌شود.

اولین پیام او بر «وحدت در زمان تفرقه» متمرکز بود و خواستار گفتگوی بین ادیان و حمایت از مهاجران و افراد آسیب‌پذیر شد.

۱۱. سانای تاکایچی... اولین نخست وزیر زن ژاپن

در ماه اکتبر، پس از پیروزی حزب لیبرال دموکرات در انتخابات زودهنگام پارلمانی، سانای تاکایچی اولین زنی شد که به مقام نخست وزیری در ژاپن رسید.

سخنرانی‌های او با چرخش آشکار به راست، نادیده گرفتن سیاست‌های «گشایش» سلف خود، و تمرکز بر تقویت هویت ملی، افزایش هزینه‌های نظامی و اتخاذ موضعی سختگیرانه‌تر در قبال چین و کره شمالی مشخص می‌شد.

تحلیلگران معتقدند که ریاست جمهوری او می‌تواند آغاز دوره جدیدی از سیاست محافظه‌کارانه ژاپن باشد.