به گزارش مجله خبری نگار،عوامل مختلف از جمله سیستم ایمنی بدن و ژنتیک ممکن است در بروز این بیماری نقش داشته باشند، اما اصلیترین عامل ابتلا به آدیسون، حمله سیستم ایمنی به غدد آدرنال میباشد.
بیماری آدیسون یا نارسایی آدرنال به دلیل آسیب دیدگی لایه قشر غدد آدرنال رخ میدهد.
غدد آدرنال یا غدد فوق کلیوی که بخشی از سیستم غدد درون ریز بدن را تشکیل میدهند در قسمت فوقانی هر کلیه قرار گرفته و هورمونهایی تولید میکنند که روی اندامها و بافتهای مختلف بدن تاثیر میگذارد.
این غدد از دو لایه مدولا (داخلی) و قشر (خارجی) تشکیل شده اند. لایه مدولا هورمونهایی مانند آدرنال و لایه قشر هورمونهای کورتیکو استروئید ترشح میکند.
در بیماری آدیسون قشر غدد آدرنال آسیب دیده و این غدد هورمونهای استروئیدی کورتیزول و آلدوسترون کافی تولید نمیکنند.
لازم به ذکر است هورمون کورتیزول واکنش بدن در شرایط استرس زا را تنظیم کرده و هورمون آلدوسترون به تنظیم سدیم و پتاسیم در بدن کمک میکند. قشر آدرنال وظیفه تولید هورمونهای جنسی (آندروژن) را نیز بر عهده دارد.
افرادی که به بیماری آدیسون مبتلا هستند ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:
ضعف عضلانی
خستگی
تیره شدن رنگ پوست
کاهش وزن یا کاهش اشتها
کاهش ضربان قلب یا کاهش فشار خون
سطح پایین قند خون
غش کردن دورهای
زخم در دهان
اشتیاق به خوردن نمک
حالت تهوع
استفراغ
افرادی که به این بیماری مبتلا هستند ممکن است علائم عصبی و روانی زیر را نیز تجربه کنند:
تحریک پذیری یا افسردگی
کاهش انرژی
اختلالات خواب
اگر بیماری آدیسون برای مدت طولانی درمان نشود ممکن است به بحران آدیسون تبدیل شود که با علائم زیر همراه میباشد:
آشفتگی
هذیان
توهم بینایی و شنوایی
بحران آدیسون یک مسئله اورژانسی و تهدید کننده زندگی است و در صورت مشاهده علائم زیر نیاز است با اورژانس تماس گرفته شود:
تغییرات روحی و روانی مانند گیجی، ترس یا بی قراری
از دست دادن هوشیاری
تب شدید
درد ناگهانی در ناحیه کمر، شکم یا پاها
متاسفانه عدم درمان بحران آدیسون میتواند به شوک و مرگ بیمار منجر شود.
به طور کلی بیماری آدیسون به دو نوع اصلی تقسیم میشود که عبارتند از:
نارسایی غدد آدرنال اولیه
نارسایی غدد آدرنال ثانویه
پزشک برای انتخاب روش درمانی مناسب، ابتدا باید نوع بیماری را تشخیص دهد.
این عارضه زمانی رخ میدهد که آسیب دیدگی غدد فوق کلیوی به قدری شدید است که قادر به تولید هورمون نیستند و علت آن در اکثر موارد حمله سیستم ایمنی بدن به این غدد میباشد که نوعی بیماری خود ایمنی محسوب میشود.
در بیماریهای خود ایمنی، سیستم ایمنی بدن به اشتباه عضو یا ناحیهای از بدن را به عنوان ویروس، باکتری یا مهاجم خارجی در نظر گرفته و به آن حمله میکند.
سایر علل احتمالی نارسایی غدد آدرنال اولیه عبارتند از:
تجویز طولانی مدت گلوکوکورتیکوئیدها (به عنوان مثال پردنیزون)
وجود عفونت در بدن
سرطان و ضایعات غیر طبیعی (تومور)
برخی داروهای رقیق کننده خون برای کنترل لخته شدن خون
نارسایی غدد آدرنال ثانویه زمانی رخ میدهد که غده هیپوفیز (واقع در مغز) نتواند هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک تولید کند. این هورمون به غدد فوق کلیوی میگوید چه زمانی هورمون آزاد کنند.
در صورت عدم مصرف داروهای کورتیکو استروئید تجویزی توسط پزشک نیز ممکن است نارسایی آدرنال ثانویه رخ دهد. کورتیکو استروئیدها به کنترل بیماریهای مزمن مانند آسم کمک میکنند.
از دیگر علل ابتلا به نارسایی آدرنال ثانویه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تومورها
داروها
ژنتیک
آسیب مغزی ناشی از تروم
افراد زیر بیشتر در معرض ابتلا به بیماری آدیسون قرار دارند:
افراد مبتلا به سرطان
کسانی که از داروهای ضد انعقاد خون استفاده میکنند
افراد مبتلا به عفونتهای مزمن مانند سل
کسانی که تحت عمل جراحی قرار گرفته و بخشی از غده فوق کلیوی آنها برداشته شده است
کسانی که به بیماری خود ایمنی مانند دیابت نوع ۱ یا بیماری گریوز مبتلا هستند
پزشک برای تشخیص بیماری درباره سابقه پزشکی و علائم از فرد سوالاتی میپرسد، سپس معاینه فیزیکی انجام داده و از آزمایشهایی برای بررسی سطح پتاسیم و سدیم بدن کمک میگیرد.
به علاوه ممکن است از آزمایشهای تصویر برداری استفاده کرده و سطح هورمونها را بررسی کند.
درمان بیماری آدیسون به علت آن بستگی دارد. پزشک ممکن است داروهایی برای تنظیم عملکرد غدد فوق کلیوی تجویز کند.
از آن جا که عدم درمان این بیماری میتواند به وضعیت کشنده بحران آدیسون منجر شود، پیروی از برنامه درمانی ارائه شده توسط پزشک اهمیت زیادی دارد.
در صورتی که بیماری آدیسون برای مدت زمان طولانی درمان نشود و به بحران آدیسون تبدیل شود احتمالا ابتدا از دارو برای درمان آن استفاده خواهد شد.
برای بهبود سلامتی ممکن است لازم باشد ترکیبی از داروهای گلوکوکورتیکوئیدها (داروهایی که التهاب را متوقف میکنند) مصرف شود. این داروها مادام العمر هستند و نباید بدون مشورت با پزشک قطع شوند.
در مواردی که غدد فوق کلیوی برخی هورمونها را تولید نمیکنند از هورمون درمانی جایگزین استفاده خواهد شد.
افراد مبتلا به آدیسون باید همیشه یک جعبه اورژانسی حاوی داروهای خود همراه داشته باشند. همچنین بهتر است از پزشک بخواهند نسخه دارویی اضطراری برای کورتیکو استروئید تزریقی به آنها بدهد.
به این افراد توصیه میشود از دستبند مخصوص بیماری استفاده کنند تا در شرایط اورژانسی، اطرافیان از بیماری آنها مطلع شوند.
افراد مبتلا به آدیسون باید استرس خود را در سطح پایین نگه دارند.
طبیعی است که وقایع مهم زندگی مانند مرگ عزیزان یا آسیب دیدگیها استرس را افزایش داده و روی نحوه واکنش بدن به داروها اثر بگذارند. در این موارد بهتر است از روشهای جایگزین مانند یوگا و مدیتیشن برای از کاهش استرس استفاده شود.
بیماری آدیسون به درمان مادام العمر نیاز دارد و تکنیکهای درمانی همچون هورمون درمانی جایگزین میتوانند به کنترل علائم آن کمک کنند.
پیروی از برنامه درمانی پزشک اهمیت زیادی دارد و کاهش یا افزایش دوز مصرفی اثر منفی روی سلامتی بیمار خواهد داشت.
گاهی با توجه به شرایط بیمار ممکن است نیاز به تغییراتی در برنامه درمانی و دوز داروها باشد، بنابراین لازم است فرد به طور منظم با پزشک خود ملاقات داشته باشد.
منبع:سومیتا