دانشمندان عوامل ژنتیکی جدیدی را در بیماری آلزایمر شناسایی کرده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، بیماری آلزایمر همچنان یکی از علل اصلی زوال عقل است، اما مکانیسم‌های پشت توسعه آن هنوز به طور کامل درک نشده‌اند. عوامل ژنتیکی ممکن است بر احتمال ابتلا به این بیماری تأثیر بگذارند، اما دانشمندان همچنان به جستجوی مناطق خاص DNA و فرآیند‌های سلولی مرتبط با توسعه آن ادامه می‌دهند. یک تیم بین‌المللی از محققان تجزیه و تحلیل گسترده‌ای از داده‌های ژنتیکی انجام دادند و ده‌ها عامل خطر ناشناخته قبلی را کشف کردند. ایزوستیا در مورد یافته‌های مربوط به نقش سلول‌های ایمنی و عصبی در مغز گزارش می‌دهد.

۴۸ ناحیه جدید DNA

نتایج این مطالعه در مجله Nature منتشر شد. یک تیم بین‌المللی به رهبری دانشمندان دانشگاه اسلو و بیمارستان دانشگاه اسلو، داده‌های ۳۰ گروه تحقیقاتی را جمع‌آوری کردند. این تجزیه و تحلیل تقریباً ۲.۸ میلیون نفر، از جمله ۱۸۳۶۲۰ نفر مبتلا به بیماری آلزایمر را پوشش داد.

بیماری آلزایمر یک اختلال عصبی پیشرونده است که به تدریج سلول‌های عصبی مغز را از بین می‌برد و ارتباط بین آنها را مختل می‌کند. این بیماری شایع‌ترین علت زوال عقل است و معمولاً با از دست دادن حافظه، اختلال در تفکر، گفتار و جهت‌یابی فضایی بروز می‌کند. با پیشرفت بیماری، انجام مستقل کار‌های روزمره برای فرد به طور فزاینده‌ای دشوار می‌شود.

محققان ۱۲۷ ناحیه DNA را که از نظر آماری با خطر ابتلا به این بیماری مرتبط بودند، شناسایی کردند. از این تعداد، ۴۸ مورد قبلاً در مطالعات ژنتیکی مشابه شناسایی نشده بودند. دانشمندان همچنین ژن‌هایی را شناسایی کردند که ممکن است در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند و چندین فرآیند بیولوژیکی را که شایسته مطالعه بیشتر هستند، شناسایی کردند.

نویسندگان این مطالعه خاطرنشان می‌کنند که مناطق شناسایی‌شده را نباید ژن‌های جداگانه‌ای در نظر گرفت که هر کدام به‌طور مستقل باعث بیماری می‌شوند. بلکه آنها مناطق ژنتیکی هستند که از نظر آماری با خطر بیماری مرتبط بوده‌اند. آزمایش‌های بیشتری برای تعیین اینکه کدام ژن‌ها و مکانیسم‌ها مسئول این ارتباطات هستند، مورد نیاز است.

یکی از یافته‌های کلیدی، تأیید نقش میکروگلیا‌ها - سلول‌های ایمنی سیستم عصبی مرکزی - بود. آنها در حذف ساختار‌های سلولی آسیب‌دیده و مواد بالقوه مضر شرکت می‌کنند و به حفظ عملکرد طبیعی بافت عصبی کمک می‌کنند.

تجزیه و تحلیل ژنتیکی، پیوند‌هایی را با فعال‌سازی میکروگلیا، جذب سلول‌های ایمنی و حذف بقایای سلولی نشان داد. دانشمندان همچنین سیگنال‌های ژنتیکی مرتبط با پردازش آمیلوئید، پروتئینی که می‌تواند در بیماری آلزایمر در مغز تجمع یابد، را کشف کردند.

علاوه بر این، محققان ارتباطی را با فعالیت آستروسیت‌ها - سلول‌های پشتیبان در بافت عصبی که به حفظ عملکرد نورونی کمک می‌کنند - شناسایی کردند. گروه دیگری از سیگنال‌های ژنتیکی با حفظ غلاف محافظ اطراف فیبر‌های عصبی مرتبط بودند. این غلاف به عایق‌بندی آنها کمک می‌کند و انتقال طبیعی تکانه‌های عصبی را تضمین می‌کند.

بنابراین، نتایج نشان‌دهنده‌ی دخالت چندین فرآیند به هم پیوسته است: فعالیت ایمنی، پردازش پروتئین و حفظ ساختار بافت عصبی. با این حال، پیوند‌های ژنتیکی کشف‌شده به خودی خود ثابت نمی‌کنند که هر یک از این فرآیند‌ها مستقیماً باعث ایجاد بیماری می‌شوند.

این مطالعه سیگنال‌های ژنتیکی مرتبط با نه تنها سلول‌های ایمنی، بلکه انواع خاصی از نورون‌ها را نیز شناسایی کرد. به طور خاص، دانشمندان سه گروه از سلول‌های عصبی را شناسایی کردند: Sncg، Sst و L۶ IT Car۳. مطالعات قبلی، آسیب‌پذیری دو مورد از این سلول‌ها - Sncg و Sst - را در مراحل اولیه بیماری آلزایمر نشان داده بودند.

نویسندگان همچنین فعالیت ژن‌ها را در سلول‌های مغزی افراد مبتلا به آلزایمر و افراد سالم مقایسه کردند. مشخص شد ژن‌هایی که فعالیت آنها در میکروگلیا افزایش و در نورون‌ها کاهش می‌یابد، بیشتر با عوامل خطر ژنتیکی مرتبط هستند. این نشان دهنده ارتباط احتمالی بین فرآیند‌های ایمنی تقویت شده و اختلال در عملکرد سلول‌های عصبی است.

به گفته محققان، نتایج به تعیین دقیق‌تر انواع سلول‌ها و مکانیسم‌های بیولوژیکی که باید مورد مطالعه قرار گیرند، کمک می‌کند. مطالعات ژنتیکی قبلی به اهمیت میکروگلیا اشاره کرده‌اند، اما نقشه جدید امکان بررسی دقیق‌تر دخالت گروه‌های خاصی از نورون‌ها را فراهم می‌کند.

مشخص شد که خطر ژنتیکی بیشتر است

نتیجه دیگر، تخمین جدیدی از سهم گونه‌های ژنتیکی رایج در تفاوت‌های خطر ابتلا به بیماری آلزایمر بین افراد بود. برای شرکت‌کنندگان با نژاد اروپایی، محققان این رقم را تقریباً ۱۶٪ تخمین زدند. تخمین‌های قبلی حدود ۵٪ بود.

این تفاوت تا حدی به دلیل استفاده از یک روش آماری است که تأثیر ژن APOE را با دقت بیشتری توضیح می‌دهد. گونه APOE-ε۴ آن مدت‌هاست که به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل خطر ژنتیکی برای بیماری آلزایمر شناخته می‌شود. نویسندگان این مطالعه معتقدند که گونه‌های ژنتیکی رایج، در کنار هم، ممکن است نقش مهم‌تری نسبت به آنچه قبلاً تصور می‌شد، ایفا کنند.

این نشان می‌دهد که مطالعات ژنتیکی در مقیاس بزرگ هنوز چیز‌های بیشتری برای آشکار کردن دارند تا آنچه برخی پیش‌بینی کرده بودند. اما این یک رقم در سطح جمعیت است. این بدان معنا نیست که ۱۶٪ از موارد آلزایمر در هر فرد مشخص ناشی از ژن‌های اوست، و همچنین به این معنی نیست که یک آزمایش ژنتیکی می‌تواند پیش‌بینی کند که آیا فرد به این بیماری مبتلا خواهد شد یا خیر. سن، محیط و سایر عوامل بیولوژیکی و شخصی نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند.

دانشمندان همچنین مدل‌های پیش‌بینی خطر ژنتیکی را بهبود بخشیده‌اند، اما در حال حاضر آنها را عمدتاً به عنوان ابزار‌های تحقیقاتی می‌بینند. داده‌های جدید به ایجاد مدل‌های آزمایشگاهی بیماری و انتخاب مکانیسم‌های بیولوژیکی برای مطالعه بیشتر کمک خواهد کرد. با این حال، قبل از استفاده از ارتباطات کشف شده برای توسعه درمان‌ها، لازم است مشخص شود که کدام یک از آنها واقعاً سببی هستند و آیا هدف قرار دادن فرآیند‌های مربوطه ایمن است یا خیر.