سربازان آمریکا رفتند، اما زنجیرهای وابستگی عراق باقی ماندند!

به گزارش مجله خبری نگار، حدود دو ماه از تکمیل خروج نیرو‌های آمریکایی از عراق می‌گذرد؛ خروجی که در سپتامبر ۲۰۲۶ رسماً اعلام شد و پنتاگون آن را پایان مأموریت نظامی بیش از دو دهه‌ای خواند.

اما این خروج نمایشی نه‌تنها نفوذ واشنگتن در بغداد را کاهش نداده، بلکه شکل آن را از حضور فیزیکی به مجموعه‌ای از اهرم‌های فشار غیرنظامی تغییر داده است؛ اهرم‌هایی که هر کدام از یک دریچه متفاوت، دولت عراق را در معرض فشار قرار می‌دهند.

به نظر می‌رسد تا زمانی که اهرم درآمد‌های نفتی عراق در دست آمریکا باشد، کماکان عراق را باید کشوری اشغالی دانست. پس لازم است اقدامات لازم در زمینه اعمال حاکمیت ملی عراق بر درآمد‌های نفتی خود انجام شود.

کنترل درآمد نفتی؛ شریان مالی در دست واشنگتن

از زمان سقوط صدام، بخش عمده درآمد‌های نفتی عراق در حسابی در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود؛ سازوکاری که پس از ۲۰۰۳ شکل گرفت و به واشنگتن ابزاری مؤثر برای اعمال فشار بر بغداد داده است.

دولت عراق نه‌تنها برای پرداخت‌های خارجی، بلکه برای کنترل بازار داخلی به ارسال فیزیکی دلار از آمریکا وابسته است و معمولاً حدود دو محموله نقدی در ماه دریافت می‌کند.

همین وابستگی، در آوریل ۲۰۲۶ به‌شکل عینی آزمایش شد؛ واشنگتن ارسال نزدیک به ۵۰۰ میلیون دلار پول نقد را متوقف کرد و هم‌زمان بخشی از همکاری‌های امنیتی با ارتش عراق را متوقف ساخت تا بغداد را به تبعیت از خواست آمریکا وادار کند.

یعنی واشنگتن بدون یک سرباز روی خاک عراق، می‌تواند با یک تصمیم اداری، بازار ارز و توان مالی دولت را تحت فشار بگذارد.

دخالت در انتخاب نخست‌وزیر؛ وتوی علنی و جایگزینی مصالحه‌ای

فرآیند تشکیل دولت در سال ۲۰۲۶ نمونه روشنی از این شکل از نفوذ بود. چارچوب هماهنگی شیعیان ابتدا نوری المالکی را نامزد کرد، اما ترامپ علناً با او مخالفت کرد و انتخاب مالکی را به نوعی وتو کرد. ترامپ تهدید کرد که اگر مالکی به قدرت برسد واشنگتن دیگر به عراق کمک نخواهد کرد.

در نتیجه، علی فالح الزیدی، چهره‌ای عمدتاً اقتصادی و تازه‌وارد در سیاست، به‌عنوان گزینه جایگزین معرفی شد. آنچه این جایگزینی را معنادار می‌کند، این است که واشنگتن پیش‌تر با نامزدی مالکی مخالفت کرده بود و اکنون از گزینه‌ای استقبال می‌کرد که در شرایط فشار اقتصادی شدید، از جمله محدودیت‌های اعمال‌شده بر گردش مالی بانک‌های عراقی، وارد میدان شده بود.

به بیان دیگر، انتخاب نخست‌وزیر نه صرفاً نتیجه توازن داخلی، بلکه محصول مستقیم یک وتوی خارجی و یک محاسبه اقتصادی تحت فشار بود.

نقض حریم هوایی؛ حاکمیتی که فقط روی کاغذ است

دولت عراق بار‌ها اعلام کرده که خاک این کشور به سکوی تهدید علیه همسایگان تبدیل نخواهد شد. اما در عمل، پس از خروج نیرو‌های آمریکایی از پایگاه‌ها، جنگنده‌های آمریکایی و اسرائیلی همچنان حریم هوایی عراق را نقض می‌کنند و به مناطق نزدیک مرز ایران وارد می‌شوند.

بر اساس اعلام گروه‌های مقاومت عراق، از ۳۰ سپتامبر تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، ۱۷۱ مورد تجاوز هواپیما‌های جنگی و شناسایی به حریم هوایی عراق ثبت شده است. اقدامی که «نقض آشکار موضع دولت مبنی بر امتناع از استفاده از خاک عراق به عنوان سکوی حمله به همسایه» است.

عراق به کشوری تبدیل شده است که در «دوران پس از خروج» به‌صورت سیستماتیک و پرتکرار حریم هوایی‌اش برای آماده‌سازی نظامی علیه همسایه استفاده می‌شود، اما دولتش حتی توضیح رسمی هم نمی‌تواند بگیرد.

فشار بر مرز‌ها و فرودگاه‌ها؛ تصمیم داخلی با دستور خارجی

در حوزه مرز‌ها نیز الگوی مشابهی دیده می‌شود. دولت عراق با فشار امریکا تصمیم به بستن فرودگاه‌های خود به روی پرواز‌های ایرانی اورد که با اعتراضات و تجمعات مردم عراق و گروه‌های مقاومت رو‌به‌رو شد.

حدود ۸ روز بعد واشنگتن یک معافیت محدود به بغداد داد و فرودگاه نجف برای پرواز‌های مسافری ایران باز شد.

اخیرا مرز‌های زمینی هم تحت فشار قرار گرفته‌اند و دولت عراق تصمیم به توقف تبادلات تجاری از مرزچذابه گرفته است هرچند این تصمیم با اعتراض مردم، نمایندگان پارلمان قرار گرفته است و جالب ان که خود الزیدی گفته «بستن مرز با ایران یعنی محاصره اقتصادی خودمان» و به نوعی احتمال بستن مرز را رد کرده ولی در عمل اتفاق دیگری در حال وقوع است.

یعنی بغداد در عرصه عمومی روایت حاکمیت را حفظ می‌کند، اما در سطح اجرایی زیر فشاری خارجی است که نمی‌تواند علناً به آن اعتراف کند.

«خروج» نقطه پایان سیاست آمریکا در عراق نیست

خروج نظامی آمریکا از عراق در سپتامبر ۲۰۲۶ یک واقعیت است، اما این واقعیت را نباید با پایان نفوذ اشتباه گرفت.

آنچه پایان یافت، حضور فیزیکی بود و آنچه ماند، مجموعه‌ای از اهرم‌های مالی، هوایی، مرزی و سیاسی است که بدون نیاز به سرباز، بغداد را تحت فشار نگه می‌دارد.

در حقیقت، «خروج» نقطه پایان سیاست آمریکا در عراق نیست؛ بازآرایی جعبه‌ابزار سیاست است. واشنگتن حالا می‌تواند هم به مخاطب داخلی آمریکا بگوید «جنگ عراق تمام شد»، و هم تقریباً همه ابزار‌های غیرنظامی فشار بر بغداد را در دست داشته باشد. این شکل از نفوذ، سخت‌تر قابل نام‌گذاری، سخت‌تر قابل مخالفت و سخت‌تر قابل اخراج است و شاید دقیقاً به همین دلیل، پایدارتر از حضور نظامی باشد.

به نظر می‌رسد تا زمانی که اهرم درآمد‌های نفتی عراق در دست آمریکا باشد، کماکان عراق را باید کشوری تحت اشغال دانست. پس لازم است اقدامات لازم در زمینه اعمال حاکمیت ملی عراق بر درآمد‌های نفتی خود انجام شود.